Nâng tầm nông sản Quảng Trị trên không gian số

Đưa nông sản quê nhà đến gần người tiêu dùng

Đằng sau mỗi sản phẩm OCOP là câu chuyện về đất đai, nguyên liệu, kinh nghiệm sản xuất và sự cần mẫn của người dân. Đó có thể là những nguyên liệu quen thuộc được chế biến thành sản phẩm có giá trị cao hơn, những đặc sản gắn với điều kiện tự nhiên của từng vùng đất, hay những mặt hàng được người sản xuất kiên trì hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường. Nhưng làm ra sản phẩm tốt mới chỉ là bước đầu; tìm được thị trường, tạo dựng niềm tin và duy trì đầu ra ổn định mới là điều quyết định khả năng phát triển lâu dài.

Tại Quảng Trị, cùng với sự phát triển của chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), nhiều chủ thể sản xuất đã chủ động tìm kiếm phương thức kinh doanh mới, đưa sản phẩm vượt khỏi phạm vi tiêu thụ quen thuộc. Thay vì chỉ trông chờ vào các phiên chợ, cửa hàng hay những đợt xúc tiến thương mại trực tiếp, người sản xuất bắt đầu tận dụng mạng xã hội, các sàn thương mại điện tử và hình thức livestream để giới thiệu sản phẩm đến khách hàng ở nhiều địa phương.

Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại nông sản sạch Trần Lan, xã Triệu Cơ, là một trong những đơn vị sớm lựa chọn hướng đi này. Từ năm 2017, doanh nghiệp đã triển khai bán hàng trực tuyến, duy trì định kỳ 8 buổi livestream mỗi tháng trên TikTok và Facebook. Những sản phẩm như bột sen quê dinh dưỡng, bột tía tô sấy lạnh, ngũ cốc cao cấp, bột gừng sấy lạnh, bánh cốm gạo lứt mè quê được giới thiệu tới người tiêu dùng không chỉ qua các đại lý, cửa hàng nông sản mà còn trên những nền tảng trực tuyến. Bà Trần Thị Lan, Giám đốc công ty, cho biết sản phẩm của đơn vị đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành phố lớn như TP. Hồ Chí Minh, Nghệ An, Thanh Hóa và Hà Nội. Mỗi năm, công ty bán ra thị trường hơn 15.000 sản phẩm, mang lại doanh thu hơn 1,8 tỷ đồng.

Điều đáng chú ý là thị trường không còn bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Với hình thức bán hàng trực tuyến, một sản phẩm được làm ra tại địa phương có thể tiếp cận người tiêu dùng ở những đô thị cách xa hàng trăm kilômét. Người mua có thể tìm hiểu thông tin, xem cách giới thiệu sản phẩm, trao đổi với người bán rồi đặt hàng mà không cần đến tận nơi.

Cách làm ấy cũng đang được HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Bắc Tiến, xã Trường Ninh, áp dụng để mở rộng đầu ra cho các sản phẩm OCOP như cao cà gai leo, trà túi lọc cà gai leo, viên nghệ thẻ mật ong và viên cà gai leo mật nhân. Ngoài tham gia các phiên livestream do Liên minh HTX tỉnh tổ chức, đơn vị còn trực tiếp giới thiệu, bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội.

Bà Trương Thị Lược, Giám đốc HTX cho biết, khách hàng có thể tìm hiểu thông tin, giá bán, lựa chọn số lượng và để lại địa chỉ nhận hàng ngay trên các nền tảng trực tuyến. Người bán tiếp nhận thông tin, liên hệ và giao hàng đến tận nhà. Theo bà Lược, khi kết hợp phương thức kinh doanh truyền thống với bán hàng trực tuyến, tỷ lệ đầu ra của sản phẩm tăng từ 15–20%.

Từ những sản phẩm nông nghiệp quen thuộc, việc thay đổi cách tiếp cận thị trường đang mở ra thêm cơ hội cho người làm ra sản phẩm. Giá trị không chỉ nằm ở nguyên liệu hay công đoạn chế biến mà còn được tạo nên từ khả năng giới thiệu đúng sản phẩm, tiếp cận đúng khách hàng và duy trì mối quan hệ tin cậy với người tiêu dùng.

Chuyển đổi số để thay đổi cách làm nông nghiệp

Nếu trước đây, người sản xuất thường tập trung vào việc làm ra sản phẩm rồi mới tìm nơi tiêu thụ, thì nay, thị trường ngày càng đòi hỏi một cách làm chủ động hơn. Người dân phải quan tâm đến nhu cầu khách hàng, chất lượng, mẫu mã, thông tin sản phẩm và phương thức phân phối ngay từ quá trình tổ chức sản xuất. Trong quá trình ấy, chuyển đổi số trở thành công cụ giúp rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và thị trường.

