Năm 2026 được dự báo là một năm ít bão nhưng nhiều bất định về thời tiết, nắng nóng kéo dài, mưa giông cục bộ và rủi ro thiên tai tiềm ẩn. Trước bối cảnh này, phóng viên đã có cuộc trò chuyện trực tiếp với ông Hoàng Phúc Lâm - Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia. Để tìm hiểu sâu hơn về xu hướng thiên tai trong năm mới, những thách thức dự báo và các giải pháp cảnh báo sớm, nhằm giúp cộng đồng và các địa phương chủ động ứng phó. Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường điện tử xin giới thiệu đến bạn đọc nội dung phỏng vấn dưới đây.
PV: Thưa ông, có thể nói sơ lược về bối cảnh khí tượng thủy văn trong năm 2025 và ảnh hưởng của nó đến việc xây dựng dự báo cho năm 2026 không?
Ông Hoàng Phúc Lâm: Năm 2025 là một năm thời tiết cực đoan và có nhiều bất thường ở Việt Nam. Theo ghi nhận, hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới trên khu vực Biển Đông và ảnh hưởng đến nước ta có số lượng kỷ lục, gây ra mưa lớn, lũ lụt nghiêm trọng, ngập úng diện rộng và tác động sâu rộng đến sản xuất nông nghiệp, đời sống người dân.
Diễn biến thời tiết cực đoan, khó lường của năm 2025 đã đặt ra nhiều thách thức mới ở mức độ cao hơn vì các điều kiện khí hậu biến đổi liên tục, buộc chúng tôi phải đầu tư nhiều công sức và ứng dụng nhiều sản phẩm, công nghệ mới để đảm bảo cung cấp thông tin dự báo kịp thời, chính xác hơn. Những kinh nghiệm này là nền tảng để xây dựng dự báo xu thế khí tượng thủy văn cho năm 2026 - một năm dự kiến có xu thế khác biệt rõ rệt hơn về mặt hình thái thiên tai.
PV: Trước hết, xin ông nói rõ xu thế hoạt động bão, áp thấp nhiệt đới trong năm 2026, đặc biệt là số lượng và thời điểm diễn biến chúng?
Ông Hoàng Phúc Lâm: Theo dự báo khí tượng thủy văn hiện tại, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên khu vực Biển Đông trong năm 2026 có khả năng ít hơn so với trung bình nhiều năm và so với năm 2025. Trong đó, giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 7 dự kiến hoạt động bão gần tương đương với mức trung bình nhiều năm (trung bình là 3,8 cơn, với 1,2 cơn đổ bộ vào đất liền), còn giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 12 dự báo sẽ thấp hơn mức bình thường. Đây là một điểm tương đối tích cực nếu xét về số lượng bão chủ yếu tác động trực tiếp đến đất liền nước ta.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là không xuất hiện cơn bão mạnh hay cường độ thấp hơn, kể cả khi số lượng ít hơn, bởi thông thường khi trong một mùa ít bão, khi một cơn bão được hình thành sẽ có điều kiện tích luỹ được nhiều năng lượng hơn. Chúng tôi vẫn phải theo dõi chặt chẽ từng hệ thống thời tiết mạnh mỗi khi chúng có khả năng hình thành và có thể ảnh hưởng đến các tỉnh ven biển và nội địa.
PV: Nghe qua thì có vẻ tình hình bão năm 2026 sẽ tương đối ổn, xin ông cho biết ý kiến về các thiên tai khác trong năm 2026 như nắng nóng, mưa dông và các hiện tượng cực đoan khác?
Ông Hoàng Phúc Lâm: Một xu hướng quan trọng trong dự báo năm 2026 là dự báo nắng nóng có thể xảy ra với tần suất cao hơn và mức độ gay gắt hơn so với năm 2025. Các thống kê hiện nay cho thấy hiện tượng ENSO (dao động khí hậu Nam - Thái Bình Dương) đang chuyển từ trạng thái La Niña yếu sang trung tính, và có khả năng thiên hướng sang pha El Niño trong nửa cuối năm. Điều này thường dẫn tới xu hướng gia tăng nhiệt độ, nắng nóng gay gắt và kéo dài ở nhiều khu vực, đặc biệt ở miền Trung và miền Bắc.
Cùng với đó, dù tổng lượng mưa năm 2026 có thể tương đương hoặc thấp hơn trung bình nhiều năm, mưa giông cục bộ mạnh và dông lốc vẫn là nguy cơ lớn - nhất là khi khí quyển bất ổn. Do vậy, không thể chỉ lấy số lượng bão để đánh giá rủi ro thiên tai cả năm - khí hậu bất thường, mưa dông mạnh và nắng nóng dài ngày cũng là những thách thức rất thực tế đối với sản xuất và đời sống.
PV: Như vậy năm 2026 sẽ có bối cảnh thiên tai khá “đặc biệt”? Ông có thể giải thích thêm về vai trò hiện tượng ENSO trong dự báo khí tượng năm nay?
Ông Hoàng Phúc Lâm: ENSO là một yếu tố điều khiển chính đối với khí hậu toàn cầu, và đặc biệt ảnh hưởng đến mùa mưa bão cũng như các dạng thiên tai khác ở khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Phần đầu của năm 2026, ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính khá cao (75-85% khả năng), sau đó từ tháng 5-7 vẫn ở trung tính nhưng có xu hướng nghiêng về pha ấm với xác suất tăng dần. Điều này khiến khí hậu trong nửa đầu năm tương đối ổn định, nhưng xu hướng nắng nóng gia tăng từ khoảng tháng 4 và các biến động thời tiết thất thường là điều cần cảnh giác cao.
