Trên mảnh đất từng hứng chịu biết bao bom đạn chiến tranh, những bước chân hôm nay không chỉ hướng về quá khứ mà còn hướng đến tương lai. Quảng Trị hôm nay đang hướng đến chuyển hóa di sản ký ức chiến tranh thành tài sản của hòa bình, lấy tài nguyên lịch sử làm nền tảng cho du lịch xanh và phát triển bền vững.
Quảng Trị, một sáng cuối tháng Bảy. Những người làm du lịch của tỉnh cùng nhau dâng hương, đặt vòng hoa tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn và Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9. Giữa những hàng bia trắng nối dài, có những phần mộ ghi rõ họ tên, quê quán, nhưng cũng có những tấm bia vẫn mang dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên”. Trước mỗi phần mộ, những nén hương được thắp lên trong sự thành kính, như một lời tri ân với những người đã nằm lại trên mảnh đất này.
Với những người làm du lịch Quảng Trị, trở về các “địa chỉ đỏ” không chỉ là một hành trình tưởng niệm. Đó còn là dịp để nhìn lại giá trị của hệ thống di sản chiến tranh - những chứng tích của một thời khốc liệt đang trở thành tài sản đặc biệt của thời bình.
Phát biểu tại lễ dâng hương, ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Quảng Trị cho rằng, tri ân các Anh hùng liệt sĩ không chỉ là nét đẹp văn hóa, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, mà còn là trách nhiệm của những người làm du lịch trên vùng đất giàu truyền thống cách mạng.
“Với người làm du lịch, tri ân còn là trách nhiệm gìn giữ từng cánh rừng, dòng sông, di tích lịch sử và xây dựng Quảng Trị trở thành điểm đến xanh, an toàn, nhân văn. Đó cũng là cách thiết thực để viết tiếp những giá trị của hòa bình bằng sự phát triển bền vững hôm nay”, ông Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh.
Theo ông Tuấn, Quảng Trị sở hữu hệ thống di tích lịch sử đặc biệt, gắn với những dấu mốc quan trọng của cuộc đấu tranh giành độc lập và thống nhất đất nước. Tuy nhiên, phát huy những giá trị ấy không có nghĩa là khai thác nỗi đau chiến tranh, mà là kể câu chuyện về sự hồi sinh, hòa bình và khát vọng phát triển của vùng đất từng chịu nhiều mất mát.
“Chúng tôi mong muốn mỗi du khách đến Quảng Trị không chỉ tham quan di tích, mà còn cảm nhận được hành trình hồi sinh của vùng đất này. Từ Thành Cổ Quảng Trị, sông Thạch Hãn, địa đạo Vịnh Mốc, các nghĩa trang liệt sĩ đến rừng Trường Sơn, biển Cửa Tùng, đảo Cồn Cỏ và những vùng nông nghiệp xanh, tất cả đều có thể cùng kể một câu chuyện về hòa bình, sự hồi sinh và mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên”, ông Nguyễn Anh Tuấn nói.
Có lẽ hiếm nơi nào lịch sử, thiên nhiên và hành trình hồi sinh lại gắn bó chặt chẽ như ở Quảng Trị. Trên cùng một hành trình, du khách có thể đứng bên dòng Thạch Hãn, lắng nghe câu chuyện 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ; bước xuống địa đạo Vịnh Mốc để cảm nhận sức sống của một ngôi làng trong lòng đất; rồi tiếp tục đến đảo Cồn Cỏ, những cánh rừng Trường Sơn hay các vùng sản xuất nông nghiệp xanh.
Những điểm đến ấy tuy khác nhau về cảnh quan và câu chuyện, nhưng cùng gặp nhau ở một thông điệp chung: kể về hành trình đi từ chiến tranh đến hòa bình, từ mất mát đến hồi sinh.
Đó cũng là cách Quảng Trị nhìn nhận và phát huy hệ thống di sản ký ức chiến tranh của mình. Những Thành Cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc, sông Thạch Hãn, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9... không chỉ là những “địa chỉ đỏ” để tưởng niệm. Được bảo tồn và phát huy đúng hướng, các di sản ấy trở thành không gian giáo dục lịch sử, điểm đến du lịch và cầu nối để du khách trong và ngoài nước hiểu hơn về giá trị của hòa bình.
