Phá rào cản logistics, đưa khoa học công nghệ "mở đường" cho thủy sản Việt

Những kỳ tích từ vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế

Ngày 28/4 tại TP. Hồ Chí Minh, Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc năm 2026 đã chính thức khai mạc trong khuôn khổ Triển lãm VinaFis Expo 2026. Đây là sự kiện quan trọng nhằm định hướng chiến lược khoa học công nghệ (KHCN) giai đoạn 2026 - 2030, phục vụ mục tiêu tăng trưởng 4-5% mỗi năm của ngành.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đã biểu dương những kết quả rực rỡ của năm 2025. Dù đối mặt với thiên tai và biến động thị trường, sản lượng thủy sản vẫn đạt mức kỷ lục 9,5 triệu tấn, đóng góp 11,32 tỷ USD vào tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản (đạt 70,61 tỷ USD).

Dẫn chứng về hành trình lột xác của ngành thuỷ sản, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho rằng dấu ấn của tri thức và công nghệ đã in đậm trên từng cánh đồng. Đó là sự chuyển mình từ hệ thống thủy lợi thông minh đến tư duy "ít hơn nhưng chất lượng hơn" – khi diện tích lúa giảm xuống nhường chỗ cho những bộ giống ưu việt với sản lượng vượt trội. Thứ trưởng khẳng định:  “Nông nghiệp và môi trường là “trụ đỡ” kinh tế, với tầm nhìn bố trí nguồn lực lên tới 186,5 nghìn tỷ đồng đến năm 2045”.

Nhận diện 4 “điểm nghẽn” cản trở sức cạnh tranh

Dù đạt kết quả tích cực, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cũng thẳng thắn chỉ ra KHCN vẫn chưa thực sự trở thành động lực then chốt do những rào cản mang tính hệ thống, gồm:

Chi phí Logistics "ăn mòn" lợi nhuận: Đây là điểm nghẽn lớn nhất khi chi phí logistics chiếm tới 60-70% giá thành, làm suy yếu năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế.

Sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu: Mỗi năm ngành tiêu thụ 5,9 triệu tấn thức ăn nhưng phần lớn vẫn phải nhập khẩu nguyên liệu, trong khi nghiên cứu về dinh dưỡng trong nước còn hạn chế.

Thách thức về môi trường: Tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều vùng nuôi bị dịch bệnh, ô nhiễm khiến hệ số thức ăn cao nhưng tăng trưởng thấp. Dù đã có hệ thống quan trắc nhưng việc ứng dụng dữ liệu vào sản xuất thực tế vẫn chưa hiệu quả.

Nghịch lý trong nghiên cứu: Toàn ngành có hơn 12.400 cán bộ nghiên cứu và 44 giáo sư, nhưng nhiều đề tài sau khi nghiệm thu lại bị "cất ngăn kéo", thiếu tính liên kết chuỗi. Trong khi đó, các doanh nghiệp dù phải tự chủ chi phí lại vận hành hiệu quả hơn.

Khoa học gắn liền với làm giàu chính đáng

Để đưa ngành thủy sản phát triển xứng tầm, Thứ trưởng đề nghị một cuộc cách mạng trong cơ chế quản lý KHCN. Theo đó, các nghiên cứu phải tiếp cận theo tư duy mới: phát triển theo chuỗi giá trị, gắn với kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

"Giống là yếu tố quyết định năng suất và chất lượng” - Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết và nhấn mạnh việc cần tập trung nâng tầm các sản phẩm quốc gia. Đồng thời, cần đổi mới cơ chế phân bổ kinh phí, tránh lãng phí và tạo động lực để các nhà khoa học có thể làm giàu chính đáng từ trí tuệ của mình thông qua việc thương mại hóa các sản phẩm KHCN.

Thứ trưởng tin rằng, khi có một cơ chế quản lý hợp lý, công bằng trong phân bổ kinh phí và coi trọng tính thực tiễn, khoa học công nghệ sẽ thực sự trở thành "chìa khóa". Khi đó, các báo cáo khoa học không còn là những con số trên giấy mà sẽ biến thành năng suất thực tế trên mặt nước, giúp ngành thủy sản đạt mục tiêu tăng trưởng 4-5% mỗi năm và bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn tới.

Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc năm 2026 được tổ chức với mục tiêu là cụ thể hóa chỉ tiêu tăng trưởng hàng năm từ 4-5% của ngành thủy sản. Hội nghị tập trung vào việc định hướng xây dựng Chương trình khoa học công nghệ trọng tâm giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới phát triển bền vững, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Đây cũng là dịp quan trọng để thắt chặt sự kết nối giữa các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp nhằm tháo gỡ những "điểm nghẽn" về logistics, môi trường, đồng thời đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý để đưa các công trình nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế.