Đầu tư cây giống, nâng chất lượng rừng trồng

Nghị quyết số 05-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển lâm nghiệp bền vững tỉnh Nghệ An giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo được xem là định hướng quan trọng để ngành lâm nghiệp chuyển từ yêu cầu giữ rừng sang nâng cao chất lượng và phát huy tốt hơn các giá trị của rừng. Cùng với đó, Kế hoạch hành động số 294/KH-UBND của UBND tỉnh đã cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp, tạo cơ sở để nghị quyết từng bước đi vào thực tiễn.

Một trong những khâu được Nghệ An xác định có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng rừng trồng là giống. Khi chất lượng giống được kiểm soát ngay từ đầu, hiệu quả sản xuất, khả năng sinh trưởng và giá trị kinh tế của rừng về sau cũng được nâng lên.

Tỉnh đang tập trung hoàn thiện các thủ tục đầu tư xây dựng Trung tâm Giống cây lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao Bắc Trung Bộ thuộc Khu lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ theo đúng quy định. Trung tâm được định hướng trở thành đầu mối về nghiên cứu, sản xuất và chuyển giao kỹ thuật, cung ứng nguồn giống lâm nghiệp chất lượng cao cho Nghệ An và các địa phương trong khu vực.

Cùng với xây dựng trung tâm giống, hệ thống vườn ươm hiện có trên địa bàn tỉnh cũng sẽ được đầu tư, nâng cấp theo hướng hiện đại. Quy trình sản xuất giống từng bước được chuẩn hóa, từ lựa chọn vật liệu giống, sản xuất cây con đến kiểm soát chất lượng trước khi xuất vườn.

Một yêu cầu mới được đặt ra là phải kiểm soát được nguồn gốc của cây giống. Vì vậy, tỉnh hướng tới xây dựng hệ thống quản lý thông tin và truy xuất nguồn gốc giống lâm nghiệp, đồng bộ với cơ sở dữ liệu ngành. Khi mỗi lô giống có thông tin rõ ràng, người trồng rừng sẽ có thêm cơ sở để lựa chọn giống phù hợp, còn cơ quan quản lý thuận lợi hơn trong kiểm tra, giám sát.

Nghệ An cũng khuyến khích các hợp tác xã, hộ kinh doanh tham gia sản xuất, kinh doanh giống theo hướng xã hội hóa. Các cơ sở này được định hướng liên kết với Trung tâm Giống để tiếp nhận nguồn giống gốc, giống đầu dòng và chuyển giao kỹ thuật.

Tuy nhiên, xã hội hóa không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Việc sản xuất, kinh doanh giống vẫn phải được kiểm soát chặt chẽ theo quy định của Luật Lâm nghiệp, từ đăng ký sản xuất, công bố tiêu chuẩn áp dụng, xác nhận nguồn gốc vật liệu giống đến điều kiện vườn ươm, hồ sơ lô giống. Những trường hợp vi phạm phải được kiểm tra, xử lý nghiêm, tránh để cây giống kém chất lượng đi vào sản xuất và ảnh hưởng đến cả một chu kỳ rừng.

Điều quan trọng để nâng cao chất lượng rừng, Nghệ An hướng đến mỗi cánh rừng phải có chủ quản lý nhằm bảo vệ và chăm sóc rừng phát triển bền vững. Để mục tiêu này đạt được như kế hoạch đề ra, yêu cầu đặt ra là hoàn thiện hồ sơ quản lý rừng, bảo đảm toàn bộ diện tích rừng đều có chủ thể quản lý cụ thể. Đây là điều kiện quan trọng để xác định rõ trách nhiệm khi rừng xảy ra mất mát, lấn chiếm, tranh chấp hoặc phát sinh các vấn đề liên quan đến quản lý tài nguyên.

Tại Kế hoạch 294, Phó Chủ tịch UBND tỉnh ông Nguyễn Văn Đệ yêu cầu các đơn vị liên quan tiếp tục rà soát, đo đạc, cắm mốc ranh giới rừng và đất lâm nghiệp theo quy hoạch được phê duyệt, bảo đảm sự thống nhất giữa hồ sơ pháp lý với thực địa. Mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành khoảng 5.000 mốc ranh giới, qua đó góp phần hạn chế tình trạng tranh chấp, lấn chiếm đất rừng. Cùng với xác lập ranh giới, việc giao rừng phải gắn với giao đất, cho thuê rừng và đất lâm nghiệp, bảo đảm công khai, đúng quy định. Mục tiêu đến năm 2030 cơ bản hoàn thành việc giao rừng, để 100% diện tích rừng có chủ quản lý cụ thể.