Tuy nhiên, Quảng Trị không lựa chọn khai thác di sản chiến tranh như một sản phẩm du lịch đơn thuần. Giá trị được hướng tới là câu chuyện về nghị lực con người, sự hồi sinh của vùng đất và khát vọng sống trong hòa bình. Bởi vậy, di sản chiến tranh được đặt trong mối liên hệ với những giá trị đang được tạo dựng hôm nay: những cánh rừng Trường Sơn được phục hồi, đảo Cồn Cỏ được gìn giữ, những dòng sông và vùng ven biển được bảo vệ, những vùng nông nghiệp xanh đang hình thành và các cộng đồng địa phương từng bước tham gia vào hoạt động du lịch.
Trong dòng chảy ấy, nông nghiệp trở thành một phần quan trọng của câu chuyện phát triển. Cà phê Khe Sanh, hồ tiêu, lúa, dược liệu, các sản phẩm OCOP hay những mô hình nông nghiệp xanh không chỉ tạo sinh kế mà còn mở ra những trải nghiệm mới cho du khách. Từ một nông sản, một làng nghề hay một không gian sản xuất, người dân có thể kể câu chuyện về đất, về văn hóa và về quá trình hồi sinh của quê hương sau chiến tranh.
Cách tiếp cận của Quảng Trị cũng mang đến một góc nhìn mới về du lịch xanh. Du lịch xanh ở Quảng Trị không chỉ được tính bằng số lượng điểm sinh thái hay diện tích cây xanh, mà nằm ở khả năng kết nối và gìn giữ nhiều giá trị cùng lúc: ký ức lịch sử được bảo tồn, thiên nhiên được phục hồi, nông nghiệp được phát triển theo hướng bền vững và cộng đồng được hưởng lợi từ du lịch.
Từ những “địa chỉ đỏ” đến những cánh rừng, vùng biển, nông trại và làng quê, Quảng Trị đang từng bước hình thành một không gian du lịch mà ở đó quá khứ không bị tách khỏi hiện tại. Những chứng tích chiến tranh trở thành điểm khởi đầu để kể câu chuyện về hòa bình; thiên nhiên được gìn giữ trở thành nền tảng cho phát triển; còn cộng đồng địa phương trở thành chủ thể gìn giữ và lan tỏa những giá trị ấy.
Nếu trước đây Quảng Trị được nhắc đến như "vùng đất lửa" thì hôm nay, hình ảnh hiện lên trong mắt du khách lại là những cánh rừng Trường Sơn bạt ngàn, những dòng sông hiền hòa, những đồi cà phê Khe Sanh trĩu quả và những làng quê đang từng ngày khởi sắc nhờ nông nghiệp, du lịch và kinh tế xanh. Đó là minh chứng cho giá trị của hòa bình và sự lựa chọn đúng đắn của con đường phát triển bền vững.
Sự chuyển mình ấy không phải ngẫu nhiên. Đó là kết quả của một hành trình bền bỉ hàn gắn những vết thương chiến tranh bằng lao động cần cù và khát vọng phát triển bền vững. Trên những quả đồi từng bị bom đạn cày xới, rừng đã xanh trở lại. Những cánh rừng không chỉ giữ đất, giữ nước, điều hòa khí hậu hay bảo tồn đa dạng sinh học, mà còn trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế xanh, từ chi trả dịch vụ môi trường rừng, thị trường các-bon, đến du lịch sinh thái và sinh kế bền vững cho cộng đồng.
Quảng Trị không lựa chọn tăng trưởng bằng mọi giá. Tỉnh đang từng bước xây dựng mô hình phát triển dựa trên sự hài hòa giữa bảo tồn và khai thác hợp lý các giá trị tự nhiên, lịch sử và văn hóa. Những cánh rừng Trường Sơn, khu bảo tồn thiên nhiên, đảo Cồn Cỏ, hệ thống sông ngòi cùng các vùng sản xuất nông nghiệp hữu cơ đang được kết nối với các "địa chỉ đỏ" như Thành Cổ Quảng Trị, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9, địa đạo Vịnh Mốc hay dòng sông Thạch Hãn để hình thành một không gian du lịch giàu bản sắc.
