Thông tin tại Hội nghị giao ban công tác báo chí quý III/2026, ông Nguyễn Minh Thư, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa cho biết, bài học từ đợt mưa lũ lịch sử tháng 11/2025 đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong công tác phòng, chống thiên tai. Trong đó, việc nhận diện nguy cơ, chuẩn bị phương án từ sớm và chủ động sơ tán người dân được xác định là những nhiệm vụ trọng tâm, nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại khi thiên tai xảy ra.

Từ bài học lũ lịch sử đến thay đổi tư duy phòng ngừa

Khánh Hòa có địa hình đa dạng, trải dài từ ven biển, đồng bằng đến miền núi và hải đảo, với diện tích tự nhiên khoảng 8.555,86 km², chiều dài bờ biển khoảng 490 km. Đây là địa phương chịu ảnh hưởng của nhiều loại hình thiên tai như bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, lũ, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán và xâm nhập mặn.

Đặc điểm sông, suối ngắn, dốc khiến nước tập trung nhanh khi xuất hiện mưa lớn kéo dài, dễ gây lũ lên nhanh, ngập sâu tại vùng trũng thấp và khu vực hạ du. Những tác động của biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng tính cực đoan và bất thường của các hiện tượng thời tiết.

Tháng 11/2025, Khánh Hòa trải qua đợt mưa lũ đặc biệt nghiêm trọng, vượt nhiều mốc lịch sử. Thiên tai khiến 22 người chết, 20 người bị thương; hơn 100.754 hộ dân với 359.316 nhân khẩu bị ảnh hưởng trực tiếp. Nhiều diện tích sản xuất nông nghiệp, thủy sản và công trình giao thông, thủy lợi bị thiệt hại, tổng giá trị ước tính trên 6.000 tỷ đồng.

Theo ông Thư, thiệt hại từ đợt mưa lũ này cho thấy công tác phòng, chống thiên tai không thể chỉ tập trung xử lý khi tình huống đã xảy ra, mà phải chủ động nhận diện rủi ro, chuẩn bị từ trước và có phương án dự phòng khi thiên tai vượt kịch bản.

Bài học quan trọng nhất là phải đặt an toàn tính mạng người dân lên hàng đầu. Mỗi địa phương cần xác định rõ khu vực nguy hiểm, danh sách hộ dân phải di dời, tuyến sơ tán, điểm tránh trú, lực lượng hỗ trợ và phương tiện ứng cứu. Việc chuẩn bị phải tính đến cả những tình huống mất điện, gián đoạn thông tin liên lạc hoặc giao thông bị chia cắt.

Một thay đổi đáng chú ý trong định hướng phòng, chống thiên tai của tỉnh là chuyển từ cảnh báo hiện tượng sang dự báo tác động. Theo đó, thông tin về lượng mưa, mực nước lũ hay cường độ bão cần gắn với nguy cơ ảnh hưởng cụ thể đến từng khu dân cư, công trình và hoạt động sản xuất, giúp chính quyền và người dân biết thời điểm cần triển khai biện pháp bảo vệ.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa cho biết, trên cơ sở rút kinh nghiệm từ năm 2025, UBND tỉnh đã ban hành phương án ứng phó thiên tai theo cấp độ rủi ro năm 2026 tại Quyết định số 2365/QĐ-UBND ngày 9/7/2026, được điều chỉnh tại Quyết định số 3221/QĐ-UBND ngày 9/9/2026.

Phương án xác định cụ thể nhu cầu sơ tán dân theo từng kịch bản. Với tình huống lũ lịch sử, tỉnh dự kiến sơ tán xen ghép 4.686 hộ với 18.054 người và sơ tán tập trung 26.890 hộ với 101.811 người. Đối với bão cấp 12–13, dự kiến sơ tán xen ghép 8.674 hộ với 30.947 người và sơ tán tập trung 29.518 hộ với 114.885 người.

Đây là số liệu tính toán phục vụ công tác chuẩn bị theo từng tình huống, không phải số người đã được di dời. Các địa phương được yêu cầu cập nhật danh sách hộ dân, bố trí địa điểm tránh trú an toàn, chuẩn bị nhu yếu phẩm và ưu tiên hỗ trợ người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai, người khuyết tật.

An toàn 67 hồ chứa và bài toán bảo vệ vùng hạ du

Cùng với việc chủ động sơ tán dân, bảo đảm an toàn hồ đập được Khánh Hòa xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong mùa mưa bão năm 2026.

Toàn tỉnh hiện có 67 hồ chứa, gồm 56 hồ thủy lợi và 11 hồ thủy điện. Trước mùa mưa bão, UBND tỉnh đã chỉ đạo kiểm tra an toàn công trình, rà soát phương án bảo vệ đập, phương án ứng phó tình huống khẩn cấp và phương án ứng phó thiên tai vùng hạ du.

Các hồ chứa lớn như Sông Cái, Tà Rục, Hoa Sơn, Đá Bàn, Suối Dầu và Sông Trâu được kiểm tra công tác vận hành. Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng trực tiếp kiểm tra những hồ chứa lớn, xung yếu thuộc phạm vi nhiệm vụ được giao.

