Ngành hồ tiêu trước bài toán nguồn cung và áp lực nâng giá trị từ chế biến sâu

Sau giai đoạn trầm lắng kéo dài, ngành hồ tiêu Việt Nam đang chứng kiến sự trở lại mạnh mẽ của hoạt động xuất khẩu khi nhiều thị trường trọng điểm đồng loạt tăng mua. Động lực từ nhu cầu quốc tế giúp giá trị xuất khẩu tăng cao, song đồng thời cũng đặt ngành hàng này trước áp lực kép: nguồn cung trong nước suy giảm và yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe hơn.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu hồ tiêu đạt 96,8 nghìn tấn với kim ngạch xấp xỉ 623 triệu USD, tăng 31,6% về lượng và tăng 22,6% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này phản ánh đà phục hồi đáng kể của nhu cầu tiêu dùng toàn cầu sau thời gian thị trường chững lại.

Đáng chú ý, thị trường Mỹ tiếp tục giữ vai trò đầu tàu trong tăng trưởng xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam. Theo bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), sự phục hồi nhu cầu tại các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Mỹ, đang trở thành yếu tố thúc đẩy chính cho tăng trưởng xuất khẩu trong năm nay.

Trong 4 tháng đầu năm, Mỹ đã nhập khẩu gần 25 nghìn tấn hồ tiêu từ Việt Nam với trị giá khoảng 178 triệu USD, chiếm 25,5% tổng lượng xuất khẩu của cả nước. Việt Nam hiện vẫn duy trì vị trí nhà cung cấp hồ tiêu lớn nhất cho thị trường này, nắm giữ tới 78,1% tổng lượng nhập khẩu của Mỹ.

Các chuyên gia đánh giá nhu cầu từ Mỹ nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng trong nửa cuối năm khi các doanh nghiệp nhập khẩu tăng cường dự trữ hàng phục vụ mùa tiêu dùng cuối năm 2026 và các đơn hàng quý I/2027.

Cùng với Mỹ, thị trường Trung Quốc cũng đang trở lại mạnh mẽ sau giai đoạn giảm mua kéo dài. Sau khoảng hai năm duy trì tâm lý chờ giá giảm, các doanh nghiệp Trung Quốc đã tăng tốc nhập khẩu trở lại với mức tăng trên 200%, thậm chí có thời điểm gần 290% trong 4 tháng đầu năm.

Sức mua lớn từ thị trường này xuất phát từ khoảng cách đáng kể giữa nhu cầu tiêu dùng và khả năng tự cung. Hiện, nhu cầu hồ tiêu nội địa của Trung Quốc ước khoảng 90.000 - 100.000 tấn/năm, trong khi sản lượng trong nước chỉ đạt khoảng 30.000 tấn. Điều này khiến quốc gia này tiếp tục phụ thuộc lớn vào nguồn cung nhập khẩu.

Ngoài hai thị trường chủ lực, các thị trường như Đức, UAE và Canada cũng ghi nhận tăng trưởng tích cực, góp phần giúp Việt Nam duy trì khoảng 36,3% thị phần hồ tiêu toàn cầu.

Tuy nhiên, phía sau triển vọng xuất khẩu tích cực là áp lực ngày càng lớn về nguồn cung. Theo ước tính, sản lượng hồ tiêu Việt Nam vụ 2026 chỉ đạt khoảng 170.000 - 180.000 tấn, giảm 15-20% so với năm trước.

Nguồn cung suy giảm xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Biến đổi khí hậu với thời tiết bất lợi ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất, trong khi sự cạnh tranh của các loại cây trồng có hiệu quả kinh tế cao hơn khiến diện tích hồ tiêu tiếp tục thu hẹp. Bên cạnh đó, lượng tồn kho chuyển sang năm 2026 gần như cạn kiệt, chỉ còn khoảng 40.000 tấn.

Áp lực nguồn cung đã tác động trực tiếp tới diễn biến giá trong nước. Cuối tháng 5/2026, giá tiêu nội địa vẫn duy trì ở mức cao, dao động quanh ngưỡng 137.000 - 142.000 đồng/kg.