Quảng Trị đã đi qua chiến tranh bằng lòng quả cảm. Hôm nay, vùng đất ấy đang viết tiếp câu chuyện của mình bằng một lựa chọn khác: phát triển dựa trên những giá trị được tạo dựng từ hòa bình. Đó là gìn giữ di sản để kể lại lịch sử, phục hồi thiên nhiên để tạo sinh kế, phát triển nông nghiệp xanh để nâng cao giá trị đất đai và xây dựng du lịch theo hướng có trách nhiệm với môi trường, văn hóa và cộng đồng.
Có lẽ, đó cũng là cách thiết thực nhất để tri ân những người đã ngã xuống. Bởi một nén hương là sự tưởng nhớ, còn một cánh rừng được bảo vệ, một dòng sông được giữ gìn, một di tích được trao truyền nguyên vẹn và một miền quê được phát triển bền vững chính là cách những giá trị của hòa bình được viết tiếp trong hiện tại và tương lai.
Trong những ngày tháng Bảy, khi cả nước hướng về Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7), chương trình “Ký ức mầu xanh” về nguồn của Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường tại Quảng Trị với các hoạt động ý nghĩa dâng hương tưởng niệm các Anh hùng Liệt sĩ ở Thành Cổ Quảng Trị, dòng Thạch Hãn; Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9, thăm Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Đỗ Thị Điểm và mái nhà nghĩa tình vừa được trao cho gia đình ông Trương Tâm.
Từ vùng đất từng là giới tuyến chia cắt, Quảng Trị hôm nay tiếp tục gửi tới thế giới một thông điệp mạnh mẽ về hòa bình, hòa giải và hợp tác. Khai mạc Lễ hội Vì Hòa bình năm 2026 với chủ đề "Từ ký ức đến tương lai - Quảng Trị vì hòa bình", tỉnh Quảng Trị khẳng định quyết tâm xây dựng một thương hiệu văn hóa mang tầm quốc gia và quốc tế, biến ký ức chiến tranh thành động lực phát triển, kết nối các dân tộc bằng tinh thần nhân văn và khát vọng chung về một tương lai bền vững.
Có những vùng đất bước ra từ chiến tranh bằng sự hồi sinh của những cánh rừng, những dòng sông và những con người biết biến đau thương thành khát vọng sống. Quảng Trị là một vùng đất như thế. Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, nơi từng được xem là "túi bom", "tọa độ lửa" đang từng bước trở thành không gian đối thoại, hòa giải và hợp tác quốc tế. Chính từ mảnh đất từng gánh chịu những mất mát lớn của chiến tranh, thông điệp về hòa bình hôm nay được cất lên bằng một lễ hội mang tầm vóc quốc gia và quốc tế.
Trong bối cảnh Quảng Trị đang từng bước khẳng định vai trò là cực tăng trưởng mới về kinh tế biển của khu vực Bắc Trung Bộ, yêu cầu đặt ra không chỉ là khai thác hiệu quả tiềm năng từ biển mà quan trọng hơn là xây dựng mô hình phát triển dựa trên quản trị tài nguyên hiện đại, bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Từ thực tiễn đó, các vấn đề như chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), phục hồi nguồn lợi thủy sản và tổ chức không gian phát triển ven biển theo hướng xanh, bền vững đang trở thành những trụ cột trong chiến lược phát triển của tỉnh. Phóng viên (PV) Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, về các định hướng, giải pháp và cách tiếp cận dài hạn nhằm hài hòa giữa tăng trưởng và bảo vệ tài nguyên biển trong giai đoạn mới.
Du lịch Quảng Trị đang bước vào mùa cao điểm sôi động nhất trong năm, với dòng khách tăng mạnh trong các kỳ nghỉ lễ lớn như Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 – 1/5. Trong các dịp này, ngành du lịch Quảng Trị ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng. Riêng dịp lễ 30/4 – 01/5, tỉnh ước đón gần 500.000 lượt khách, tăng hơn 17% so với cùng kỳ năm trước.
