Trong bối cảnh đô thị hóa, xây dựng hạ tầng và hoạt động giao thông ngày càng gia tăng, nguy cơ phát sinh bụi và các nguồn phát thải cũng lớn hơn. Từ đó, yêu cầu kiểm soát chất lượng không khí tại Nghệ An cũng trở nên rõ nét hơn.
Khi các công trình, dự án xây dựng triển khai, hình ảnh xe chở đất, cát, vật liệu xây dựng ra vào liên tục không còn xa lạ ở các khu vực đô thị cũng như các tuyến đường lớn, dự án trọng điểm. Cùng với hoạt động đào đắp, san lấp, phá dỡ công trình là nguy cơ phát sinh bụi phân tán trong không khí.
Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại Công văn số 10474/BNNMT-MT, các địa phương được yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các biện pháp kiểm soát bụi tại công trường xây dựng. Chủ đầu tư, nhà thầu phải thực hiện nghiêm việc che chắn công trường, che phủ vật liệu, tưới nước, vệ sinh khu vực thi công và phương tiện vận chuyển; không để đất, cát, vật liệu xây dựng phát tán ra môi trường xung quanh.
Với Nghệ An, đây là yêu cầu cần được đặt trong bối cảnh hoạt động đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và phát triển đô thị đang tiếp tục được đẩy mạnh. Nếu không kiểm soát ngay từ công trường, bụi phát sinh trong quá trình thi công sẽ tác động trực tiếp đến môi trường xung quanh, đặc biệt là khu dân cư và các tuyến giao thông đông phương tiện.
Chất lượng không khí chịu tác động bởi nhiều loại hình khác nhau, đó là giao thông, hoạt động xây dựng, sản xuất công nghiệp cùng nhiều hoạt động dân sinh khác… Vì vậy, việc quản lý không thể chỉ dừng ở xử lý từng điểm phát sinh bụi mà cần xác định được những nguồn phát thải chính trên từng địa bàn.
Đây cũng là một trong những nhiệm vụ được đặt ra trong quá trình triển khai Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2530/QĐ-TTg ngày 19/11/2025.
Theo đó, các địa phương cần rà soát, xác định các nguồn phát thải lớn, xây dựng lộ trình kiểm soát phù hợp và từng bước đặt ra mục tiêu giảm phát thải đối với các nguồn trọng điểm.
Cùng với đó là tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Việc kiểm soát nguồn phát thải sẽ đi cùng trách nhiệm cụ thể của từng chủ nguồn thải và sự giám sát thường xuyên của cơ quan quản lý.
Từ yêu cầu thực tế, Nghệ An đang triển khai các nhiệm vụ quản lý chất lượng môi trường không khí theo chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan rà soát, tổ chức thực hiện các nội dung quản lý chất lượng môi trường không khí theo hướng dẫn. Trong quá trình thực hiện, Sở chủ động tham mưu UBND tỉnh và đề xuất các cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định những vấn đề liên quan theo quy định.
Một yêu cầu quan trọng là cập nhật, hoàn thiện và tổ chức thực hiện Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí cấp tỉnh giai đoạn 2026 - 2030, phù hợp với địa bàn hành chính và tình hình thực tế.
Kế hoạch không chỉ xác định nhiệm vụ chung mà cần có những mục tiêu, chỉ tiêu có thể theo dõi, đánh giá. Trong đó, tối thiểu phải có chỉ số chất lượng không khí Việt Nam (VN_AQI) và nồng độ bụi mịn PM2.5. Với các đô thị hoặc khu vực trọng điểm về kinh tế - xã hội, nơi có nguy cơ ô nhiễm cao, có thể xác lập các chỉ tiêu riêng theo từng giai đoạn. Điều này tạo ra cơ sở để việc quản lý chất lượng không khí chuyển từ phản ứng khi ô nhiễm xảy ra sang theo dõi và kiểm soát chủ động hơn.
UBND tỉnh cũng được yêu cầu quan tâm chỉ đạo việc theo dõi thường xuyên, định kỳ đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu đã đề ra. Khi chất lượng không khí không đạt yêu cầu, các giải pháp cần được xem xét, điều chỉnh kịp thời.
Chỉ số chất lượng không khí VN_AQI cần được công bố hằng ngày trên các phương tiện thông tin đại chúng, cổng thông tin điện tử của địa phương và các ứng dụng trên thiết bị di động để người dân hiểu mức độ ảnh hưởng và chủ động bảo vệ sức khỏe.
Giao thông là một nguồn phát thải cần được tính đến trong quản lý chất lượng không khí, nhất là tại các khu vực đô thị có mật độ phương tiện lớn. Theo yêu cầu được đặt ra, Nghệ An cần chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai mạng lưới cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy theo lộ trình quy định tại Quyết định số 13/2026/QĐ-TTg ngày 2/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, nhấn mạnh ô nhiễm bụi mịn PM2.5 tiếp tục là vấn đề cần ưu tiên giải quyết trong thời gian tới và chỉ rõ 02 giải pháp trước mắt, 04 nhóm giải pháp lâu dài nhằm hạn chế tình trạng trên.
Vừa qua, tại Hà Nội, Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức tọa đàm “Kiểm định khí thải xe cơ giới và vấn đề chống ô nhiễm không khí”, với sự tham gia của các Đại biểu Quốc hội, nhà quản lý, chuyên gia và đại diện các cơ quan hữu quan. Chương trình nhằm đánh giá thực trạng việc kiểm soát nguồn khí thải từ giao thông gây ra ô nhiễm không khí, các giải pháp góp phần cải thiện chất lượng môi trường sống, hướng đến giao thông xanh và từng bước xây dựng các thành phố thông minh hiện đại.
Khi nhắc đến ô nhiễm không khí, ta thường nghĩ ngay tới khói xe, khói từ ống khói nhà máy hay bụi từ các công trình xây dựng,... Tuy nhiên, đằng sau những đám khói trắng dễ thấy ấy, còn một “tác nhân thầm lặng” đang âm thầm bao phủ bầu không khí, chính là việc đốt rơm rạ thu hoạch sau mỗi mùa gặt. Hoạt động tưởng chừng vô hại này lại tạo ra lượng lớn bụi mịn PM2.5, khí độc và khí nhà kính,... là những yếu tố góp phần làm suy giảm chất lượng không khí, đe dọa sức khỏe cộng đồng, gây tổn thất kinh tế và cản trở nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu.
Thời gian gần đây, Hà Nội liên tiếp ghi nhận chất lượng không khí ở mức nguy hại, có lúc đứng thứ 2 trên thế giới về ô nhiễm. Trước tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng tại các đô thị lớn, nhiều giải pháp thiết thực được Chính phủ, các bộ, ngành đưa ra với lộ trình cụ thể, đồng bộ nhằm bảo đảm sức khỏe cộng đồng.