Nội dung kiểm tra tập trung vào đập, tràn xả lũ, công trình lấy nước, thiết bị đóng mở, nguồn điện, thông tin liên lạc và đường phục vụ ứng cứu. Những hư hỏng có nguy cơ ảnh hưởng đến vận hành phải được xử lý, đồng thời chuẩn bị phương án dự phòng trước cao điểm mưa lũ.

Đối với hoạt động điều tiết hồ chứa, yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm an toàn công trình và người dân vùng hạ du. Việc vận hành phải tuân thủ quy trình được phê duyệt, căn cứ dự báo mưa, lượng nước về hồ, mực nước hồ và tình hình thực tế phía hạ du. Trước khi điều tiết, xả nước hoặc xuất hiện diễn biến bất thường, đơn vị quản lý phải thông báo, cảnh báo đến chính quyền và người dân khu vực có khả năng bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, ngành Nông nghiệp và Môi trường cũng nhìn nhận công tác vận hành hồ chứa còn những khó khăn cần khắc phục. Khi lượng nước về hồ tăng đột biến, yêu cầu vừa bảo đảm an toàn công trình, vừa hạn chế ngập lụt hạ du tạo áp lực lớn đối với hoạt động điều tiết.

Đáng chú ý, việc chưa ban hành quy trình, quy chế vận hành liên hồ chứa còn ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp. Do đó, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chia sẻ thông tin, điều phối theo lưu vực, nâng cao chất lượng dự báo và cảnh báo hạ du.

Theo định hướng của ngành chức năng, việc giảm thiểu rủi ro ngập lụt không thể chỉ phụ thuộc vào điều tiết hồ chứa, mà phải kết hợp với sơ tán dân, quản lý không gian thoát lũ và nâng cao năng lực ứng cứu tại các địa bàn có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Không để bị động khi thiên tai vượt kịch bản

Bên cạnh những phương án đã được xây dựng, Khánh Hòa xác định khả năng ứng phó thực tế tại cơ sở là yếu tố quyết định hiệu quả phòng, chống thiên tai.

Qua rà soát, một số phương án vẫn còn chung chung, dữ liệu dân cư và điểm sơ tán chưa được cập nhật thường xuyên; mạng lưới giám sát, cảnh báo chưa đồng bộ. Hạ tầng tiêu thoát lũ chưa đáp ứng đầy đủ các tình huống cực đoan, trong khi phương tiện nhỏ để tiếp cận khu vực ngập sâu, hẻm, ngõ còn thiếu.

Đặc biệt, khi mưa lũ xảy ra đồng thời trên diện rộng, nhiều địa phương có thể bị chia cắt, khiến việc điều động lực lượng từ bên ngoài gặp khó khăn. Thực tế này đặt ra yêu cầu tăng cường năng lực cứu hộ ban đầu tại chỗ, chủ động bố trí lực lượng, phương tiện, nhiên liệu, lương thực, nước uống, thuốc men và thiết bị liên lạc dự phòng.

Theo phương án ứng phó thiên tai năm 2026, lực lượng thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh được xác định có 10.403 người; lực lượng Công an tỉnh có 9.000 người, cùng các phương tiện chuyên dụng phục vụ cứu hộ, cứu nạn. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cũng đã ký kết hiệp đồng với 28 đơn vị đóng quân trên địa bàn để phối hợp huy động lực lượng khi xảy ra tình huống vượt khả năng ứng phó của địa phương.

Đối với khu vực ven biển và nuôi trồng thủy sản lồng bè, tỉnh yêu cầu rà soát số người làm việc, lưu trú, chuẩn bị phương tiện đưa người vào bờ và hoàn thành sơ tán trước khi thời tiết nguy hiểm. Việc ở lại trông giữ tài sản không được làm chậm quá trình di dời người dân.

Ông Nguyễn Minh Thư cho biết, trong thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp với các ngành, địa phương hoàn thiện phương án ứng phó, kiểm tra hồ đập và công trình xung yếu, tăng cường quan trắc, cảnh báo, khơi thông hệ thống tiêu thoát nước và củng cố lực lượng theo phương châm “bốn tại chỗ”.

Cùng với đó, công tác khắc phục hậu quả thiên tai phải gắn với phục hồi sinh kế, sửa chữa công trình hư hỏng và xử lý những khu vực thường xuyên ngập sâu, sạt lở. Các phương án ứng phó cần được cập nhật sau mỗi đợt thiên tai để phù hợp hơn với diễn biến thực tế.

Từ những mất mát trong trận lũ lịch sử năm 2025, Khánh Hòa đang từng bước thay đổi cách tiếp cận, lấy phòng ngừa làm trọng tâm, chuẩn bị từ sớm và chủ động xử lý theo từng cấp độ rủi ro. Trong đó, việc bảo vệ tính mạng người dân, bảo đảm an toàn hồ đập và vùng hạ du được xác định là những ưu tiên cao nhất, hướng tới giảm thiểu thiệt hại và ổn định đời sống, sản xuất trước những diễn biến thiên tai ngày càng cực đoan.