Dọc theo dòng sông Lô lịch sử, nơi những cánh rừng trung du vẫn giữ được vẻ nguyên sơ, mật ong rừng Bình Ca được chắt chiu từ trăm hoa dại, mang vị ngọt thanh khiết của đất trời. Không chỉ là sản vật quý của đại ngàn, mỗi giọt mật còn là kết tinh từ tâm huyết của những con người chất phác nơi đây.
Khác với các loại mật ong nuôi công nghiệp, mật ong rừng Bình Ca là thành quả của những đàn ong hoang dã tự tìm hoa, làm tổ giữa rừng sâu. Đây là sản phẩm chủ lực của HTX Sản xuất và Dịch vụ nông nghiệp Hùng Hậu (xã Thái Bình, tỉnh Tuyên Quang). Ở đây, con người không đóng vai trò "chủ nhân" nuôi dưỡng mà là người "thu hoạch có trách nhiệm". Ong hoàn toàn tự sinh tự tác, chắt lọc tinh túy từ các loài hoa dại để tạo nên dòng mật có màu sắc tự nhiên, mùi thơm dịu đặc trưng và hậu vị ngọt thanh, không lẫn tạp chất.
Theo ông Trịnh Huy Hùng, Giám đốc HTX, nguyên tắc khai thác được đặt lên hàng đầu là tôn trọng tự nhiên: chỉ thu hoạch khi tổ ong đã đủ độ chín, tuyệt đối không phá tổ hay tận thu. “Khai thác mật rừng là phải biết giữ chân ong. Chúng tôi chỉ thu hoạch khi tổ đã đủ độ chín, tuyệt đối không phá tổ hay tận thu kiểu diệt chủng. Mình tôn trọng rừng thì rừng mới cho mật ngọt lâu dài”, ông Hùng chia sẻ. Chính tư duy "lấy đủ, giữ lại cho mai sau" đã giúp mật ong Bình Ca giữ được sự ổn định về chất lượng và độ tinh khiết tuyệt đối.
Không chỉ chinh phục người tiêu dùng bằng hương vị, mật ong rừng Bình Ca còn được xem là nguồn dưỡng chất tự nhiên giàu vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa, giúp tăng cường sức đề kháng. Với nhiều người, một cốc nước ấm pha mật ong mỗi sáng là cách đơn giản để tái tạo năng lượng, thư giãn và cải thiện giấc ngủ.
Trước đây, mật ong rừng Bình Ca chủ yếu được khai thác nhỏ lẻ, phục vụ sinh hoạt gia đình hoặc bán trong phạm vi hẹp. Việc chưa có thương hiệu và quy trình chuẩn hóa khiến giá trị kinh tế của sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng.
Mật ong rừng Bình Ca có bước chuyển mình khi tham gia chương trình OCOP. HTX Hùng Hậu đã chuẩn hóa toàn bộ quy trình từ thu hoạch, xử lý đến đóng gói, gắn tem truy xuất nguồn gốc QR code, bảo đảm tính minh bạch và chất lượng. Năm 2020, mật ong rừng Bình Ca đạt chuẩn OCOP 3 sao; đến năm 2022, sản phẩm được nâng hạng OCOP 4 sao cấp tỉnh.
“Khi được công nhận là sản phẩm OCOP, mỗi chai mật đưa ra thị trường đều phải là sự khẳng định về uy tín. Chúng tôi không cho phép mình làm qua loa,” ông Hùng khẳng định.
Theo lời ông Hùng, màu sắc mật ong Bình Ca thay đổi tùy thuộc mùa hoa, từ màu vàng chanh óng ả (mùa hoa xuân) đến màu nâu cánh gián đậm đặc (mùa hoa rừng già vào cuối năm). Mật có độ sánh cao, khi rót tạo thành dòng liên tục. Mật có mùi thơm nồng đặc trưng của hoa rừng nhiệt đới. Mật ong Bình Ca "ngọt sắc nhưng thanh", khi uống vào cảm giác tê nhẹ ở đầu lưỡi và để lại dư vị lâu nơi cổ họng.
Dù là mật ong rừng tự nhiên nhưng để đạt chứng nhận OCOP 4 sao, sản phẩm phải trải qua quy trình xử lý kỹ thuật nghiêm ngặt, bởi loại mật này thường có hàm lượng nước cao dễ gây lên men. HTX Hùng Hậu đã áp dụng công nghệ cao để giảm tỉ lệ nước trong mật giúp mật đậm đặc hơn, bảo quản được lâu hơn mà không bị chua hay đổi màu, đồng thời lọc sạch tạp chất như sáp ong vụn, phấn hoa dư thừa bằng hệ thống lọc đa tầng, giúp mật trong, đậm đặc nhưng vẫn giữ nguyên vẹn hương vị nguyên bản.
Giữa vô vàn các sản phẩm mật ong trên thị trường, mật ong rừng Bình Ca vẫn có được chỗ đứng nhờ kiên định với hướng đi riêng: giữ sự nguyên sơ, không chạy theo sản lượng, không đánh đổi chất lượng để lấy lợi ích ngắn hạn.
Từ nghề truyền thống, Hợp tác xã nông nghiệp bản Dao Thống Nhất đã phát triển thành mô hình kinh tế nông dân vùng cao và khẳng định giá trị của nông sản sạch, thân thiện với môi trường.
