Giữa nhịp sống hiện đại, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Dao ở xã Hồ Thầu (tỉnh Tuyên Quang) đang đứng trước nguy cơ mai một. Những khung cửi thưa dần tiếng thoi đưa, lớp trẻ rời bản đi làm ăn xa, nghề xưa gắn với đời sống văn hóa cộng đồng dần mất đi. Trong bối cảnh ấy, chị Lý Mùi Cói, một người phụ nữ Dao đã bền bỉ lựa chọn con đường giữ nghề, truyền nghề và từng bước biến thổ cẩm thành sinh kế, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững cho phụ nữ xã Hồ Thầu.
Giữ nghề thổ cẩm truyền thống gắn với nâng cao sinh kế
Sinh năm 1987, lớn lên giữa sắc chàm, sắc đỏ của trang phục Dao, chị Lý Mùi Cói sớm quen với những hoa văn thổ cẩm hiện diện trong các nghi lễ truyền thống như cưới hỏi, lễ cấp sắc đến sinh hoạt thường ngày. Với chị, từng đường kim mũi chỉ không đơn thuần là kỹ thuật, mà là ký ức, là câu chuyện về nguồn cội, là biểu tượng văn hóa của cộng đồng người Dao. Tuy nhiên, trước tác động của kinh tế thị trường và sự thay đổi trong lối sống, nghề dệt truyền thống dần mất chỗ đứng, không còn đủ sức nuôi sống người làm nghề.
Chứng kiến nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, chị Cói không khỏi day dứt. Nhưng thay vì nuối tiếc, chị chọn hành động. Chị hiểu rằng, muốn giữ nghề thì nghề phải nuôi sống được người làm nghề. Hành trình âm thầm nhưng bền bỉ của chị bắt đầu từ chính suy nghĩ ấy.
Chị Cói đã lựa chọn hướng đi bảo tồn nghề gắn với phát triển kinh tế. Chị đứng ra vận động chị em trong thôn cùng quay lại với khung cửi. Được chính quyền địa phương và Hội phụ nữ xã Hồ Thầu tạo điều kiện, chị Cói đã thành lập tổ phụ nữ liên kết thêu dệt thổ cẩm xã Hồ Thầu với 20 thành viên tham gia. Mô hình không chỉ tạo điều kiện để chị em học nghề, giữ nghề, mà còn hình thành sự liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Đây còn là không gian sẻ chia, gắn kết những người phụ nữ Dao cùng chung mong muốn giữ nghề dệt thổ cẩm. Thông qua hoạt động của tổ, nhiều phụ nữ Dao được nâng cao tay nghề, tự tin hơn trong sản xuất và ý thức rõ hơn về giá trị văn hóa của nghề truyền thống.
Trao nghề, tạo việc làm tại chỗ - Hướng đi bền vững cho phụ nữ vùng cao
Không giữ nghề theo lối cũ, khép kín, chị Lý Mùi Cói chủ động tìm hiểu thị trường, mạnh dạn đổi mới mẫu mã, sản phẩm, hướng dẫn các thành viên trong tổ làm những bộ trang phục truyền thống. Thổ cẩm Dao được “bước vào đời sống” dưới hình hài túi xách, ví, khăn, gối, tranh treo tường, đồ lưu niệm… Những sản phẩm ấy vẫn giữ hoa văn, màu sắc đặc trưng của thổ cẩm Dao, nhưng phù hợp hơn với nhu cầu tiêu dùng hiện đại.
Nhờ sự linh hoạt trong cách làm, thổ cẩm Hồ Thầu không chỉ phục vụ cho cộng đồng người Dao trong và ngoài tỉnh mà còn được nhiều du khách trong nước và quốc tế biết đến. Qua đó, sản phẩm thổ cẩm đã mang lại nguồn thu nhập ổn định cho các thành viên trong tổ, giúp nhiều hộ gia đình cải thiện đời sống, từng bước vươn lên thoát nghèo. Nghề truyền thống từ chỗ chỉ mang ý nghĩa văn hóa đã trở thành sinh kế tại chỗ, phù hợp với điều kiện của phụ nữ vùng cao.
