Làng biển Quảng Ngãi vào mùa vá lưới

Sau mỗi chuyến tàu cá cập bờ, các làng chài Quảng Ngãi lại như đón thêm luồng sinh khí mới. Trên những khoảng sân rộng, ven đường hay bên bờ biển, từng dàn lưới cước được kéo lên, trải dài dưới nắng. Người tháo phao, người gỡ dây chì, người ngồi tỉ mẩn tìm những mắt lưới bị rách để nối lại.

Với ngư dân, chuyến đi biển không kết thúc khi con tàu cập bến. Sau mỗi lần về bờ, lưới lại được kiểm tra, sửa chữa, chuẩn bị cho lần xuống nước tiếp theo. Có dàn lưới chỉ cần vá lại những chỗ hư hỏng, nhưng cũng có dàn phải tháo toàn bộ phao, dây chì để thay mới hoặc chỉnh sửa từng bộ phận. Người làm nghề vì thế phải có kinh nghiệm và đôi tay khéo léo để sau khi sửa, dàn lưới vẫn giữ được độ căng, vị trí phao, chì phù hợp.

Ở xã Tịnh Khê (tỉnh Quảng Ngãi), những ngày tàu cá nằm bờ cũng là thời điểm các nhóm thợ vá lưới tất bật hơn thường lệ. Tranh thủ thời gian tàu nghỉ, gia đình chị Phạm Thị Mạnh tháo phao, gỡ dây chì để thay lại dàn lưới. Tàu cá của gia đình chị thường hoạt động cách bờ khoảng 10 hải lý, chuyên đánh bắt cá hố, cá đổng. Sau khoảng một năm khai thác, dàn lưới cước đã hư hỏng, xuống cấp nên phải thay mới.

Theo chị Mạnh, đầu tư cho lưới là khoản chi không thể tiết giảm nếu muốn duy trì hiệu quả đánh bắt. Lưới đã xuống cấp thì dù tàu vẫn ra khơi, hiệu quả khai thác cũng bị ảnh hưởng.

“Thay một năm một lần. Hai năm không thay thì đánh không đạt. Lưới mới đánh ngon hơn, được nhiều cá hơn”, chị Mạnh chia sẻ.

Tháng 5 đến tháng 7 âm lịch hằng năm thường là thời điểm nguồn cá ở vùng biển gần bờ thưa thớt. Nhiều tàu cá tranh thủ thời gian này trở về bến để nghỉ ngơi, sửa chữa phương tiện, thay mới ngư cụ, chuẩn bị cho mùa đánh bắt tiếp theo. Khi bước sang đầu tháng 8 âm lịch, tàu thuyền lại bắt đầu trở lại ngư trường.

Cũng vì thế, khoảng thời gian tàu nằm bờ lại trở thành mùa bận rộn của những người làm nghề vá lưới. Những tấm lưới dài được trải ra, người thợ ngồi hàng giờ bên từng mảng lưới, kiên nhẫn nối từng mắt lưới bị rách. Công việc không nặng nhọc nhưng đòi hỏi sự tập trung và kinh nghiệm, bởi chỉ cần một mối nối không đúng kỹ thuật cũng có thể ảnh hưởng đến cả dàn lưới khi được thả xuống biển.

Chị Đinh Thị Thu Nguyệt, một thợ vá lưới ở xã Tịnh Khê, cho biết mỗi loại lưới và mỗi vị trí hư hỏng lại có cách xử lý khác nhau. Người thợ phải nắm được đặc điểm của từng loại lưới để biết chỗ nào cần vá, chỗ nào phải tháo dây chì hoặc gắn lại phao.

“Cái nào mình quen rồi thì biết, mỗi kiểu làm khác nhau. Có cái thì vá lỗ, có cái phải lặt chì, có cái phải gắn phao. Cái gì mình cũng biết làm”, chị Nguyệt nói.