Nhiều dự báo cho rằng trong bối cảnh nhu cầu thế giới tiếp tục tăng trong khi nguồn cung hạn chế, giá tiêu có thể đạt 150.000 - 160.000 đồng/kg vào cuối năm, thời điểm doanh nghiệp tăng cường thu mua để phục vụ các đơn hàng quý IV.

Dù vậy, thị trường quốc tế cũng xuất hiện yếu tố cạnh tranh mới khi Indonesia và Brazil ghi nhận những đợt điều chỉnh giá giảm, tạo áp lực nhất định lên năng lực cạnh tranh của hồ tiêu Việt Nam.

Bên cạnh bài toán nguồn cung, rào cản kỹ thuật đang trở thành thách thức lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Các thị trường nhập khẩu lớn như EU và Mỹ tiếp tục siết chặt các tiêu chuẩn liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận phát triển bền vững.

Đặc biệt, Trung Quốc sẽ áp dụng Lệnh 280 từ ngày 1/6/2026 thay thế Lệnh 248. Quy định mới yêu cầu doanh nghiệp đăng ký xuất khẩu phải thông qua thư giới thiệu của cơ quan có thẩm quyền, đồng thời siết chặt các tiêu chuẩn liên quan đến bao bì, ghi nhãn và an toàn thực phẩm.

Theo đánh giá của doanh nghiệp, chỉ cần thay đổi nhỏ liên quan đến địa chỉ hoặc người đại diện pháp luật cũng có thể khiến doanh nghiệp bị tạm dừng mã xuất khẩu nếu chưa hoàn tất thủ tục cập nhật.

Không chỉ đối mặt với rào cản kỹ thuật, hoạt động logistics cũng chịu nhiều áp lực do bất ổn địa chính trị tại Trung Đông.

Chi phí vận tải biển tăng cao cùng tình trạng ùn tắc tại các cảng trung chuyển như Jebel Ali đang kéo dài thời gian giao hàng, gia tăng áp lực tài chính và dòng vốn cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Trước những sức ép đó, ngành hồ tiêu đang đẩy mạnh chuyển đổi theo hướng sản xuất bền vững và gia tăng giá trị.

Thực tế tại Gia Lai cho thấy, các mô hình hồ tiêu hữu cơ đang mang lại hiệu quả rõ rệt khi giá bán cao hơn từ 10-30%; một số khu vực có mức chênh lệch lên tới 40.000 - 50.000 đồng/kg so với sản phẩm sản xuất thông thường.

Song song với xu hướng xanh hóa sản xuất, chiến lược giảm phát thải trong nông nghiệp cũng đang mở ra hướng đi mới cho ngành hồ tiêu.

Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035” đặt mục tiêu giảm tối thiểu 15% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2035. Việc áp dụng mô hình canh tác carbon thấp, công nghệ số và hệ thống đo lường - báo cáo - thẩm định (MRV) được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế cho ngành hồ tiêu.

Về dài hạn, tăng trưởng của ngành sẽ phụ thuộc lớn vào mức độ liên kết giữa nhà nước, doanh nghiệp và nông dân. Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam kiến nghị cần xây dựng hệ thống thống kê vùng trồng chi tiết đến cấp xã nhằm tăng cường quản lý và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, việc mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cũng được xem là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho công nghệ chế biến.

Hiện, các doanh nghiệp lớn như Olam Việt Nam, Phúc Sinh, Nedspice và Haprosimex đang tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt thị trường thông qua mở rộng xuất khẩu sang các khu vực tiềm năng như Trung Đông và châu Phi.

Đáng chú ý, hướng đi chế biến sâu đang mở thêm dư địa tăng trưởng mới khi nhiều doanh nghiệp bắt đầu mở rộng sang các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao như tinh dầu hồ tiêu phục vụ ngành mỹ phẩm, dược phẩm và thực phẩm chức năng.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, bài toán của ngành hồ tiêu không còn chỉ là xuất khẩu nhiều hơn mà là tạo ra nhiều giá trị hơn trên mỗi đơn vị sản phẩm. Đây sẽ là yếu tố quyết định khả năng duy trì vị thế của hồ tiêu Việt Nam trên thị trường quốc tế trong những năm tới.