Từ năm 2024, chị Lý Mùi Cói còn tham gia giảng dạy nghề thổ cẩm tại Trung tâm dạy nghề, trực tiếp truyền nghề cho hơn 105 học viên tại các xã Nam Sơn, Hồ Thầu và Thông Nguyên. Các lớp học không chỉ dạy kỹ thuật dệt, thêu, mà còn trang bị cho học viên tư duy làm hàng hóa, cách hoàn thiện sản phẩm và tiếp cận thị trường. Nhiều học viên sau khi kết thúc khóa học đã mạnh dạn mở gian hàng tại các điểm du lịch, tham gia hội chợ, kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Các gia đình trong tổ dệt của chị Lý Mùi Cói có thu nhập từ 50–80 triệu đồng/năm từ nghề thổ cẩm, kết hợp với chăn nuôi và phục vụ du lịch giúp nâng cao đời sống. Mặc dù thu nhập từ dệt thổ cẩm chưa cao, nghề truyền thống này đã tạo việc làm cho nhiều phụ nữ, giúp họ vừa có thu nhập, vừa có điều kiện chăm lo gia đình, hạn chế tình trạng lao động nữ phải rời quê đi làm ăn xa.
Việc bảo tồn và phát triển nghề dệt thổ cẩm ở Hồ Thầu không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Dao, mà còn phù hợp với định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế văn hóa và du lịch cộng đồng. Trong quá trình đó, phụ nữ không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà trở thành chủ thể trực tiếp tham gia, tạo ra giá trị kinh tế và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.
Không chỉ phát triển kinh tế, chị Lý Mùi Cói còn luôn tích cực tham gia các hoạt động xã hội, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa và hỗ trợ hội viên gặp khó khăn. Sự gắn kết hài hòa giữa kinh tế, văn hóa và xã hội đã giúp mô hình dệt thổ cẩm ở Hồ Thầu phát triển ổn định, được cộng đồng và tổ chức Hội ghi nhận. Nhiều năm liền, chị Lý Mùi Cói được công nhận là phụ nữ làm kinh tế giỏi, gia đình đạt danh hiệu Gia đình văn hóa, trở thành tấm gương tiêu biểu trong phong trào thi đua yêu nước ở địa phương.
Từ một người giữ nghề, chị Lý Mùi Cói đã góp phần mở ra hướng đi mới cho phụ nữ Dao ở Hồ Thầu: giữ gìn bản sắc văn hóa gắn với phát triển sinh kế, từng bước hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo bền vững ngay từ chính nội lực của cộng đồng.
Câu chuyện của chị Lý Mùi Cói cho thấy hiệu quả của hướng tiếp cận giảm nghèo bền vững theo chủ trương của Đảng và Nhà nước, trong đó chú trọng trao sinh kế, nâng cao năng lực và phát huy nội lực của người dân, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số. Các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế – xã hội vùng dân tộc thiểu số đã xác định rõ: phát triển sinh kế gắn với bảo tồn văn hóa, tạo việc làm tại chỗ là giải pháp căn cơ, lâu dài.
Từ món ăn quen thuộc gắn bó với đời sống bao đời của đồng bào Ma Coong (dân tộc Bru-Vân Kiều) sống giữa đại ngàn Trường Sơn, măng rừng Cà Roòng đã được nâng tầm thành sản phẩm OCOP 3 sao, mở ra hướng sinh kế ổn định, bền vững cho người dân vùng biên xã Thượng Trạch (Quảng Trị), góp phần thiết thực vào công cuộc giảm nghèo và phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Trên những bản làng miền núi Thanh Hóa, hành trình giảm nghèo đang được đo đếm không chỉ bằng tỷ lệ phần trăm hay báo cáo tổng kết, mà bằng những mái nhà kiên cố, mô hình sinh kế bền vững và sự đổi thay trong tư duy của người dân. Từ xóa nhà tạm đến phát triển sản xuất, các chính sách đang dần đi vào chiều sâu, tạo nền tảng vững chắc cho vùng nông thôn vươn lên.
Trong những năm qua, đặc biệt là năm 2025, nguồn vốn tín dụng chính sách đã và đang trở thành “đòn bẩy” quan trọng, giúp hàng chục nghìn hộ dân trên địa bàn tỉnh Cao Bằng phát triển sinh kế, tạo việc làm, cải thiện thu nhập và từng bước thoát nghèo bền vững.
Từ vùng núi Vũ Quang còn nhiều gian khó, mô hình nuôi dê đã trở thành “cứu cánh” giúp không ít hộ dân từng thiếu thốn vươn lên và câu chuyện thoát nghèo nơi miền sơn đã thể hiện rõ hướng đi đúng đắn trong phát triển sinh kế cùng ý chí tự lực đầy quyết tâm đổi thay cuộc sống.
Dù còn nhiều khó khăn, công tác giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Nghệ An những năm qua đã đạt nhiều kết quả tích cực, với nhiều chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch đề ra.
