Qua đó, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân, chủ động ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa, góp phần cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), hướng tới phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm, đóng góp vào mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Đưa pháp luật đến với ngư dân ngay trên ngư trường

Trên địa bàn quản lý của Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, hoạt động khai thác thủy sản diễn ra thường xuyên với số lượng tàu cá lớn, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm các quy định về thiết bị giám sát hành trình (VMS), khai thác sai vùng, sai tuyến, vượt ranh giới sang vùng biển nước ngoài để khai thác.

Từ thực tiễn đó, Bộ Tư lệnh Vùng xác định tuyên truyền, phổ biến pháp luật là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao nhận thức, ý thức tự giác chấp hành pháp luật và phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở. Nhiều hình thức tuyên truyền được triển khai linh hoạt, phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng, trong đó chú trọng đưa kiến thức pháp luật đến trực tiếp với ngư dân.

Một trong những cách làm thiết thực là phối hợp với Báo Công lý tổ chức các “Phiên tòa giả định”. Kịch bản phiên tòa được xây dựng từ những tình huống điển hình trong thực tiễn, phản ánh các hành vi ngư dân khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài, tháo thiết bị giám sát hành trình nhằm né tránh kiểm tra, kiểm soát.

Thông qua các tình huống cụ thể, hội đồng xét xử phân tích, làm rõ những hệ lụy pháp lý, tác động tiêu cực của hành vi vi phạm IUU đối với uy tín quốc gia; chỉ rõ hành vi sai phạm và giải đáp những khó khăn, vướng mắc của ngư dân liên quan đến lắp đặt, vận hành thiết bị VMS, thủ tục đăng kiểm, cấp giấy tờ và các chính sách hỗ trợ. Đồng thời, ngư dân được khuyến cáo duy trì hoạt động của thiết bị VMS 24/24 giờ, tuân thủ nghiêm các quy định trong quá trình khai thác.

Ông Trần Văn Đức, 60 tuổi, ngư dân phường Phước Thắng, TP. Hồ Chí Minh chia sẻ, việc trực tiếp theo dõi “Phiên tòa giả định” giúp ông hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật và hậu quả của việc khai thác hải sản trái phép. “Tôi sẽ nhắc nhở con, cháu chấp hành nghiêm pháp luật, không vi phạm vùng biển nước ngoài để khai thác thủy hải sản”, ông Đức nói.

Cùng với tổ chức các “Phiên tòa giả định”, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 đẩy mạnh tuyên truyền bằng nhiều hình thức… Đơn vị phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận các tỉnh ủy, thành ủy các địa phương ven biển tổ chức hội nghị tuyên truyền chống khai thác IUU; triển khai Chương trình công tác Dân vận “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” và Chương trình “Cảnh sát biển đồng hành với đồng bào dân tộc, tôn giáo”.

Bộ Tư lệnh Vùng cũng ký kết với các cơ quan báo chí mở chuyên trang, chuyên mục “Vì chủ quyền an ninh - an toàn biển, đảo của Tổ quốc”, đẩy mạnh tuyên truyền về biển, đảo… Đơn vị còn phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh, thành phố thực hiện Đề án 3934, tổ chức Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương”; đồng thời triển khai lực lượng đến các khu neo đậu tàu, thuyền, âu tàu, bến cảng, những nơi tập trung đông dân cư, nhất là ngư dân, để tuyên truyền pháp luật, cấp phát tài liệu, hướng dẫn thuyền viên không vi phạm các quy định về khai thác thủy sản.

Tùy điều kiện thực tế, Bộ Tư lệnh Vùng chỉ đạo vận dụng linh hoạt các phương pháp, hình thức tuyên truyền. Cốt lõi của công tác này là bảo đảm chất lượng tuyên truyền, tạo chuyển biến thực chất về nhận thức và hành động, để ngư dân tự giác “nói không” với hành vi khai thác hải sản trái phép trên vùng biển nước ngoài.

Đây cũng là một trong những nội dung cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, trong đó việc phát triển kinh tế biển phải gắn với bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh, an toàn biển, đảo và khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên biển… Nâng cao ý thức pháp luật cho ngư dân chính là góp phần hình thành một lực lượng khai thác thủy sản có trách nhiệm, vừa phát triển sinh kế, vừa chung tay bảo vệ biển, đảo của Tổ quốc.

