Thực trạng tài nguyên nước tỉnh Đắk Lắk sau mở rộng địa giới

Tài nguyên nước hiện giữ vai trò nền tảng đối với phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk. Nguồn nước phục vụ trực tiếp cho khoảng 791 nghìn ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó có khoảng 470 nghìn ha cây lâu năm, 106 nghìn ha đất trồng lúa cùng diện tích lớn cây ăn quả và cây hàng năm khác. Đồng thời, nước cũng bảo đảm nhu cầu cấp nước sinh hoạt cho khoảng 2,3 triệu người và phục vụ phát triển thủy điện, công nghiệp, đô thị, du lịch và dịch vụ.

Đắk Lắk là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn của cả nước, đặc biệt đối với cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả và công nghiệp chế biến nông sản. Vì vậy, khả năng bảo đảm an ninh nguồn nước có ý nghĩa quyết định đối với tang trưởng kinh tế, ổn định xã hội và sinh kế của người dân.

Sau khi mở rộng địa giới hành chính, tỉnh có thêm điều kiện để phát triển kinh tế biển, nuôi trồng thủy sản, du lịch sinh thái, du lịch ven biển và các ngành dịch vụ gắn với tài nguyên nước. Không gian phát triển liên kết từ cao nguyên đến ven biển mở ra cơ hội hình thành các mô hình phát triển tích hợp giữa nước, nông nghiệp, thủy sản, năng lượng xanh, du lịch và kinh tế tuần hoàn.

Bên cạnh những tiềm năng và lợi thế lớn, tài nguyên nước của tỉnh Đắk Lắk đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng và áp lực phát triển kinh tế - xã hội.

Hạn hán, thiếu nước: Tình trạng hạn hán và thiếu nước trên địa bàn tỉnh diễn biến ngày càng phức tạp, tần suất xuất hiện cao hơn và mức độ ảnh hưởng ngày càng lớn. Nhiều khu vực vùng cao, vùng xa, khu vực cuối kênh thường xuyên thiếu nước vào mùa khô, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Bên cạnh tác động của biến đổi khí hậu, nhiều hồ chứa nhỏ hiện đã xuống cấp, bồi lắng lớn và khả năng tích nước hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu điều tiết nguồn nước trong điều kiện thời tiết cực đoan. Ngoài ra, việc khai thác nước dưới đất tại một số vùng sản xuất tập trung có xu hướng gia tăng, tiềm ẩn nguy cơ suy giảm mực nước ngầm và mất cân bằng nguồn nước trong tương lai.

Suy giảm, ô nhiễm nguồn nước: Chất lượng nguồn nước tại một số lưu vực sông, hồ chứa và khu dân cư tập trung trên địa bàn tỉnh đang có xu hướng suy giảm. Nguồn gây ô nhiễm chủ yếu đến từ nước thải sinh hoạt, chất thải chăn nuôi, hoạt động sản xuất nông nghiệp, khai thác khoáng sản và việc sử dụng phân bón thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý. Trong khi đó, công tác thu gom và xử lý nước thải khu vực nông thôn còn nhiều hạn chế. Nhiều khu vực chưa có hệ thống xử lý tập trung hoặc giải pháp xử lý phù hợp quy mô hộ gia đình và cụm dân cư.

Khó khăn cấp nước vùng núi cao, vùng khan hiếm nước: Nhiều khu vực vùng cao, vùng sâu, vùng dân cư phân tán trên địa bàn tỉnh hiện vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận nguồn nước sinh hoạt ổn định và bền vững.

Địa hình chia cắt, nguồn nước phân bố không đều, khoảng cách cấp nước lớn và chi phí đầu tư cao là những khó khăn lớn trong việc phát triển hệ thống cấp nước tập trung tại các khu vực này.

Áp lực nước cho nông nghiệp và dân sinh: Quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp chế biến, du lịch và chuyển đổi cơ cấu sản xuất đang làm nhu cầu sử dụng nước trên địa bàn tỉnh tăng nhanh trong những năm gần đây. Trong khi đó, hiệu quả sử dụng nước trong nông nghiệp còn hạn chế, tỷ lệ thất thoát nước trên hệ thống thủy lợi còn cao và nhiều vùng sản xuất vẫn sử dụn gphương thức tưới truyền thống, tiêu tốn nhiều nước và năng lượng.

Giải pháp cân bằng, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước

Trên cơ sở thực trạng, các thách thức và cơ hội phát triển mới, tỉnh Đắk Lắk xác định định hướng quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước theo hướng tích hợp, liên ngành, đa mục tiêu và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong thời gian tới, tỉnh tập trung nâng cao hiệu quả sử dụng nước, tăng cường năng lực điều hòa và phân bổ nguồn nước, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý tài nguyên nước; đồng thời, thúc đẩy các mô hình phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và hợp tác công - tư trong lĩnh vực nước.

Nước - Nông nghiệp: Tỉnh Đắk Lắk định hướng phát triển hệ thống thủy lợi theo hướng hiện đại, linh hoạt và đa mục tiêu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong sản xuất nông nghiệp.

Trong thời gian tới, tỉnh tập trung mở rộng các mô hình tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm nước; chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với khả năng nguồn nước và từng bước ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành tưới. Đồng thời, tỉnh ưu tiên nâng cấp các hồ chứa, công trình thủy lợi xuống cấp; tăng cường khả năng tích trữ nước và nâng cao hiệu quả khai thác công trình nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Nước - Nông thôn mới: Tỉnh tập trung đầu tư các công trình cấp nước nông thôn theo hướng bền vững, ưu tiên vùng khó khăn, vùng cao, khu vực khan hiếm nước và khu dân cư phân tán; khuyến khích phát triển các mô hình cấp nước quy mô phù hợp, tang cường sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp trong quản lý, vận hành công trình cấp nước nông thôn. Đồng thời, tỉnh từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ cấp nước, cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường và đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn mới bền vững trong giai đoạn tới.

Nước - Năng lượng xanh: Tỉnh Đắk Lắk từng bước triển khai các mô hình cấp nước và thủy lợi kết hợp năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời trong vận hành trạm bơm, hệ thống cấp nước nông thôn và công trình thủy lợi. Việc tích hợp năng lượng tái tạo không chỉ giúp giảm chi phí vận hành, nâng cao hiệu quả khai thác công trình mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính và tăng tính chủ động trong cấp nước mùa khô. Đây cũng là lĩnh vực có tiềm năng lớn để thu hút doanh nghiệp, thúc đẩy hợp tác công - tư và triển khai các mô hình đầu tư xanh trong giai đoạn tới.

Nước - Môi trường: Tỉnh Đắk Lắk xác định bảo vệ nguồn nước là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm phát triển bền vững và an ninh môi trường trong dài hạn.

Trong thời gian tới, tỉnh tập trung kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm; đẩy mạnh thu, xử lý nước thải; tăng cường tái sử dụng nước và phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực nước. Đồng thời, tỉnh ưu tiên bảo vệ rừng đầu nguồn, nâng cao khả năng giữ nước, điều hòa dòng chảy và phục hồi hệ sinh thái gắn với bảo vệ tài nguyên nước.

Nước - Dịch vụ: Tỉnh Đắk Lắk định hướng khai thác hiệu quả các giá trị kinh tế từ tài nguyên nước gắn với du lịch sinh thái, du lịch sức khỏe, nước khoáng, nước nóng và các ngành dịch vụ địa phương.

Tỉnh ưu tiên nghiên cứu, đánh giá tiềm năng các khu vực có điều kiện thuận lợi để hình thành các dự án dịch vụ gắn với tài nguyên nước theo hướng bền vững, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị bản sắc địa phương. Đây được xem là một trong những hướng phát triển mới nhằm đa dạng hóa không gian kinh tế và nâng cao giá trị gia tăng từ tài nguyên nước trong giai đoạn tới.

Nước - Thủy sản: Tỉnh Đắk Lắk định hướng phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, đặc biệt tại các khu vực hồ chứa, sông suối, đầm phá và vùng ven biển phía Đông của tỉnh. Trong thời gian tới, tỉnh ưu tiên phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản tuần hoàn, tiết kiệm nước, kết hợp xử lý môi trường và tái sử dụng nguồn nước; đồng thời tăng cường quản lý chất lượng nước trong nuôi trồng thủy sản nhằm giảm ô nhiễm và bảo vệ hệ sinh thái. Tỉnh cũng định hướng khai thác hiệu quả mặt nước hồ chứa gắn với nuôi trồng thủy sản, du lịch sinh thái và sinh kế cho người dân địa phương.

Quản lý, điều hòa và cân bằng nguồn nước

Tỉnh Đắk Lắk xác định việc nâng cao năng lực quản lý, điều hòa và cân bằng nguồn nước là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng.

Trong thời gian tới, tỉnh ưu tiên nâng cao khả năng tích trữ nước; hiện đại hóa công tác vận hành hồ chứa; tăng cường kết nối, điều tiết nguồn nước giữa các khu vực và ứng dụng công nghệ số trong giám sát, dự báo hạn hán, cảnh báo thiếu nước và hỗ trợ điều hành phân bổ nguồn nước. Đồng thời, tỉnh sẽ tăng cường quản lý khai thác nước dưới đất, kiểm soát các khu vực có nguy cơ suy giảm nguồn nước và thúc đẩy các giải pháp sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả và bền vững. Đây là nền tảng quan trọng để tỉnh chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn tới.