Không cần đến máy móc hiện đại, nghề vá lưới chủ yếu dựa vào kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm. Đôi mắt phải tinh, đôi tay phải nhanh nhưng cũng đủ khéo để những mắt lưới sau khi nối lại không bị lệch. Với những dàn lưới lớn, người thợ có thể mất nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày mới hoàn thành.

Đằng sau mỗi dàn lưới được sửa sang tươm tất cũng là một khoản đầu tư đáng kể của chủ tàu. Ông Phạm Đối, một ngư dân ở xã Tịnh Khê, cho biết tùy kích thước và loại tàu, mỗi năm chủ tàu có thể phải dành khoảng 300 triệu đồng để đầu tư, sửa chữa và thay mới lưới.

“Thường thi mỗi năm phải bỏ ra khoảng 300 triệu đồng tiền lưới, tùy tàu. Cứ chuẩn bị tiền, đến lúc lưới lên thì làm, sửa sang đâu vào đó để tháng 8 lại tiếp tục ra khơi”, ông Đối chia sẻ.

Khoản chi ấy cho thấy tấm lưới giữ vị trí quan trọng như thế nào trong một chuyến biển. Tàu có thể được sửa chữa, máy móc được bảo dưỡng, nhưng nếu ngư cụ không đảm bảo thì hiệu quả đánh bắt cũng khó đạt được. Vì vậy, những ngày tàu nằm bờ cũng là lúc chủ tàu và người làm nghề vá lưới tất bật chuẩn bị cho mùa biển mới.

Trước đây, khi số lượng ghe thuyền còn ít, việc sửa chữa lưới thường do các gia đình tự làm. Người lớn chỉ cho con cháu cách nối từng mắt lưới, cách gắn phao, đặt chì. Lâu dần, những kỹ năng ấy trở thành kinh nghiệm nghề nghiệp được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Cùng với sự phát triển của đội tàu khai thác, nhu cầu sửa chữa và thay mới ngư cụ tăng lên, nghề vá lưới cũng trở thành công việc mang lại thu nhập cho nhiều lao động tại các làng biển.

Trong số đó, có nhiều phụ nữ đã gắn bó với nghề từ khi còn nhỏ. Ở gia đình chị Trần Thị Khương, nghề vá lưới được truyền lại qua nhiều thế hệ. Ông bà, rồi đến cha mẹ và nay là chị nối nghiệp.

“Ông bà mình hồi xưa làm lưới này, từ ông bà tới cha mình rồi truyền tới mình. Đi làm quanh năm suốt tháng, họ kêu đâu mình đi đó, cứ làm miết, sáng đi chiều về”, chị Khương chia sẻ.

Công việc không chỉ giúp những người phụ nữ có thêm thu nhập mà còn tạo cho họ một nghề gắn bó với làng quê. Tàu về thì có việc, tàu chuẩn bị ra khơi thì lại tất bật hoàn thiện những dàn lưới còn dang dở. Nhịp làm nghề cứ nối tiếp theo từng mùa biển, trở thành một phần trong đời sống của cộng đồng ngư dân.

Nghề biển hôm nay đã có nhiều thay đổi. Tàu thuyền hiện đại hơn, ngư cụ ngày càng được cải tiến, khoa học công nghệ được ứng dụng nhiều hơn vào hoạt động khai thác thủy sản. Thế nhưng, phía sau những chuyến vươn khơi vẫn không thể thiếu những dàn lưới được chuẩn bị kỹ càng, và phía sau những dàn lưới ấy vẫn là đôi tay của những người thợ lành nghề.

Khi những mắt lưới rách được nối kín, những chiếc phao được gắn lại ngay ngắn, dây chì được chỉnh sửa hoàn chỉnh, cũng là lúc những con tàu sẵn sàng cho chuyến biển mới. Trên bờ, những người thợ lại thu dọn dàn lưới, chờ tàu trở về. Cứ như thế, giữa nhịp điệu quen thuộc của biển cả, một nghề cũ vẫn âm thầm được giữ lại, góp phần nối dài những mùa vươn khơi của làng biển Quảng Ngãi.