Hiện tượng ENSO chuyển pha sang El Niño trong nửa cuối năm có thể khiến một số vùng khô hạn hơn, hoặc dông lốc và mưa trái mùa xuất hiện bất ngờ, điều này làm công tác dự báo trở nên phức tạp hơn.
PV: Xin ông cho biết cụ thể hơn các mốc rủi ro trong năm 2026 mà người dân và chính quyền cần lưu ý?
Ông Hoàng Phúc Lâm: Cụ thể, theo dự báo hiện tại:
Nắng nóng đã xuất hiện sớm hơn tại một số tỉnh Đông Nam Bộ vào cuối tháng 2 - đầu tháng 3, sau đó lan rộng dần đến miền Bắc và miền Trung trong tháng 3-4. Đây là giai đoạn cần cảnh báo về nhiệt độ cao, nắng nóng bắt đầu kéo dài cho tới cao điểm của mùa nắng nóng trong tháng 6 và tháng 6/2026.
Mưa giông mạnh, dông tố cục bộ có thể gia tăng trong mùa nóng và giai đoạn chuyển mùa trong thời gian từ tháng 3 đến tháng 5/2026, đặc biệt ở những khu vực ven núi hoặc đô thị lớn vào buổi chiều và đêm, tiềm ẩn nguy cơ sét đánh, mưa lớn trong thời gian ngắn.
Mùa mưa lũ chính thức vẫn được dự báo bắt đầu từ khoảng cuối tháng 4, đầu tháng 5 ở miền Bắc và miền Trung, dao động đến tháng 11. Lượng mưa dồn tích vẫn cần theo dõi sát vì có thể xuất hiện dông tố bất thường.
Rủi ro hạn hán cục bộ hoặc xâm nhập mặn ở vùng ĐBSCL trong đợt khô hạn cuối năm có thể xảy ra nếu ENSO nghiêng mạnh về pha ấm (El Niño). Đây là điều chúng tôi vẫn theo dõi chặt trong các sản phẩm và bản tin dự báo hạn hán và xâm nhập mặn.
PV: Khi đối diện với những thách thức mới này, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia có những giải pháp gì để cải thiện chất lượng dự báo và cảnh báo sớm thưa ông?
Ông Hoàng Phúc Lâm: Chúng tôi đang tiếp tục cải tiến hệ thống quan trắc, tích hợp dữ liệu từ trạm thuỷ văn tự động, radar thời tiết, mạng lưới đo mưa tự động và dữ liệu vệ tinh để có nguồn dữ liệu thời gian thực phong phú hơn. Điều này giúp tăng độ chính xác của mô hình dự báo ngắn hạn và trung hạn.
Ứng dụng mô hình số phân giải cao và công nghệ GIS trong dự báo cũng giúp nhận dạng vùng có nguy cơ mưa dông mạnh, dông tố cục bộ, cùng các dạng thiên tai khác. Đặc biệt, công tác truyền thông dự báo bằng hình thức, ngôn ngữ dễ hiểu, trực tiếp tới các địa phương và cộng đồng là một trong những mục tiêu trọng tâm.
PV: Xin cảm ơn ông về những chia sẻ rất chi tiết. Chúc ông và tập thể Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác dự báo, cảnh báo thiên tai, góp phần bảo vệ cộng đồng và phát triển bền vững trong năm 2026.
Ngày 9/2, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to và dông. Trời rét đậm, vùng núi có nơi rét hại, vùng núi cao cần đề phòng xảy ra sương muối. Nhiệt độ thấp nhất trong đợt không khí lạnh này ở Bắc Bộ phổ biến 10 - 13 độ, vùng núi 7 - 10 độ, vùng núi cao có nơi dưới 3 độ. Khu vực cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ ngày nắng, đêm có mưa rào vài nơi.
Ngày 8/2, do ảnh hưởng của không khí lạnh kết hợp với hội tụ gió trên cao, khu vực Bắc Bộ có mưa rào và dông rải rác, trời chuyển rét, có nơi rét đậm, vùng núi có nơi rét hại. Các khu vực khác trên cả nước có mây, có mưa rào và dông vài nơi.
Sáng 06/02, tại Hà Nội, Hội đồng Khoa học cơ quan Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học định kỳ quý I năm 2026 với chủ đề “Cơ sở khoa học, định hướng và giải pháp thực hiện Cuộc vận động ‘Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an’ và bảo đảm an toàn cho phụ nữ, trẻ em, góp phần xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh giai đoạn 2026 - 2030”.
Ngày 6/2, khu vực Bắc Bộ sáng có mưa nhỏ, mưa phùn và sương mù rải rác; riêng khu Tây Bắc trưa chiều trời nắng. Từ đêm 6/2, Bắc Bộ có mưa, mưa rào và có nơi có dông. Đêm và sáng trời rét. Khu vực từ Thanh Hóa đến TP Huế có mưa vài nơi, sáng sớm có sương mù và sương mù nhẹ rải rác; riêng từ Hà Tĩnh đến Huế trưa chiều trời nắng. Đêm và sáng trời rét. Các khu vực khác, đêm có mưa rào vài nơi, ngày nắng.
Năm 2025 ghi dấu nhiều thay đổi lớn trong tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, song ngành nông nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực rau, hoa quả, vẫn đạt kết quả tích cực với kim ngạch xuất khẩu kỷ lục 8,6 tỷ USD. Xung quanh tác động của quá trình sáp nhập, vai trò của khoa học công nghệ và triển vọng phát triển ngành rau, hoa quả, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với PGS, TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả.
