Việc thả cá giống tái tạo nguồn lợi thủy sản trên sông Trà Khúc (tỉnh Quảng Ngãi) không chỉ bổ sung nguồn lợi tự nhiên mà còn góp phần phục hồi hệ sinh thái, bảo vệ đa dạng sinh học và tạo nền tảng để khai thác giá trị cảnh quan dòng sông trong quá trình phát triển đô thị.
Sông Trà Khúc là dòng sông lớn của Quảng Ngãi, gắn với lịch sử, văn hóa và đời sống của người dân địa phương. Đây cũng là nguồn cung cấp nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt và là nơi sinh sống của nhiều loài thủy sản bản địa có giá trị.
Những năm gần đây, nguồn lợi thủy sản tự nhiên trên lưu vực sông Trà Khúc có chiều hướng suy giảm do tác động của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và tình trạng khai thác thủy sản quá mức, sai quy định. Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái thủy vực mà còn tác động trực tiếp đến sinh kế của một bộ phận người dân.
Theo ông Nguyễn Đức Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, bảo vệ, tái tạo và phát triển nguồn lợi thủy sản là một nội dung quan trọng trong công tác quản lý nhà nước của ngành. Những năm qua, ngành Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai thả giống tái tạo tại các thủy vực nước ngọt, mặn, lợ trên địa bàn tỉnh nhằm bổ sung nguồn lợi, phục hồi và đa dạng hóa các loài thủy sản.
Mới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND xã An Phú tổ chức thả cá giống tái tạo nguồn lợi thủy sản tại khu vực đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc. Hoạt động được thực hiện trong dịp chào mừng 81 năm Quốc khánh 2/9 và công trình đập dâng sông Trà Khúc đi vào hoạt động, hướng đến phục hồi nguồn lợi thủy sản, bảo vệ môi trường sinh thái và đa dạng sinh học trên dòng sông.
Ông Nguyễn Đức Bình cho rằng, thời điểm nước sông Trà Khúc dâng cao, nguồn nước dồi dào và điều kiện thủy văn thuận lợi là thời điểm phù hợp để thả cá giống. Những cá thể được bổ sung sẽ có điều kiện sinh trưởng, phát triển, từng bước góp phần phục hồi hệ sinh thái thủy vực.
Quan trọng hơn, hoạt động này còn mang ý nghĩa tuyên truyền, nâng cao trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ nguồn lợi tự nhiên. Người dân, nhất là những hộ sinh kế gắn với nguồn lợi thủy sản, được đề nghị không sử dụng điện, chất độc, chất nổ và các ngư cụ có tính hủy diệt để khai thác thủy sản.
Tại khu vực thả giống, việc bảo vệ cá sau khi thả được xác định là yếu tố quyết định hiệu quả của chương trình. UBND xã An Phú yêu cầu Công an xã và Phòng Kinh tế tăng cường tuần tra, kiểm tra, xử lý các hành vi khai thác thủy sản bằng hóa chất cấm, chất độc, chất nổ, xung điện và ngư cụ mang tính hủy diệt.
Các hội đoàn thể, bí thư chi bộ, trưởng thôn và ban công tác Mặt trận tại các thôn Ba La, Nghĩa Dũng, Vạn Tượng được giao tuyên truyền, vận động người dân ngừng đánh bắt tại khu vực thả cá trong ít nhất 60 ngày, tạo điều kiện để cá giống sinh trưởng đến kích thước thương phẩm.
Bà Võ Thị Thu Vân, Phó Chủ tịch UBND xã An Phú, cho rằng thả cá giống chỉ là bước khởi đầu. Để nguồn lợi được phục hồi và phát triển, cần sự tham gia lâu dài của chính quyền và cộng đồng. Người dân sống dựa vào nguồn thủy sản sông Trà Khúc cần xem đây là tài sản chung, cùng giám sát, bảo vệ và không khai thác cá giống khi chưa đạt kích thước thương phẩm.
Đập dâng mở thêm dư địa cho cảnh quan sông
Cùng với câu chuyện phục hồi nguồn lợi thủy sản, việc đưa đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc vào vận hành đang tạo những thay đổi rõ nét về điều kiện nguồn nước và cảnh quan dòng sông.
Dự án đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc được khởi công năm 2019, có tổng mức đầu tư 1.498 tỷ đồng, do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông tỉnh Quảng Ngãi làm chủ đầu tư. Đây là công trình thủy lợi kết hợp giao thông, gồm hai hạng mục chính là cống ngăn sông và cầu - đường giao thông nối đường Hoàng Sa với Trường Sa.
Hạng mục cống ngăn sông gồm 19 khoang, tổng bề rộng gần 720m. Cầu và đường giao thông kết hợp dài gần 1,3km, trong đó cầu dài 851m, rộng 11,5m; đường giao thông trên đảo dài 320m, rộng 18m.
Đầu năm 2026, hạng mục cầu giao thông đã được thông xe kỹ thuật, tạo thuận lợi cho việc đi lại của người dân hai bờ. Đầu tháng 7, chủ đầu tư tổ chức vận hành, chạy thử và đồng bộ thiết bị công trình. Sau quá trình hiệu chỉnh, hệ thống nâng hạ cửa van vận hành ổn định, hiệu quả.
Khi đập dâng tích nước đạt cao trình thiết kế, nước sông Trà Khúc dâng lên phía thượng lưu, khỏa lấp nhiều cồn cát giữa lòng sông, qua đó cải thiện cảnh quan khu vực. Sự thay đổi này được người dân địa phương ghi nhận.
Bà Trần Thị Thu, người dân xã An Phú, cho biết khi nghe tin đập dâng tích nước, bà cùng hàng xóm ra xem dòng sông. Hình ảnh dòng sông có nước, thay vì trơ đáy với những cồn cát lô nhô, khiến người dân phấn khởi.
Công trình cũng được thiết kế với 4 khoang tràn Piano bố trí cách đều dọc theo chiều dài đập. Ngưỡng tràn ở cao trình +3,5m. Khi mực nước vượt cao trình thiết kế, nước sẽ tự tràn qua các khoang này, góp phần duy trì ổn định cao trình nước phía thượng lưu. Khi đóng toàn bộ cửa van, nước tự tràn qua các khoang Piano cũng góp phần ngăn mặn xâm nhập sâu vào thượng lưu sông Trà Khúc, đoạn chảy qua trung tâm đô thị Quảng Ngãi, qua đó hỗ trợ ổn định nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt.
Đáng chú ý, công trình có hạng mục tạo lối di chuyển cho các loài cá và sinh vật thủy sinh vượt qua đập. Đây là giải pháp nhằm duy trì sự kết nối giữa các vùng sinh sống, sinh sản và kiếm ăn của thủy sinh vật ở khu vực thượng lưu và hạ lưu.
Theo định hướng của dự án, đập dâng không chỉ phục vụ mục tiêu dâng nước tạo cảnh quan, cải thiện môi trường đô thị mà còn góp phần hạn chế xâm nhập mặn và tạo điều kiện khai thác quỹ đất phát triển đô thị dọc sông.
Việc công trình hoàn thành, cùng với Khu đô thị mới An Phú (Đảo Ngọc) đang được triển khai, được kỳ vọng tạo thêm động lực để hình thành không gian cảnh quan gắn với sông Trà Khúc. Nếu các giải pháp nạo vét, chỉnh trị lòng sông được triển khai đồng bộ, cảnh quan khu vực có thể tiếp tục thay đổi theo hướng tích cực, tạo tiền đề hiện thực hóa định hướng lấy sông Trà Khúc làm trục cảnh quan trung tâm, phát triển đô thị ven sông và hướng biển.
Tuy nhiên, để những giá trị đó được duy trì lâu dài, việc bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản phải đi song hành với khai thác cảnh quan. Những con cá giống được thả xuống dòng sông sẽ chỉ thực sự phát huy giá trị nếu được bảo vệ trong quá trình sinh trưởng, sinh sản và tái tạo quần thể.
Sự kết hợp giữa phục hồi nguồn lợi thủy sản, bảo vệ hệ sinh thái và chỉnh trang cảnh quan vì vậy không chỉ làm cho sông Trà Khúc thêm sức sống mà còn mở ra khả năng hình thành một không gian sinh thái - đô thị hài hòa, nơi dòng sông tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với môi trường và sinh kế cộng đồng.
Dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9 kéo dài 5 ngày, du lịch Quảng Ngãi ghi nhận tín hiệu khởi sắc khi đón khoảng 250.000 lượt khách, tăng 30% so với cùng kỳ năm trước. Lợi thế đa dạng về biển đảo, cao nguyên cùng các giá trị văn hóa bản địa tiếp tục tạo sức hút cho các điểm đến trên địa bàn tỉnh.
Nhiều hố chôn lấp rác ở khu vực phía Đông Quảng Ngãi đã đầy hoặc không còn khả năng mở rộng, trong khi lượng rác phát sinh mỗi ngày tiếp tục tăng. Trước áp lực này, tỉnh đang tính toán các giải pháp lâu dài, từng bước chuyển sang các khu xử lý tập trung, giảm phụ thuộc vào các hố chôn lấp nhỏ lẻ.
Trước tình hình mưa lớn kéo dài gây sạt lở, ngập úng, chia cắt giao thông, tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát vùng nguy hiểm, chủ động di dời người dân, khắc phục các điểm sạt lở và nghiên cứu đầu tư công trình kiên cố tại những vị trí thường xuyên bị chia cắt.
