Đề tài khoa học “Nghiên cứu và đề xuất phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm thiên nhiên gắn với văn hóa cộng đồng dân tộc thiểu số” do Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Trị) chủ trì đã và đang được đưa vào ứng dụng thực tiễn tại một số bản làng như Rào Con, Arem, Cà Roòng, Dộ – Tà Vờng, Cây Sú, bản Sắt, Còi Đá, Bạch Đàn… Nhân dịp này, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Hồng Thái – Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Chủ nhiệm đề tài, để làm rõ hơn tính ứng dụng và hiệu quả của mô hình này tại địa phương.
PV: Thưa ông, văn hóa cộng đồng của đồng bào dân tộc thiểu số là nét đặc sắc, tuy nhiên thời gian qua vẫn chưa được khai thác tương xứng trong phát triển du lịch. Ông đánh giá như thế nào về vấn đề này?
Ông Phạm Hồng Thái: Việc phát huy tiềm năng du lịch văn hóa, du lịch nông thôn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số có vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển du lịch bền vững. Du lịch không chỉ tạo sinh kế mà còn là cầu nối lan tỏa các giá trị văn hóa bản địa, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc truyền thống của cộng đồng.
Thực tế cho thấy, nhiều giá trị văn hóa đặc trưng của đồng bào vẫn chưa được khai thác hiệu quả để đưa vào sản phẩm du lịch. Xuất phát từ yêu cầu đó, Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng đã chủ trì triển khai đề tài “Nghiên cứu và đề xuất phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm thiên nhiên gắn với văn hóa của cộng đồng dân tộc thiểu số”. Đây là đề tài có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao, góp phần quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên và văn hóa bản địa trong phát triển du lịch, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào, đồng thời từng bước xây dựng và định vị thương hiệu du lịch Quảng Trị mang đậm bản sắc riêng trong thời gian tới.
PV: Với vai trò là người quản lý VQG Phong Nha – Kẻ Bàng nơi có những tộc người thiểu số sinh sống, ông đánh giá như thế nào về vấn đề giữ gìn, phát huy, bảo tồn văn hóa đặc trưng và đưa vào phục vụ du lịch trong thời gian tới?
Ông Phạm Hồng Thái: Chúng tôi xác định du lịch Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng là “trái tim” của du lịch Quảng Trị. Thời gian qua, các sản phẩm du lịch tại đây từng bước được đa dạng hóa, phát triển theo hướng chuyên nghiệp, gắn với sử dụng tài nguyên bền vững và chia sẻ lợi ích với cộng đồng.
Khu vực vùng đệm VQG Phong Nha – Kẻ Bàng là nơi sinh sống của đồng bào Bru – Vân Kiều và Chứt với nhiều tộc người còn lưu giữ đậm nét các giá trị văn hóa truyền thống như lễ hội, tri thức bản địa, phong tục, ẩm thực và dân ca. Đây là nguồn tài nguyên rất đặc sắc để phát triển du lịch trải nghiệm nhưng trước đây chưa được khai thác tương xứng.
Thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm du lịch như khám phá Sơn Đoòng, hang Én hay các tuyến tham quan di tích lịch sử trên đường Hồ Chí Minh đã bước đầu gắn kết hiệu quả giữa trải nghiệm thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa bản địa, tạo dấu ấn tốt với du khách.
Trong thời gian tới, Ban Quản lý VQG Phong Nha – Kẻ Bàng sẽ tiếp tục nghiên cứu, phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm văn hóa và đời sống sinh hoạt của đồng bào dân tộc thiểu số tại các bản như Rào Con, Đoòng, Arem, góp phần bảo tồn văn hóa, tạo sinh kế bền vững và thúc đẩy phát triển du lịch địa phương.
PV: Vậy việc đưa văn hóa cộng đồng dân tộc thiểu số vào khai thác trong du lịch những thuận lợi và trở ngại gì thưa ông?
Ông Phạm Hồng Thái: Xu thế du lịch hiện nay đang hướng mạnh về thiên nhiên và các giá trị văn hóa truyền thống bản địa. Đây là thuận lợi lớn để phát triển du lịch dựa vào tài nguyên thiên nhiên và văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số. Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý và bản sắc văn hóa đặc trưng, việc hình thành các sản phẩm du lịch từ giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào tại Quảng Trị là phù hợp với thị hiếu du khách trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp không ít khó khăn. Công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với du lịch chưa tương xứng với tiềm năng; nguồn lực đầu tư còn hạn chế, nhiều nghi lễ, làn điệu dân ca, nhạc cụ và trò chơi dân gian đứng trước nguy cơ mai một. Chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân, trí thức dân gian chưa đủ mạnh để khuyến khích họ tham gia với vai trò chủ thể.
Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật và thiết chế văn hóa ở vùng đồng bào còn thiếu và chưa đồng bộ. Sự giao thoa văn hóa, tác động của kinh tế thị trường và mạng xã hội khiến một bộ phận người dân dần xa rời không gian văn hóa truyền thống; kiến trúc nhà ở và trang phục có xu hướng “phổ thông hóa”. Trình độ dân trí, kỹ năng và nhận thức về du lịch cộng đồng còn hạn chế; đồng thời, các thủ tục liên quan đến khu vực biên giới cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp và du khách.
