Nông lâm thuỷ sản Việt 2026: Ngưng xuất thô, kiến tạo giá trị tỷ đô bằng thương hiệu xanh

Ngày 8/5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức “Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản đảm bảo mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026”. Vượt xa khỏi khuôn khổ của một buổi báo cáo số liệu, sự kiện là nơi hội tụ của những trăn trở, khát vọng và các kiến nghị mang tính "sống còn" từ mọi ngành hàng - từ những thủ phủ lúa gạo lâu đời đến những lĩnh vực mới nổi đầy tiềm năng như nuôi biển công nghiệp.

Chấm dứt nghịch lý "lượng cao, giá thấp"

Một trong những ý kiến sâu sắc nhất tại hội nghị đến từ Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) Đỗ Hà Nam. Ông Đỗ Hà Nam thẳng thắn chỉ ra nghịch lý: "Việt Nam là quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới, nhưng nông dân trồng lúa vẫn có thu nhập thấp nhất". Để thay đổi điều này, VFA kiến nghị phải nâng cao vai trò chủ động của nông dân, hỗ trợ họ khả năng lưu trữ lúa để chọn thời điểm bán hàng thuận lợi thay vì bán ồ ạt theo tâm lý thị trường.

Đồng quan điểm, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo (VIETRICE) cảnh báo về thiên tai "siêu El Nino" và thúc giục các địa phương rà soát hạ tầng thủy lợi, đồng thời hỗ trợ nông dân vay ưu đãi bằng 2/3 chi phí sản xuất để tăng khả năng thích ứng.

Việc nâng cao giá trị ngành hàng cà phê Việt Nam, dù đã đạt được những kỷ lục về kim ngạch, vẫn đặt ra nhiều trăn trở chiến lược khi khối lượng xuất khẩu tăng 16% nhưng kim ngạch lại sụt giảm 5%. Để cắt đứt sự phụ thuộc vào sự trồi sụt của giá nhân thế giới, VICOFA đã xác định một lộ trình không thể đảo ngược: Xoay trục sang chế biến sâu. Cà phê rang xay, hòa tan và các chứng chỉ bền vững chính là tấm "thẻ bài" để Việt Nam giữ vững thị phần tại EU và các thị trường cao cấp.

Tương tự, ngành Thủy sản dù đứng trước cơ hội 12 tỷ USD nhưng đang phải gồng mình trước 15 rào cản thương mại và cơn khát lao động. Lời giải của VASEP không nằm ở việc đánh bắt thêm mà là ở việc "khơi thông" thể chế, số hóa quy trình cấp chứng nhận nguồn gốc để mỗi lô hàng là một đại diện cho sự minh bạch.

Sức bật từ những "ngôi sao" mới và các ngành hàng truyền thống

Trong khi các ngành hàng truyền thống đang nỗ lực tái cấu trúc, những “ngôi sao mới” đang mang đến những làn gió đầy kỳ vọng. Ngành Rau quả, với mục tiêu 10 tỷ USD, đang tận dụng tối đa các sản phẩm chế biến sâu để chinh phục khách hàng quốc tế. Tuy nhiên, để bảo vệ thành quả này, VINAFRUIT cảnh báo việc giữ gìn "mã số vùng trồng" phải được coi là đạo đức kinh doanh tối thượng của thương hiệu quốc gia.

Đáng chú ý nhất là tầm nhìn từ biển cả — nơi được gọi là "cánh đồng cuối cùng của hành tinh". Với dự báo chạm mốc 20 tỷ USD vào năm 2045, Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam đã kiến nghị một bước đi táo bạo: Ban hành "Sổ Xanh" giao quyền sử dụng mặt biển lâu dài. Đây chính là tiền đề để ngư dân yên tâm đầu tư công nghệ cao, biến đại dương thành những khu kinh tế xanh bền vững.

Các ngành hàng khác cũng đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ. Ngành Hồ tiêu & Cao su đang gấp rút xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia để đáp ứng quy định chống mất rừng (EUDR) khắc nghiệt của EU. Trong khi đó, ngành Dừa dù đã lọt top "tỷ đô" nhưng vẫn quyết liệt theo đuổi tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) để minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng. Ngành Sắn và Chè quyết liệt thoát khỏi "vòng xoáy giá rẻ" bằng các giống kháng bệnh và chuỗi liên kết khép kín giữa trang trại và nhà máy.

Điểm nhấn mang tính đột phá cho toàn bộ cuộc viễn chinh này chính là Số hóa. Hiệp hội VFAEA đã đề xuất mô hình “Chợ Số” ứng dụng Blockchain. Tại đây, mỗi nông sản Việt không còn vô danh mà sở hữu một “hồ sơ năng lực số” xuyên biên giới. Từ nông trại đến bàn ăn, đối tác quốc tế chỉ cần một cú chạm để thấy được toàn bộ hành trình xanh của sản phẩm.