OCOP Tuyên Quang: Đánh thức giá trị đặc sản bản địa, kiến tạo động lực phát triển bền vững

Từ lợi thế tự nhiên đến hệ sinh thái sản phẩm OCOP

Sau hợp nhất, Tuyên Quang sở hữu không gian địa lý đa dạng hiếm có, nơi núi cao, thung lũng, cao nguyên đá và hệ thống sông suối đan xen, tạo nên điều kiện tự nhiên đặc thù cho phát triển nông nghiệp. Sự phân hóa khí hậu theo độ cao cùng nguồn nước trong lành từ dãy Tây Côn Lĩnh đã hình thành nên hệ sinh thái cây trồng, vật nuôi phong phú, nhiều sản vật chỉ có thể sinh trưởng và đạt chất lượng tối ưu tại vùng đất này.

Trên nền tảng đó, các nông sản như cam sành, chè Shan Tuyết, mật ong bạc hà, hồng không hạt, miến dong, thịt trâu gác bếp… không đơn thuần là hàng hóa, mà là kết tinh của điều kiện tự nhiên và tri thức sản xuất được tích lũy qua nhiều thế hệ đồng bào Mông, Dao, Tày, Pà Thẻn. Mỗi sản phẩm mang theo câu chuyện về đất đai, khí hậu và văn hóa bản địa, tạo nên giá trị khác biệt cho nông sản Tuyên Quang.

Chương trình OCOP đã trở thành “đòn bẩy” quan trọng giúp các sản vật ấy được chuẩn hóa và nâng tầm. Tính đến đầu tháng 11/2025, toàn tỉnh có khoảng 450–500 sản phẩm đạt chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó có 2 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, hàng chục sản phẩm đạt 4 sao và 12 sản phẩm được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý. Những con số này không chỉ phản ánh sự gia tăng về số lượng, mà còn cho thấy bước tiến rõ rệt về chất lượng và giá trị thương mại của sản phẩm địa phương.

Cam sành, đặc sản nổi tiếng của vùng Bắc Quang, Hàm Yên là ví dụ tiêu biểu. Với đặc tính vỏ dày, ruột vàng, vị chua ngọt hài hòa, cam sành đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, trở thành cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp và thu nhập cho người dân. Tương tự, chè Shan Tuyết cổ thụ tại Lũng Phìn, Hồ Thầu, Cao Bồ với búp chè phủ lớp lông trắng mịn, hương vị đậm đà, hậu ngọt sâu, đã được xếp hạng OCOP 4 sao và ngày càng được thị trường trong, ngoài nước ưa chuộng.

Không dừng lại ở sản phẩm thô, người dân và doanh nghiệp địa phương đã từng bước đa dạng hóa chế biến. Từ búp chè Shan Tuyết, các dòng sản phẩm như hồng trà lên men, có màu đỏ hổ phách, hương vị đặc trưng, đã đạt giải thưởng trà quốc tế tại Pháp, góp phần khẳng định vị thế của nông sản Tuyên Quang trên bản đồ trà thế giới. Hay như mật ong bạc hà, tinh hoa từ loài hoa bạc hà tím hồng trên cao nguyên đá, nhiều năm liền là sản phẩm được du khách tìm mua nhiều nhất nhờ hương thơm dịu, vị ngọt thanh đặc trưng.

Chuẩn hóa sản xuất, mở rộng thị trường và chuyển đổi số

Xác định chất lượng là yếu tố cốt lõi, Tuyên Quang đã tập trung hỗ trợ các chủ thể OCOP chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao tiêu chuẩn an toàn, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Các sở, ngành phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã cải tiến bao bì, nhãn mác, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại để mở rộng thị trường tiêu thụ.

Nhiều mô hình OCOP đã phát huy hiệu quả rõ nét. Trà túi lọc đậu đen xanh lòng Chiêm Hóa, sản phẩm OCOP 4 sao của Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Hồng Phát là minh chứng sinh động. Nhờ nguồn nguyên liệu được trồng tại vùng núi có khí hậu trong lành, cùng quy trình chế biến an toàn, sản phẩm nhanh chóng chiếm được niềm tin của người tiêu dùng. Sau 2 năm tham gia chương trình OCOP, trà túi lọc đậu đen xanh lòng đã có mặt tại hầu hết các tỉnh, thành trong cả nước và được lựa chọn xuất khẩu sang thị trường Anh. Doanh thu của hợp tác xã đạt khoảng 4,3–4,5 tỷ đồng mỗi năm, cho thấy giá trị gia tăng rõ rệt từ việc tham gia OCOP.

Song song với đó, tỉnh chú trọng phát triển hệ thống phân phối. Trên địa bàn hiện có hơn 20 gian hàng OCOP được hỗ trợ về mặt bằng và điều kiện hoạt động, trở thành kênh kết nối trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Việc đưa sản phẩm OCOP lên các sàn thương mại điện tử lớn cũng giúp đặc sản Tuyên Quang tiếp cận thị trường rộng lớn, vượt qua giới hạn địa lý, phù hợp với xu thế tiêu dùng hiện đại.

Đáng chú ý, phần lớn sản phẩm OCOP khi tham gia môi trường số đều đạt từ 3 sao trở lên, bảo đảm uy tín và chất lượng. Cùng với việc đầu tư đồng bộ về bao bì, thông tin nguồn gốc, tiêu chuẩn đóng gói và truyền thông số, các sản phẩm địa phương ngày càng nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ.

Gắn OCOP với du lịch và phát triển nông thôn bền vững

Không chỉ là chương trình phát triển sản phẩm, OCOP tại Tuyên Quang còn được định hướng gắn chặt với du lịch cộng đồng và bảo tồn văn hóa bản địa. Những trải nghiệm như tham gia thu hái chè Shan Tuyết tại Hồ Thầu, tham quan vườn cam Bắc Quang hay khám phá mùa hoa bạc hà trên cao nguyên đá không chỉ tạo thêm nguồn thu cho người dân, mà còn giúp du khách hiểu sâu hơn về giá trị nông nghiệp và văn hóa vùng cao.

Trong chiến lược phát triển giai đoạn 2025–2030, Tuyên Quang xác định nông nghiệp đặc sản, nông nghiệp xanh gắn với du lịch là một trong những trụ cột quan trọng. Thực tế cho thấy, tăng trưởng GRDP của tỉnh, đặc biệt trong khu vực nông, lâm nghiệp, đang được hỗ trợ tích cực từ chương trình OCOP – chương trình đã làm thay đổi tư duy sản xuất từ nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa có giá trị gia tăng cao.

Từ những sản vật gắn với núi rừng, OCOP đang mở ra hướng đi mới cho kinh tế nông thôn Tuyên Quang. Khi chất lượng được chuẩn hóa, thị trường được mở rộng và bản sắc được gìn giữ, các đặc sản địa phương không chỉ là “hương vị vùng cao” mà đang dần trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội theo hướng bền vững, góp phần khẳng định vị thế của Tuyên Quang trong bức tranh nông nghiệp đặc sản của cả nước.