Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Thanh Hóa ghi nhận nhiều chuyển biến rõ nét trong tổ chức bộ máy, cải cách hành chính và chuyển đổi số. Bên cạnh những kết quả tích cực, địa phương cũng thẳng thắn nhìn nhận các điểm nghẽn, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện mô hình, hướng tới nền hành chính hiện đại, phục vụ Nhân dân hiệu quả hơn.
Tinh gọn bộ máy, mở rộng không gian phát triển
Ngày 1/7/2025 đánh dấu bước chuyển có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình cải cách tổ chức bộ máy của Thanh Hóa khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức được triển khai. Đây không chỉ là việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, mà còn là cuộc cải cách sâu rộng về tư duy quản trị, phương thức điều hành và cách thức phục vụ người dân.
Từ 547 xã, phường, thị trấn, Thanh Hóa đã sắp xếp còn 166 xã, phường. Việc giảm gần 70% số đơn vị hành chính cấp xã diễn ra trong điều kiện địa phương có quy mô dân số lớn, diện tích rộng, địa hình miền núi chiếm hơn hai phần ba diện tích tự nhiên, hạ tầng giữa các vùng còn nhiều chênh lệch. Chính vì vậy, quá trình triển khai đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng cùng quyết tâm chính trị rất lớn của cả hệ thống.
Sau một năm vận hành, bộ máy của hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở cơ bản được kiện toàn đồng bộ. Ở khối Đảng, tỉnh giảm 18 cơ quan cấp tỉnh và 26 đảng bộ cấp huyện; ở khối chính quyền giảm 5 sở, 2 đơn vị trực thuộc UBND tỉnh, hàng chục phòng chuyên môn và đơn vị sự nghiệp. Nhiều đầu mối trung gian được cắt giảm, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và tiết kiệm ngân sách.
Tại cơ sở, hiệu quả của việc tinh gọn bộ máy thể hiện rõ nét. Phường Đông Tiến được hình thành từ 7 đơn vị hành chính cũ - hiện chỉ còn 53 cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, giảm mạnh so với khoảng 140 người trước đây. Mặc dù còn thiếu biên chế so với chỉ tiêu được giao, song nhờ ứng dụng công nghệ thông tin và đổi mới phương thức làm việc, địa phương vẫn bảo đảm giải quyết công việc thông suốt.
Nguồn lực tiết kiệm từ tinh giản bộ máy được chuyển hóa thành nguồn đầu tư phát triển. Chỉ trong một năm, phường đã đầu tư khoảng 10 tỷ đồng sửa chữa trường học, 16 tỷ đồng nâng cấp các tuyến giao thông và triển khai 30 dự án với tổng giá trị giải ngân gần 31,5 tỷ đồng.
Không chỉ tinh gọn về tổ chức, mô hình mới còn tạo dư địa cho quy hoạch và phát triển không gian kinh tế. Khi không còn cấp trung gian, nhiều địa phương chủ động hơn trong quyết định các dự án đầu tư, rút ngắn quy trình xử lý, tăng tính linh hoạt trong điều hành.
Tuy vậy, thực tiễn cũng cho thấy nhiều xã sau sáp nhập vẫn có quy mô diện tích và dân số nhỏ, không gian phát triển bị chia cắt bởi địa hình, khu kinh tế hoặc hạ tầng. Đây là lý do Thanh Hóa kiến nghị Trung ương tiếp tục cho phép nghiên cứu sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã trong thời gian tới nhằm tạo dư địa phát triển lâu dài.
Cải cách hành chính tạo chuyển biến rõ nét
Một trong những dấu ấn nổi bật sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là sự thay đổi mạnh mẽ trong phương thức phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Nếu trước đây nhiều thủ tục phải qua cấp huyện, nay hàng trăm thủ tục được giải quyết trực tiếp tại cấp xã. Tổng cộng hơn 1.060 nhiệm vụ đã được phân cấp, phân quyền cho chính quyền cơ sở, trong đó có hơn 900 nhiệm vụ hoàn toàn mới mà trước đây cấp xã chưa từng đảm nhận.
Việc trao quyền mạnh hơn cho cơ sở giúp chính quyền xã chủ động xử lý công việc, giảm đáng kể tình trạng xin ý kiến nhiều cấp và rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ. Tại xã Quảng Ninh, việc triển khai dự án tuyến đường Ninh - Nhân - Hải với tổng mức đầu tư khoảng 40 tỷ đồng là minh chứng rõ nét. Khi không còn cấp trung gian, địa phương chủ động thực hiện nhiều thủ tục, rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư.
Song song với phân cấp, Thanh Hóa đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Trong năm đầu triển khai mô hình mới, tỉnh hoàn thành rà soát 60 thủ tục hành chính đặc thù, cắt giảm 60% chi phí tuân thủ và rút ngắn 62% thời gian giải quyết. Hơn 2.100 thủ tục hành chính cấp tỉnh và cấp xã tiếp tục được rà soát để giảm thành phần hồ sơ, khai thác dữ liệu điện tử thay thế giấy tờ truyền thống. Hàng trăm thủ tục được cắt giảm thời gian xử lý và mở rộng phân cấp cho cơ sở. Kết quả phản ánh rõ qua những con số. Từ ngày 1/7/2025 đến giữa năm 2026, toàn tỉnh tiếp nhận hơn 1,17 triệu hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt trên 99%. Riêng 166 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã tiếp nhận hơn 912.000 hồ sơ, giải quyết đúng hạn 99,05%. Đây là tỷ lệ rất cao trong bối cảnh cấp xã tiếp nhận khối lượng công việc lớn hơn nhiều so với trước.
