Lễ hội Mở cửa rừng ở Minh Hòa: Di sản độc đáo của cộng đồng người Mường Phú Thọ

Mùng 6 tháng Giêng hằng năm, người Mường ở xã Minh Hòa, tỉnh Phú Thọ lại nô nức chuẩn bị cho Lễ hội Mở cửa Rừng. Không chỉ là một lễ thức đầu năm, Mở cửa Rừng còn là thời khắc linh thiêng đánh dấu khởi đầu cho mùa săn bắt, hái lượm mới, gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, rừng xanh trù phú, cuộc sống no đủ. Nghi lễ ấy, qua bao thế hệ, vẫn bền bỉ lưu giữ nhịp sống, niềm tin và sự gắn bó máu thịt của cộng đồng quê hương.

Trong không khí rộn ràng những ngày đầu năm mới, khi sắc cờ hội nhuộm thắm núi đồi trung du, Lễ hội Mở cửa rừng của đồng bào Mường xã Minh Hòa, tỉnh Phú Thọ lại tưng bừng diễn ra trong hai ngày 21 - 22/2/2026 (tức mùng 5 và mùng 6 tháng Giêng). Sân Đình Phục Cổ - nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa bản Mường trở thành điểm hẹn linh thiêng, thu hút đông đảo người dân địa phương cùng du khách thập phương về dự hội.

Theo thông lệ, Lễ hội Mở cửa rừng được tổ chức gồm hai phần lễ và hội, đan xen giữa yếu tố tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng. Phần lễ tái hiện hình ảnh các phường săn xưa lên rừng, mô phỏng hành trình săn bắt truyền thống, thể hiện ước vọng về một mùa lao động thuận lợi, bội thu. Khi nghi thức tái hiện cuộc đi săn bắt đầu, người được tín nhiệm làm trùm săn, thường là thợ săn dày dạn kinh nghiệm sẽ cùng các bậc cao niên bàn bạc hướng xuất phát, xác định địa điểm săn tượng trưng.

Sau hiệu lệnh, các thành viên trong phường săn tỏa ra theo đội hình, chia nhau án ngữ tại các khe núi, lối mòn, vị trí hiểm yếu, tái hiện thế trận vây bắt thú rừng của cha ông xưa. Nghi thức không chỉ gợi lại phương thức mưu sinh truyền thống mà còn thể hiện tinh thần phối hợp, kỷ luật và sự am hiểu địa hình của cộng đồng cư dân miền núi.

Sau các nghi thức tế lễ trang nghiêm là không gian hội sôi động với nhiều tiết mục văn nghệ dân gian đặc sắc như múa sênh tiền, hò đu, đâm đuống,... cùng các trò chơi quen thuộc như kéo co, bịt mắt bắt vịt, thi đấu bóng chuyền, tạo nên bầu không khí rộn ràng, gắn kết bản làng.

Đến với lễ hội, người dân và du khách có dịp hòa mình vào chuỗi hoạt động giàu bản sắc của đồng bào Mường tại Phú Thọ. Những diễn xướng dân gian như múa trống Đu, hò Đu, múa Mỡi, múa Sênh tiền, đâm đuống, hát Rang, hát Ví được trình diễn trong không gian văn hóa truyền thống, góp phần tái hiện đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng. Bên cạnh đó là các trò chơi dân gian như kéo co, đi cầu kiều, chọi bi và các nội dung thể thao như bóng chuyền, bắn nỏ, cờ tướng mang đến trải nghiệm đa dạng, đậm chất miền núi trung du trong những ngày đầu xuân.

Gắn công tác bảo tồn di sản với mục tiêu phát triển kinh tế, xã Minh Hòa từng bước định hướng xây dựng sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với Lễ Mở cửa rừng. Trên nền tảng giá trị văn hóa truyền thống, địa phương chú trọng kết hợp quảng bá nông sản đặc trưng, sản phẩm thủ công, dịch vụ ẩm thực và mô hình lưu trú cộng đồng, tạo chuỗi trải nghiệm đa dạng cho du khách. Cách làm này không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc mà còn mở thêm cơ hội sinh kế cho người dân, nâng cao thu nhập, thúc đẩy kinh tế hộ gia đình phát triển theo hướng bền vững. Qua đó, Lễ Mở cửa rừng trở thành nguồn lực văn hóa quan trọng, tạo động lực cho phát triển du lịch và kinh tế địa phương trong giai đoạn mới.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng cộng đồng, Lễ hội Mở cửa rừng của người Mường tại Phú Thọ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự công nhận này không chỉ khẳng định vị thế, tầm vóc của một loại hình di sản đặc sắc trong đời sống văn hóa dân tộc, mà còn tạo thêm động lực để cộng đồng người Mường tiếp tục gìn giữ, trao truyền và phát huy những giá trị truyền thống của Lễ hội Mở cửa rừng trong bối cảnh phát triển hiện nay.