Để khai thác hiệu quả văn hóa cộng đồng dân tộc thiểu số trong phát triển du lịch, cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các ngành, các cấp và chính người dân. Qua đó, từng bước phát triển du lịch bền vững, tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào vùng miền núi.
PV: Vậy theo ông chúng ta nên có chiến lược gì đề đưa các sản phẩm du lịch trải nghiệm thiên nhiên gắn với văn hóa của đồng bào dân tộc trên địa bàn trong thời gian tới?
Ông Phạm Hồng Thái: Trước hết là công tác quy hoạch, xúc tiến đầu tư và hoàn thiện hạ tầng. Cần đưa các sản phẩm du lịch cộng đồng vào danh mục kêu gọi đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp khảo sát, tham gia phát triển. Ưu tiên bố trí các nguồn vốn chương trình trọng điểm, vốn doanh nghiệp và xã hội hóa nhằm đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, điện, nước, vệ sinh môi trường, bãi đỗ xe, viễn thông tại các bản, làng có tiềm năng.
Song song với đó là khai thác hài hòa và bền vững các giá trị tự nhiên,văn hóa. Phát triển các mô hình du lịch cộng đồng như homestay, lấy người dân làm chủ thể, gắn du lịch với sinh kế, qua đó nâng cao đời sống, đồng thời tăng ý thức bảo tồn và quảng bá bản sắc văn hóa địa phương.
Cùng với đó, cần nâng cao công tác quản lý, đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến quảng bá. Các sản phẩm du lịch cộng đồng cần được đưa vào chương trình quảng bá thường xuyên của tỉnh, tham gia các hội chợ, sự kiện du lịch trong nước và quốc tế.
Đặc biệt, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số là giải pháp quan trọng. Tổ chức tập huấn cho người dân kỹ năng sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội, nền tảng số để quảng bá, bán sản phẩm du lịch; từng bước số hóa các sản phẩm du lịch cộng đồng nhằm giúp du khách dễ tiếp cận và đặt dịch vụ.
Bên cạnh đó, cần tăng cường liên kết và chia sẻ lợi ích giữa doanh nghiệp, cộng đồng, chính quyền và các đơn vị lữ hành thông qua các thỏa thuận, quy chế phối hợp rõ ràng về trách nhiệm và quyền lợi.
Trân trọng cảm ơn ông.
Giảm phát thải khí nhà kính đang trở thành yêu cầu bắt buộc trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Tại Quảng Trị, cùng với việc thúc đẩy công nghiệp phát triển theo hướng xanh và tiết kiệm năng lượng, tỉnh đang từng bước hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp các-bon thấp, hướng tới tham gia thị trường tín chỉ các-bon. Khi nông sản địa phương tham gia mô hình tín chỉ các-bon, giá trị không chỉ nằm ở sản lượng mà còn giúp người nông dân phát triển bền vững. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Trần Quốc Tuấn – Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị xung quanh vấn đề này.
Thời gian qua, tỉnh Quảng Trị chủ trương thu hút đầu tư có chọn lọc, kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng ngắn hạn, đồng thời đẩy mạnh xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp xanh. Tỉnh cũng tăng cường tham gia mạng lưới hợp tác đầu tư xanh trong nước và quốc tế, từng bước nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, bền vững toàn cầu, qua đó gia tăng giá trị và sức cạnh tranh cho sản phẩm địa phương, hướng tới phát triển kinh tế bền vững, bao trùm và thích ứng với biến đổi khí hậu. Xoay quanh định hướng thu hút đầu tư xanh và bảo vệ môi trường gắn với phát triển bền vững, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đức Tân, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Trị (Quảng Trị IPA).
Trên những vùng biên giới của Quảng Trị, từ miền rừng núi đến các khu vực biên giới, hải đảo xa xôi, không khí Tết đến, xuân về trở nên rộn ràng hơn với “phiên chợ không đồng” cùng nhiều hoạt động ý nghĩa như gói bánh chưng, khám bệnh, cấp phát thuốc miễn phí… Nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị cùng các đồn biên phòng trên hai tuyến biên giới đã phối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các cá nhân đồng hành tổ chức 28 chương trình “Xuân Biên phòng – Ấm lòng dân bản”, mang mùa xuân ấm áp, nghĩa tình đến với đồng bào khu vực biên giới.
Chuyển đổi xanh gắn với phát triển nông nghiệp phát thải thấp, hướng tới tham gia thị trường carbon đang mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức đối với nông nghiệp Quảng Trị. Xung quanh vấn đề này, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Hồng Phương – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị.
Năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng của tỉnh Quảng Trị không chỉ về kết quả phát triển kinh tế - xã hội, mà còn là dấu mốc đổi mới không gian phát triển, mô hình tổ chức và tư duy quản trị sau hợp nhất tỉnh và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Với niềm tin vững chắc vào sự lãnh đạo của Đảng và sự đồng thuận của nhân dân, Quảng Trị quyết tâm tiến bước trên con đường phát triển nhanh, xanh và bền vững, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới.