Không chỉ hỗ trợ quảng bá, công nghệ còn có thể tham gia vào quá trình quản lý, kiểm soát sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Hợp tác xã Sản xuất nấm sạch và kinh doanh nông nghiệp Tuấn Linh, xã Đông Trạch, là một ví dụ. Thành lập năm 2016, từ một đơn vị quy mô nhỏ, đến nay, đơn vị đã có 20 sản phẩm, trong đó 14 sản phẩm OCOP.

Ông Nguyễn Quốc Hương, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Tuấn Linh chia sẻ, đơn vị đã triển khai chuyển đổi số trên ba trụ cột: quản lý, sản xuất và kinh doanh. Trong quản lý, đơn vị sử dụng phần mềm kế toán để xuất hóa đơn điện tử, phần mềm quản lý đơn hàng KiotViet, phần mềm quản lý sản xuất, nhân sự và chấm công bằng vân tay; đồng thời lắp đặt hệ thống báo cháy tự động.

Ở khâu sản xuất, hệ thống tưới, điều chỉnh nhiệt độ và độ ẩm tự động được ứng dụng nhằm kiểm soát điều kiện nuôi trồng nấm. Các thiết bị sản xuất trà túi lọc tự động, máy dán túi và đóng ngày tháng tự động cũng được đưa vào sử dụng để hỗ trợ chế biến, hoàn thiện sản phẩm. Trong kinh doanh, website, Facebook, Zalo và các sàn thương mại điện tử giúp đơn vị quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng và kết nối đối tác.

Theo ông Nguyễn Quốc Hương, công nghệ số giúp việc quản lý đơn hàng, chăm sóc khách hàng, truy xuất thông tin sản phẩm và tham gia xúc tiến thương mại thuận lợi hơn. Quan trọng hơn, chuyển đổi số đã góp phần thay đổi tư duy kinh doanh, từ chỗ chủ yếu sản xuất rồi tìm đầu ra sang chủ động xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thị trường.

Câu chuyện này cho thấy nâng tầm nông sản không chỉ là đầu tư vào máy móc chế biến hay thiết kế bao bì đẹp hơn. Đó còn là quá trình tổ chức lại hoạt động sản xuất, nâng cao năng lực quản lý và từng bước hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa nguyên liệu, chất lượng sản phẩm và nhu cầu tiêu dùng.

Ở vùng Khe Sanh, HTX Du lịch nông nghiệp Việt Nam – Khe Sanh, thành lập năm 2023, cũng đang tận dụng công nghệ để mở rộng hoạt động. Đơn vị kinh doanh các mặt hàng nông sản đặc trưng như cà phê, chuối sấy, trà thảo dược, mắc ca; đồng thời khai thác sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp và tổ chức đào tạo, tập huấn chuyển đổi số cho các tổ hợp tác, đơn vị sản xuất trên địa bàn tỉnh.

Ông Trần Thái Thiên, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Việt Nam – Khe Sanh, cho biết đơn vị đã xây dựng các nền tảng thương mại điện tử như mini app, website, Shopee; sử dụng phần mềm kế toán MISA, quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội và duy trì tài khoản Zalo để kết nối, chăm sóc khách hàng.

Thông qua các nền tảng này, đơn vị không chỉ mở rộng thị trường cho sản phẩm của mình mà còn giới thiệu sản phẩm của những cơ sở sản xuất khác trên địa bàn, kết nối với hoạt động trải nghiệm qua Khe Sanh Coffee Tour. Như vậy, công nghệ số không chỉ phục vụ việc bán một mặt hàng riêng lẻ mà còn có thể kết nối nông sản với du lịch, trải nghiệm văn hóa và những giá trị đặc trưng của địa phương.

Khi sản phẩm được đặt trong một câu chuyện rộng hơn về vùng đất và con người, cơ hội gia tăng giá trị cũng được mở ra. Một mặt hàng nông sản không chỉ hiện diện trên kệ hàng mà còn có thể trở thành món quà mang dấu ấn địa phương, một trải nghiệm gắn với vùng nguyên liệu hay một điểm kết nối giữa người sản xuất và du khách.

OCOP không chỉ là chứng nhận, mà phải tạo ra giá trị

Quảng Trị hiện có 295 sản phẩm OCOP được công nhận, gồm 3 sản phẩm đạt 5 sao, 29 sản phẩm đạt 4 sao và 263 sản phẩm đạt 3 sao. Trong đó, các tổ hợp tác và HTX là chủ thể của 197 sản phẩm.