Chủ động kiểm tra, ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa

Cùng với tuyên truyền, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 chú trọng nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo và chỉ huy lực lượng thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU trên địa bàn rộng. Được sự đồng ý của thủ trưởng cấp trên, Bộ Tư lệnh Vùng đã thành lập Sở Chỉ huy phía trước.

Trên cơ sở đó, Đảng ủy Sở Chỉ huy phía trước và các Chi bộ tàu ban hành Nghị quyết chuyên đề, xác định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm và biện pháp thực hiện... Sở Chỉ huy phía trước trực tiếp nắm tình hình, chỉ huy, điều phối lực lượng, phương tiện; các tàu bám sát khu vực được phân công, tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện và xử lý các tình huống phát sinh trên biển.

Đại tá Nguyễn Hồng Chuyên, Chính ủy Sở Chỉ huy phía trước cho biết, đơn vị xác định cụ thể nhiệm vụ cho từng lực lượng, từng tàu; duy trì nghiêm chế độ trực, bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt; kết hợp chặt chẽ giữa tuần tra, kiểm soát với tuyên truyền để ngư dân hiểu đúng và chấp hành nghiêm pháp luật.

Trong thời gian thực hiện nhiệm vụ trên biển, lực lượng đã kiểm tra, kiểm soát kết hợp tuyên truyền trực tiếp cho 144 tàu cá, với 1.011 thuyền viên; tổ chức 1.130 lượt tuyên truyền qua hệ thống thông tin liên lạc nghề cá tới 643 tàu, với 4.434 lượt thuyền viên… Qua đó, pháp luật được đưa đến với ngư dân ngay trên ngư trường, góp phần nâng cao ý thức tự giác chấp hành và phòng ngừa vi phạm.

Hiệu quả của việc kết hợp tuyên truyền với tuần tra, kiểm soát còn được thể hiện qua những tình huống phát sinh thực tế trên biển… Lúc 0 giờ 05 phút ngày 23/8, Tàu 202 phát hiện 3 tàu cá hoạt động cách đường phân định Việt Nam - Indonesia khoảng 7 hải lý về phía Bắc, có hướng cơ động xuống phía Nam. Nhận định các phương tiện có nguy cơ vượt ranh giới sang vùng biển nước ngoài, Tàu 202 phối hợp với Tàu 216 và tàu dân quân thường trực BV-98308TS nhanh chóng tiếp cận, kiểm tra.

Qua kiểm tra, cả 3 tàu cá đều có dấu hiệu vi phạm quy định về thiết bị VMS... Lực lượng chức năng đã lập biên bản vi phạm hành chính và tổ chức dẫn giải các phương tiện về cảng Hải đội 301, phường Phước Thắng, TP. Hồ Chí Minh để tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định của pháp luật.

Không chỉ tuần tra, kiểm tra, kiểm soát, các tàu của Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 còn đẩy mạnh công tác dân vận, đồng hành, hỗ trợ ngư dân vươn khơi, bám biển… Hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật được kết hợp với cấp phát tài liệu, tặng cờ Tổ quốc, hỗ trợ nhu yếu phẩm, vật tư thiết yếu cho ngư dân.

Những hoạt động này vừa góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, vừa củng cố niềm tin, tăng cường tình đoàn kết quân dân trên biển… Qua đó, ngư dân không chỉ là lực lượng trực tiếp tham gia phát triển kinh tế biển mà còn có vai trò quan trọng trong bảo vệ chủ quyền, an ninh, an toàn biển, đảo của Tổ quốc.

Thời gian tới, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp chống khai thác IUU; phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng và địa phương trong quản lý hoạt động tàu cá...

Trọng tâm là đổi mới, nâng cao hiệu quả tuyên truyền; tăng cường theo dõi, giám sát hoạt động của thiết bị VMS; kịp thời phát hiện, cảnh báo, ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa và kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Việc kết hợp chặt chẽ giữa tuyên truyền để phòng ngừa, kiểm tra, phát hiện và xử lý để răn đe đang tạo thành thế trận đồng bộ trong chống khai thác IUU… Đây không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm ngăn chặn tàu cá Việt Nam khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài, góp phần cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” của EC, mà còn có ý nghĩa lâu dài đối với việc xây dựng nghề cá có trách nhiệm, bảo vệ tài nguyên và môi trường biển, qua đó hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW.