Nghệ An chủ động phòng chống bão lũ, đảm bảo an toàn đê điều

Phòng, chống bão, lũ, bảo đảm an toàn đê điều, hồ chứa và hạ du

Trong năm 2025 cho thấy, trước tác động của BĐKH, mức độ thiên tai bất thường và cực đoan ngày càng rõ nét. Toàn tỉnh chịu ảnh hưởng của 21 đợt không khí lạnh, 2 đợt rét đậm, rét hại, 12 đợt nắng nóng, 18 trận lốc, mưa lớn cục bộ, sét; trên Biển Đông có 15 cơn bão và 6 áp thấp nhiệt đới hoạt động, trong đó nhiều cơn bão và một đợt áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp đến Nghệ An. Đặc biệt, bão số 3 đã gây mưa lớn tại các xã miền núi phía Tây, kết hợp với nước từ thượng nguồn đổ về, tạo nên một đợt lũ đặc biệt lớn trên sông Cả. Thiên tai năm 2025, gây thiệt hại lớn về người, tài sản và cơ sở hạ tầng. Toàn tỉnh có 12 người chết, 31 người bị thương; 705 nhà bị sập; 106.038 nhà bị tốc mái, hư hỏng; nhiều diện tích sản xuất nông, lâm nghiệp và công trình hạ tầng bị ảnh hưởng, với tổng thiệt hại kinh tế ước trên 8.900 tỷ đồng.

Những diễn biến trên đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới phương thức quản lý rủi ro thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH) chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống đê điều, hồ chứa và cộng đồng dân cư vùng hạ du; đồng thời đặt mục tiêu bảo đảm an toàn tính mạng nhân dân lên hàng đầu. 

Một trong những nội dung trọng tâm là bảo đảm an toàn hệ thống đê điều. Trên tuyến đê Tả Lam, tỉnh đã căn cứ kết quả đánh giá hiện trạng, yêu cầu chống lũ, kinh nghiệm quản lý và xử lý sự cố qua các mùa lũ để xác định 06 trọng điểm xung yếu, gồm 2 trọng điểm loại I và 4 trọng điểm loại II. Trên cơ sở đó, tỉnh xây dựng phương án bảo vệ từng trọng điểm, dự kiến các tình huống bất lợi có thể xảy ra và xác định giải pháp kỹ thuật xử lý tương ứng. Phương án cũng đồng thời xác định nhu cầu về vật tư, phương tiện, nhân lực, hậu cần và thông tin liên lạc.

Bên cạnh phương án bảo vệ trọng điểm đê xung yếu, tỉnh xây dựng phương án hộ đê trên toàn tuyến và phương án ứng phó trong trường hợp lũ lớn vượt tần suất thiết kế. Trước mùa mưa lũ, UBND tỉnh giao nhiệm vụ cho các đơn vị, địa phương lập và phê duyệt phương án hộ đê, bảo vệ trọng điểm. Trước mỗi đợt mưa, lũ, bão, Sở Nông nghiệp và Môi trường thường xuyên đôn đốc việc triển khai các phương án đã được phê duyệt, đặc biệt đối với các tuyến đê đang thi công dở dang và các vị trí xung yếu. Công tác tuần tra, canh gác, bảo vệ đê khi xuất hiện lũ trên sông hoặc gió bão, áp thấp nhiệt đới được chú trọng.

Đối với các hồ chứa thủy điện, thủy lợi, trước mùa mưa lũ, UBND tỉnh, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh và Sở Công Thương đã ban hành các văn bản chỉ đạo, tổ chức kiểm tra các nhà máy thủy điện về công tác vận hành, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du. Sở Nông nghiệp và Môi trường đôn đốc các địa phương, đơn vị kiểm tra, đánh giá hiện trạng công trình, lập và trình phê duyệt phương án phòng, chống thiên tai cho từng công trình. Các đơn vị quản lý hồ chứa được yêu cầu thành lập Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai của công trình để tham mưu và xử lý kịp thời các sự cố liên quan đến an toàn công trình. Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành lập tiểu ban kỹ thuật phòng, chống thiên tai đối với công trình thủy lợi.

Công tác ứng phó được tỉnh Nghệ An triển khai theo hướng chủ động, kịp thời, linh hoạt và khẩn trương theo phương châm “4 tại chỗ”. Sự phối hợp giữa cấp tỉnh và cấp xã được tăng cường, từ chỉ huy, điều hành đến huy động lực lượng, phương tiện và tổ chức khắc phục sự cố tại hiện trường.

Một điểm nổi bật trong công tác điều hành là việc vận hành hồ chứa thủy điện Bản Vẽ. Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh đã kịp thời ban hành lệnh vận hành, hạ mực nước hồ, tạo dung tích phòng lũ trước khi lũ về. Trong trận lũ đặc biệt lớn do bão số 3, mặc dù lưu lượng lũ về hồ đạt 12.800 m³/s, lớn hơn đáng kể lưu lượng lũ kiểm tra P=0,02% là 10.500 m³/s, hồ vẫn bảo đảm an toàn và góp phần cắt giảm hơn 320 triệu m³ nước cho hạ du, qua đó giảm áp lực ngập lụt trên lưu vực sông Cả. Kinh nghiệm này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của công tác dự báo, chỉ huy vận hành hồ chứa và phối hợp giữa các chủ thể quản lý trong điều kiện lũ lớn, lũ đặc biệt lớn.

Các lực lượng vũ trang và các ngành, địa phương đã huy động lớn nhân lực, phương tiện tham gia ứng phó, cứu hộ, cứu nạn và hỗ trợ Nhân dân. Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh điều động 476 đợt phương tiện và 7.689 lượt cán bộ, chiến sĩ; Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh huy động hơn 123.000 lượt cán bộ, chiến sĩ và dân quân tự vệ cùng hàng trăm lượt phương tiện; lực lượng Công an Nghệ An huy động hơn 2.050 cán bộ, chiến sĩ cùng nhiều phương tiện, thiết bị tham gia ứng phó và khắc phục hậu quả.