Những con số này phản ánh nỗ lực của địa phương trong việc phát triển các sản phẩm đặc trưng, khuyến khích người dân khai thác lợi thế nguyên liệu và nâng cao chất lượng hàng hóa nông thôn. Tuy nhiên, việc được công nhận OCOP không phải là điểm kết thúc của quá trình phát triển sản phẩm. Giá trị của chương trình chỉ thực sự được khẳng định khi sản phẩm có thị trường, tạo được doanh thu, duy trì được sức cạnh tranh và góp phần cải thiện thu nhập cho người làm ra nó.

Đối với người nông dân, điều cần thiết không chỉ là có thêm một sản phẩm được xếp hạng sao, mà là biết cách biến lợi thế của quê hương thành sinh kế ổn định. Đó là khả năng tổ chức sản xuất phù hợp với nhu cầu thị trường, kiểm soát chất lượng, phát triển thương hiệu và chủ động tìm kiếm khách hàng. Chuyển đổi số có thể hỗ trợ quá trình ấy, nhưng không thể thay thế chất lượng của sản phẩm hay sự tin cậy được xây dựng qua từng đơn hàng.

Bởi vậy, cùng với việc đưa hàng hóa lên các nền tảng trực tuyến, Quảng Trị đang triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung – cầu và hỗ trợ phát triển thương hiệu. UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch xúc tiến thương mại giai đoạn 2026–2030 với tổng kinh phí hơn 50,3 tỷ đồng, hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp, HTX và các chủ thể OCOP mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển hệ thống phân phối trong nước và thúc đẩy xuất khẩu.

Song song với đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các sở, ngành, địa phương đưa sản phẩm OCOP và sản phẩm chủ lực lên các sàn thương mại điện tử; vận hành gian hàng trưng bày sản phẩm OCOP trên không gian thực tế ảo 3D có ứng dụng trí tuệ nhân tạo thuyết minh tại địa chỉ gianhangocopqb.com. Những phương thức này giúp người tiêu dùng có thêm kênh tìm hiểu, tiếp cận sản phẩm, đồng thời mở rộng khả năng quảng bá cho các chủ thể ở khu vực nông thôn.

Theo mục tiêu của tỉnh, đến năm 2030, Quảng Trị phấn đấu có tối thiểu 350 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 100 sản phẩm đạt 4 sao và 6–8 sản phẩm đạt 5 sao. Tốc độ tăng trưởng tiêu thụ bình quân đối với sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu được kỳ vọng đạt 3–5% mỗi năm; khoảng 60% doanh nghiệp và HTX tham gia các nền tảng thương mại điện tử.

Để những mục tiêu này đi vào thực chất, xúc tiến thương mại cần được gắn với nâng cao chất lượng, phát triển vùng nguyên liệu, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và duy trì khả năng cung ứng ổn định. Một sản phẩm có thể thu hút sự chú ý trong một phiên livestream, nhưng để khách hàng quay trở lại, điều quyết định vẫn là chất lượng và sự nhất quán giữa những gì được giới thiệu với những gì người mua thực sự nhận được.

Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Quản lý chất lượng, Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị Nguyễn Quốc Tuấn sự kết hợp giữa nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và ứng dụng chuyển đổi số tạo động lực mới cho chương trình OCOP phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả.

Đây không chỉ là giải pháp mở rộng đầu ra cho nông sản địa phương mà còn góp phần phát huy giá trị tài nguyên bản địa, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân và tạo nền tảng để Quảng Trị thực hiện mục tiêu xây dựng nông thôn mới bền vững trong giai đoạn tới.

Để “chắp cánh” cho nông sản, Quảng Trị đã triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ từ khâu đào tạo, ứng dụng khoa học công nghệ, định hướng quy hoạch các vùng sản xuất hàng hóa, dịch vụ đến hỗ trợ xúc tiến thương mại, phát triển thị trường, quảng bá sản phẩm OCOP, kết nối thị trường trong và ngoài nước. Từ đó, góp phần nâng tầm giá trị cho sản phẩm OCOP tại thị trường nội địa và xuất khẩu, thúc đẩy kinh tế nông nghiệp, nông thôn phát triển theo hướng bền vững.

Để người dân làm giàu trên quê hương

Toàn tỉnh Quảng Trị hiện có 896 HTX theo số liệu trong tài liệu thống kê, cùng với 295 sản phẩm OCOP, đây là nguồn lực đáng kể để phát triển các sản phẩm thế mạnh, tạo việc làm và thúc đẩy kinh tế nông thôn.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, Liên minh HTX tỉnh đã hỗ trợ các tổ hợp tác, HTX xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh, tư vấn quản trị, quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường. Đơn vị cũng đồng hành cùng 2 HTX tham gia cuộc thi “Hợp tác xã đổi mới sáng tạo” do Liên minh HTX Việt Nam tổ chức, trong đó có 1 HTX đạt giải.