Khi đã xác định được chủ rừng, việc theo dõi diễn biến rừng cũng cần được thực hiện thường xuyên. Công tác điều tra, kiểm kê rừng định kỳ và cập nhật diễn biến rừng hằng năm sẽ giúp cơ quan quản lý nắm được những thay đổi về diện tích, chất lượng, trữ lượng rừng. Đây là cơ sở quan trọng cho quy hoạch, bảo vệ và phát triển rừng trong từng giai đoạn.

Hồ sơ quản lý rừng của từng chủ thể cũng sẽ được chuẩn hóa, cập nhật đồng bộ vào cơ sở dữ liệu ngành. Mục tiêu là 100% diện tích rừng có hồ sơ quản lý đầy đủ, thống nhất và có thể truy xuất khi cần thiết.

Trong quá trình phát triển kinh tế, việc chuyển mục đích sử dụng rừng là vấn đề cần được kiểm soát chặt chẽ. Nghệ An xác định phải thực hiện nghiêm quy trình thẩm định, kiểm tra, giám sát đối với các hồ sơ chuyển mục đích sử dụng rừng, hạn chế thấp nhất những tác động bất lợi đến tài nguyên và hệ sinh thái rừng.

Để cộng đồng cùng hưởng lợi từ rừng

Rừng Nghệ An không chỉ có giá trị về gỗ và lâm sản. Trong những cánh rừng còn lưu giữ nhiều giá trị về đa dạng sinh học, cảnh quan, văn hóa, lịch sử và đời sống cộng đồng. Vì vậy, bảo vệ rừng cũng cần gắn với việc nhận diện, gìn giữ và phát huy những giá trị này.

Có thể thấy, với khoảng 83% diện tích tự nhiên là đồi núi, rừng giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với đời sống của người dân Nghệ An, nhất là các cộng đồng dân cư ở khu vực miền Tây. Việc để người dân được hưởng lợi hợp lý từ rừng không chỉ tạo thêm sinh kế mà còn góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của cộng đồng trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Khi rừng mang lại nguồn sống ổn định, người dân sẽ có thêm động lực để cùng chính quyền và chủ rừng giữ rừng lâu dài.

Qua trao đổi, ông Nguyễn Danh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An cho biết: Việc Nghệ An ban hành Nghị quyết số 05 về phát triển lâm nghiệp bền vững giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo đã mở thêm không gian phát triển cho ngành lâm nghiệp theo hướng đa giá trị. Không chỉ tập trung vào rừng trồng, định hướng mới chú trọng khai thác hợp lý các giá trị sinh thái, môi trường, dịch vụ và kinh tế của rừng tự nhiên, gắn với phát triển kinh tế dưới tán rừng, lâm sản ngoài gỗ, cây dược liệu, dịch vụ môi trường rừng và khả năng hấp thụ, lưu giữ carbon. Đây có thể xem là một “cú hích” để các cộng đồng sống dựa vào rừng có thêm cơ hội tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và từng bước làm giàu từ những giá trị mà rừng mang lại.

“Quan trọng hơn, định hướng này đặt ra một sự thay đổi trong cách nhìn về rừng: từ tư duy “giữ rừng là trách nhiệm” sang “giữ rừng để phát triển bền vững”, để rừng không chỉ được bảo vệ mà còn thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân”, ông Nguyễn Danh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An nhấn mạnh.

Để cộng đồng cùng được hưởng lợi từ rừng, trước hết, tỉnh sẽ rà soát, thống kê và hoàn thiện hồ sơ quản lý đối với hệ thống cây di sản, những khu rừng có giá trị lịch sử, văn hóa, sinh thái. Việc đánh giá đầy đủ hiện trạng, giá trị và nguy cơ tác động sẽ là cơ sở để xây dựng phương án bảo vệ, tôn tạo, phục hồi phù hợp.

Ở những nơi có điều kiện, giá trị văn hóa và sinh thái của rừng sẽ được gắn với phát triển du lịch sinh thái, nông nghiệp, du lịch cộng đồng theo quy hoạch. Đây cũng là hướng mở để người dân sống gần rừng có thêm sinh kế, từ đó giảm dần áp lực khai thác tài nguyên rừng tự nhiên.

Đối với các khu rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, việc bảo tồn hệ sinh thái và cảnh quan cần được đặt song hành với tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Nếu người dân có nguồn thu ổn định từ những giá trị hợp pháp mà rừng mang lại, họ sẽ có thêm động lực để tham gia giữ rừng và bảo vệ tài nguyên ngay từ cơ sở.

Bên cạnh đó, Nghệ An sẽ tiếp tục huy động các nguồn lực cho bảo tồn đa dạng sinh học, tăng cường hợp tác và tranh thủ các nguồn hỗ trợ trong và ngoài nước để bảo vệ những loài nguy cấp, quý, hiếm. Cùng với nguồn lực, năng lực của lực lượng quản lý rừng, kiểm lâm và cộng đồng cũng cần được nâng lên, nhất là kỹ năng nhận diện, theo dõi và giám sát các loài, các sinh cảnh quan trọng.