Công tác khắc phục hậu quả, tái thiết được Nghệ An triển khai đồng bộ và giải pháp hữu hiệu bảo đảm an toàn. Ngay sau thiên tai, tỉnh thành lập các đoàn công tác chỉ đạo khắc phục hậu quả, huy động lực lượng tại chỗ cứu chữa người bị thương, tìm kiếm người mất tích, thăm hỏi các gia đình bị thiệt hại, hỗ trợ sửa chữa nhà ở, khôi phục giao thông và bảo đảm các nhu cầu thiết yếu của người dân.

Bài học kinh nghiệm và một số giải pháp bảo đảm an toàn trước thiên tai

Từ thực tiễn ứng phó BĐKH, phòng, chống thiên tai, có thể rút ra một số bài học quan trọng đối với công tác bảo đảm an toàn đê điều, hồ chứa và hạ du trong năm 2026. Cần chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, các phương án ứng phó, phương án hộ đê, phương án bảo đảm an toàn hồ chứa và phương án sơ tán dân cần được xây dựng trước mùa thiên tai, sát với đặc điểm từng địa bàn và từng tình huống. Mục tiêu là không để xảy ra bị động, bất ngờ khi thiên tai diễn biến nhanh, mạnh hoặc vượt quá các kịch bản thông thường. Công tác tuyên truyền cần được thực hiện thường xuyên, nhất là tại cấp xã, thôn, bản. Người dân phải được cung cấp thông tin về nguy cơ, kỹ năng phòng tránh và thực hiện nghiêm chỉ đạo, hướng dẫn, lệnh sơ tán của chính quyền khi có tình huống nguy hiểm. Cần phát huy vai trò của cấp ủy, chính quyền, Ban Chỉ huy các cấp và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng trong toàn hệ thống chính trị, đặc biệt trong những tình huống thiên tai xảy ra đồng thời trên nhiều địa bàn. Đê điều, hồ chứa và các công trình xung yếu phải được kiểm tra thường xuyên; công tác vận hành hồ chứa cần bám sát diễn biến mưa, lũ và khả năng tiếp nhận của hạ du. 

Để nâng cao hiệu quả phòng, chống bão, lũ, bảo đảm an toàn đê điều, hồ chứa và vùng hạ du trong năm 2026, tỉnh Nghệ An cần tiếp tục hoàn thiện các phương án ứng phó theo từng cấp độ rủi ro thiên tai; thường xuyên cập nhật kịch bản đối với bão mạnh, mưa cực đoan, lũ lớn, lũ đặc biệt lớn, lũ quét và sạt lở đất. Công tác cảnh báo cần được truyền tải nhanh, dễ hiểu đến chính quyền cơ sở và người dân, nhất là tại các khu vực có nguy cơ cao.

Thường xuyên kiểm tra, đánh giá hiện trạng hồ chứa trước và trong mùa mưa lũ; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị vận hành hồ và chính quyền vùng hạ du. Việc vận hành hồ cần được thực hiện chủ động, bám sát dự báo mưa, lũ, dung tích hồ và khả năng tiêu thoát của hạ du. Kinh nghiệm từ hồ Bản Vẽ cần được nghiên cứu, tổng kết để áp dụng phù hợp đối với các hồ chứa khác.

Tiếp tục củng cố lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã; tổ chức tập huấn, diễn tập các phương án sơ tán dân, cứu hộ, cứu nạn, xử lý sự cố đê điều và hồ chứa. Đồng thời, từng bước bổ sung trang thiết bị, phương tiện cần thiết cho các địa bàn miền núi, vùng thường xuyên bị chia cắt bởi lũ quét, sạt lở và ngập lụt. Ưu tiên đầu tư nâng cấp, sửa chữa các công trình đê điều, hồ chứa, công trình phòng, chống thiên tai bị hư hỏng, xuống cấp, nhất là các công trình xung yếu có nguy cơ mất an toàn cao. Đồng thời, huy động đa dạng các nguồn lực để khắc phục hậu quả, bố trí ổn định dân cư tại các khu vực có nguy cơ cao về lũ quét, sạt lở và ngập lụt sâu.

Trong năm 2026, yêu cầu đặt ra không chỉ là ứng phó hiệu quả khi thiên tai xảy ra mà phải chuyển mạnh sang quản lý rủi ro dựa trên phòng ngừa, tăng cường khả năng chống chịu của công trình và cộng đồng. Việc kết hợp chặt chẽ giữa dự báo, cảnh báo sớm, kiểm tra an toàn đê điều và hồ chứa, vận hành công trình hợp lý, sơ tán dân kịp thời, củng cố lực lượng tại cơ sở và bảo đảm nguồn lực phục hồi sẽ là những yếu tố quyết định để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ tính mạng nhân dân và tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ trên, tỉnh cần tiếp tục tăng cường hỗ trợ đầu tư, nâng cấp, sửa chữa các công trình đê điều, hồ chứa và công trình phòng, chống thiên tai xung yếu; hỗ trợ nguồn lực khắc phục hậu quả và bố trí ổn định dân cư tại các khu vực có nguy cơ cao. Đồng thời, cần quan tâm đầu tư trang thiết bị phục vụ theo dõi, cảnh báo, chỉ huy điều hành, ứng phó, cứu hộ, cứu nạn và tăng cường đào tạo, tập huấn, nâng cao năng lực cho lực lượng phòng, chống thiên tai, nhất là ở cấp cơ sở.