Quan trọng hơn những con số là sự thay đổi trong tư duy phục vụ. Nếu trước đây cán bộ chủ yếu tiếp nhận và xử lý hồ sơ theo quy trình hành chính, thì nay nhiều địa phương chủ động hướng dẫn người dân ngay từ đầu, đồng hành trong quá trình hoàn thiện hồ sơ, thậm chí làm việc ngoài giờ, cuối tuần để giải quyết các vấn đề phát sinh. Người dân cũng bắt đầu cảm nhận rõ sự thay đổi. Nhiều thủ tục vốn từng được xem là phức tạp, mất nhiều thời gian nay được giải quyết nhanh chóng nhờ khai thác dữ liệu điện tử và giảm bớt giấy tờ.
Đó cũng là lý do Bí thư Tỉnh ủy Lê Đức Thái nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy "quản lý hành chính" sang "phục vụ, kiến tạo phát triển", lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy.
Hoàn thiện mô hình hướng tới nền hành chính hiện đại
Sau một năm vận hành, Thanh Hóa không chỉ nhìn vào những kết quả đạt được mà còn thẳng thắn chỉ ra những khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ. Theo đánh giá của các địa phương, khối lượng công việc chuyển xuống cấp xã tăng rất mạnh. Bình quân mỗi xã hiện đảm nhận khoảng 254 nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện.
Trong khi đó, nhiều lĩnh vực chuyên sâu như quy hoạch, đầu tư xây dựng, công nghệ thông tin, giáo dục, y tế vẫn thiếu cán bộ có chuyên môn. Một số địa phương còn gặp khó trong bố trí công chức theo vị trí việc làm, cơ sở vật chất sau sáp nhập chưa đồng bộ, tình trạng vừa thiếu vừa thừa trụ sở vẫn tồn tại.
Bên cạnh đó, việc thích ứng với phương thức quản trị mới chưa đồng đều giữa các địa phương. Một bộ phận cán bộ còn tâm lý trông chờ, ngại đổi mới hoặc chưa bắt kịp yêu cầu chuyển đổi số.
Để giải quyết những vấn đề này, Thanh Hóa đã tiên phong triển khai nhiều giải pháp mới. Tại xã Triệu Sơn, Robot AI được đưa vào hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính. Robot có thể hướng dẫn lấy số thứ tự, tra cứu thông tin, chỉ dẫn các quầy giao dịch và hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công một cách thuận tiện.
Cùng với đó, Thanh Hóa là địa phương thứ hai cả nước triển khai Kiosk thông minh phục vụ chứng thực bản sao điện tử. Người dân chỉ cần quét giấy tờ gốc, hệ thống tự động nhận diện, xác thực và chuyển hồ sơ xử lý trong vài phút, giảm đáng kể thời gian chờ đợi.
Nhìn từ thực tiễn một năm qua, tỉnh cũng đề xuất Trung ương nhiều kiến nghị nhằm hoàn thiện mô hình. Trong đó có việc tiếp tục nghiên cứu sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã; sửa đổi Luật Tổ chức chính quyền địa phương; bổ sung các phòng chuyên môn như Phòng Nông nghiệp và Môi trường hoặc lực lượng thanh tra cấp xã; tăng biên chế phù hợp; sớm giao chỉ tiêu biên chế giai đoạn mới; đồng thời cho phép sử dụng con dấu thứ hai tại các điểm tiếp nhận hồ sơ để đáp ứng yêu cầu phục vụ người dân.
Phát biểu kết luận hội nghị sơ kết, Bí thư Tỉnh ủy Lê Đức Thái khẳng định, kết quả sau một năm là rất đáng ghi nhận nhưng phía trước vẫn còn nhiều nhiệm vụ lớn. Theo đó, tỉnh sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiện đại, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm cá nhân; tiếp tục cắt giảm ít nhất 50% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính trong năm 2026; tăng cường chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa tỉnh và cấp xã; ưu tiên đầu tư cho khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Một năm chưa phải là quãng thời gian dài để đánh giá toàn diện một cuộc cải cách quy mô lớn, song những kết quả bước đầu cho thấy mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Thanh Hóa đang từng bước phát huy hiệu quả. Bộ máy được tinh gọn hơn, thẩm quyền được trao mạnh hơn cho cơ sở, thủ tục hành chính được rút ngắn, chuyển đổi số được đẩy nhanh và tư duy phục vụ người dân ngày càng rõ nét. Những kết quả đó tạo nền tảng quan trọng để Thanh Hóa tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền hiện đại, nâng cao năng lực quản trị địa phương, tạo thêm dư địa phát triển và hướng tới mục tiêu trở thành một trong những tỉnh dẫn đầu cả nước vào năm 2030.
Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Thanh Hóa đã từng bước đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển. Từ tư duy quản trị đến hành động thực tiễn, nghị quyết đang tạo những chuyển biến rõ nét trong quản lý nhà nước, phát triển kinh tế số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
Trước dự báo thiên tai năm 2026 tiếp tục diễn biến cực đoan, UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu các sở, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp phòng, chống và khắc phục hậu quả theo phương châm "bốn tại chỗ", đặt mục tiêu bảo vệ tính mạng người dân lên hàng đầu, giảm thấp nhất thiệt hại về tài sản và sản xuất.
Trong bối cảnh Thanh Hóa đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và bước vào giai đoạn phát triển mới, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang khẳng định vai trò là một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế tỉnh. Những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong quản trị, chuyển đổi số, khai thác hiệu quả tài nguyên và phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.
Với mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại và thích ứng với biến đổi khí hậu, Thanh Hóa vừa ban hành Kế hoạch hành động triển khai Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Kế hoạch đặt ra những mục tiêu cụ thể, gắn giảm phát thải với nâng cao giá trị nông sản và phát triển bền vững.