Tại Cuộc thi sáng tạo khoa học kỹ thuật trong phát triển nông nghiệp, thích ứng biến đổi khí hậu tỉnh Quảng Trị lần thứ I năm 2026, khu vực kinh tế tập thể có 30 bài dự thi, gồm 25 HTX và 5 tổ hợp tác; trong 14 giải thưởng được trao, có 12 giải thuộc về các HTX, tổ hợp tác. Quỹ HTX tỉnh cũng đã thẩm định, giải ngân 3,56 tỷ đồng cho 7 dự án trong quý III; lũy kế 9 tháng đầu năm, có 21 dự án được thẩm định, giải ngân với tổng số tiền 10,5 tỷ đồng.

Những hoạt động hỗ trợ về kỹ thuật, quản trị, xúc tiến thương mại và nguồn vốn tạo thêm điều kiện để các chủ thể sản xuất đầu tư phát triển. Tuy vậy, điều cần hướng tới không chỉ là số lượng sản phẩm được công nhận, số gian hàng được mở hay số lượt tiếp cận trên mạng, mà là hiệu quả kinh tế thực tế đối với người dân: sản phẩm bán được với giá trị tốt hơn, đầu ra ổn định hơn, việc làm được duy trì và thu nhập từng bước được nâng lên

Bà Đinh Thị Quỳnh Hoa, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị cho biết, các hoạt động hỗ trợ được triển khai nhằm củng cố khu vực kinh tế tập thể theo hướng thực chất, tăng khả năng liên kết, nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trường và tạo thêm nguồn lực để các đơn vị phát triển ổn định, bền vững.

Từ câu chuyện của những cơ sở chế biến nông sản, những đơn vị sản xuất nấm, cà phê và các sản phẩm OCOP, có thể thấy cơ hội phát triển đang mở rộng khi người làm ra sản phẩm biết kết hợp lợi thế bản địa với cách tổ chức kinh doanh hiện đại. Công nghệ giúp sản phẩm đi xa hơn; chất lượng tạo nên niềm tin; còn sự chủ động của người dân quyết định khả năng giữ được thị trường.

Nâng tầm nông sản vì thế không chỉ là nâng hạng một sản phẩm hay mở rộng thêm một kênh bán hàng. Đó là quá trình đưa giá trị của đất đai, nguyên liệu, lao động và tri thức bản địa vào một chuỗi sản xuất, chế biến, quảng bá và tiêu thụ hiệu quả hơn. Khi người nông dân có thể sống tốt từ sản phẩm do mình làm ra, khi những đặc sản quê hương có thị trường ổn định và thương hiệu được người tiêu dùng tin cậy, chuyển đổi số mới thực sự phát huy ý nghĩa.

Đích đến của hành trình ấy là để nông sản Quảng Trị không chỉ hiện diện nhiều hơn trên không gian số, mà còn có chỗ đứng vững chắc trên thị trường; để những giá trị được vun đắp từ đồng đất quê nhà trở thành nguồn lực phát triển kinh tế nông thôn và giúp người dân làm giàu ngay trên chính quê hương mình.

Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho biết, khi người dân biết cách giới thiệu sản phẩm, cung cấp thông tin minh bạch, ứng dụng truy xuất nguồn gốc và tiếp cận khách hàng trên các nền tảng trực tuyến, nông sản địa phương sẽ có thêm cơ hội mở rộng thị trường. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng chất lượng sản phẩm, năng lực tổ chức sản xuất và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của người tiêu dùng.

Việc phát triển sản phẩm OCOP không chỉ dừng ở việc hoàn thiện tiêu chuẩn hay nâng hạng sao, mà quan trọng hơn là phát huy được đặc trưng của mỗi vùng quê, nâng cao chất lượng và tạo chỗ đứng trên thị trường. Mỗi sản phẩm cần mang theo lợi thế về nguyên liệu, điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm sản xuất và bản sắc địa phương, đồng thời đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Trong quá trình đó, chuyển đổi số và thương mại điện tử mở thêm cánh cửa để nông sản địa phương vượt khỏi phạm vi thị trường quen thuộc. Nhưng để cánh cửa ấy thực sự mở rộng, người sản xuất cần đi cùng lúc nhiều bước: chuẩn hóa chất lượng, xây dựng thương hiệu, minh bạch thông tin và tổ chức sản xuất đủ ổn định để đáp ứng đơn hàng. Khi công nghệ gắn với chất lượng sản phẩm và năng lực làm chủ thị trường của người dân, OCOP mới có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế cụ thể, tạo thêm việc làm, nâng thu nhập và giúp người dân làm giàu ngay trên quê hương mình.