Sáng tạo cho ngày mai đủ đầy: Việt Nam cùng FAO thúc đẩy ngành lúa gạo phát thải thấp

Ngày 15/10/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tổ chức Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026, kết hợp tăng cường hợp tác triển khai Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030". Với chủ đề “Sáng tạo cho ngày mai đủ đầy” (“Innovate today. Nourish tomorrow.”), sự kiện quy tụ khoảng 200 đại biểu trực tiếp cùng hàng trăm đại biểu trực tuyến nhằm biến đổi mới sáng tạo thành hành động thiết thực cho hệ thống lương thực bền vững.

Đổi mới tư duy sản xuất lúa gạo

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh bảo đảm an ninh lương thực trước làn sóng biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện gia tăng sản lượng đơn thuần. Ngành nông nghiệp phải thực hiện bước chuyển dịch chiến lược: lấy chất lượng, giá trị gia tăng và hiệu quả sinh kế của người trồng lúa làm thước đo hàng đầu.

Trọng tâm của cuộc chuyển đổi này là Đề án lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) - giải pháp căn bản nhằm tái cấu trúc lại chuỗi ngành hàng trên quy mô lớn. Thứ trưởng cho biết Bộ đã trình Thủ tướng Chính phủ phương án mở rộng quy mô Đề án lên 1,65 triệu ha. Dù vậy, Thứ trưởng khẳng định giá trị thực sự của chương trình không nằm ở con số diện tích, mà phải được chứng minh bằng thu nhập tăng thêm của nông dân, chất lượng hạt gạo và mức giảm phát thải có thể đo lường, kiểm chứng.

Cùng chung góc nhìn về đổi mới mô hình tăng trưởng, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính cũng nhận định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chính là động lực then chốt cho chuyển đổi xanh. Theo ông, các giải pháp công nghệ không thể "nằm trên giấy" hay tách rời thực địa, mà phải bắt nguồn từ chính nhu cầu của nông dân và tín hiệu thị trường. Chỉ khi tri thức khoa học hòa vào từng ruộng lúa, giá trị hạt gạo mới được nâng tầm và sinh kế của người sản xuất mới thực sự bền vững.

Hợp tác quốc tế, đặt nông dân làm trung tâm

Thực hiện Đề án giai đoạn 2026–2030 đòi hỏi sự đa dạng hóa nguồn lực từ ngân sách, vốn ODA, tài chính xanh đến đầu tư doanh nghiệp. Tại hội nghị, bà Kate Wallace - Tổng Lãnh sự Australia tại TP. Hồ Chí Minh cam kết tiếp tục hỗ trợ Việt Nam qua Dự án TRVC (DFAT tài trợ qua SNV), vốn đã khẳng định hiệu quả khi triển khai Quy trình 4043 trên 240.000 ha. Các giải pháp như STAR-FARM, GoRice và VnAdapt cũng được giới thiệu nhằm ứng dụng mô hình dựa vào thiên nhiên và tăng cường liên kết tư nhân.

Ở góc độ tổ chức quốc tế, Tiến sĩ Vinod Ahuja - Trưởng Đại diện FAO tại Việt Nam cho rằng chuyển đổi xanh chỉ thực sự đi vào đời sống khi mang lại lợi ích kinh tế sát thực cho người trồng lúa. Theo ông, những giải pháp như kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ hay nâng cao năng lực đàm phán giá cho các hợp tác xã sẽ là "đòn bẩy" trực tiếp giúp nông dân tăng thu nhập.

Đặc biệt, đại diện FAO nhấn mạnh việc trao quyền bình đẳng cho phụ nữ nông thôn trong tiếp cận tín dụng, tri thức và thị trường chính là chìa khóa then chốt để nâng cao năng suất, bảo đảm dinh dưỡng gia đình và gia tăng sức chống chịu cho toàn cộng đồng.