"Công nghệ không tự tạo ra đột phá, con người mới là yếu tố quyết định việc làm chủ, phát triển và đưa công nghệ vào thực tiễn". Nhấn mạnh quan điểm này, ĐBQH Nguyễn Thị Lan cho rằng cần một chương trình đột phá trong phát triển nguồn nhân lực, không đào tạo đại trà mà tập trung xây dựng lực lượng nòng cốt có khả năng làm chủ công nghệ lõi, dẫn dắt nghiên cứu và tạo ra giá trị thực.
Chiều 20/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) và ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển KT- XH và NSNN những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển KT - XH 5 năm 2026-2030; công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025; tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025.
Đánh giá cao báo cáo của Chính phủ đã nhấn mạnh về vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan - Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội khẳng định đây là định hướng đúng, có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Tuy nhiên, từ góc độ thực tiễn, đại biểu nhấn mạnh, yếu tố con người là vấn đề có tính nền tảng bởi đây là nguồn nhân lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. "Chúng ta đang nói nhiều đến công nghệ nhưng cần nhìn nhận rõ ràng, công nghệ không tự tạo ra đột phá, con người mới là yếu tố quyết định việc làm chủ, phát triển và đưa công nghệ vào thực tiễn", ĐBQH Nguyễn Thị Lan nêu rõ.
Dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, đại biểu cho biết, các quốc gia như Hàn Quốc, Israel và Singapore đều đi trước một bước trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ làm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Họ không chỉ đào tạo lực lượng giỏi về chuyên môn mà còn hình thành đội ngũ có khả năng kết nối, nghiên cứu với thị trường, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cao và tăng trưởng bền vững.
Nhìn vào thực tiễn nước ta, ĐBQH Nguyễn Thị Lan chỉ ra rằng, điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở chủ trương hay tiềm năng mà chủ yếu là thiếu lực lượng nhân lực có khả năng tạo ra đột phá trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó là thiếu chuyên gia làm chủ công nghệ lõi, thiếu các nhà khoa học có khả năng dẫn dắt, thiếu nhân lực để khai thác hiệu quả dữ liệu, đặc biệt là thiếu đội ngũ có thể đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Sự kết nối giữa cơ quan quản lý, viện, trường, doanh nghiệp và địa phương chưa chặt chẽ do thiếu lực lượng, có khả năng để điều phối, dẫn dắt hệ sinh thái kết nối này.
"Trong thực tiễn, lĩnh vực nông nghiệp và môi trường cho thấy rất rõ điều này. Chúng ta có nhiều kết quả nghiên cứu về giống cây trồng, vật nuôi, các chế phẩm sinh học, các sản phẩm công nghệ sinh học, nông nghiệp số nhưng việc ứng dụng vào thực tiễn và đưa vào sản xuất thương mại hóa còn khiêm tốn. Nhiều mô hình mới chỉ dừng ở quy mô thí điểm, chưa thể nhân rộng được", đại biểu thẳng thắn nhìn nhận.
Chỉ rõ nguyên nhân cốt lõi của những điễm nghẽn trên, đại biểu cho rằng là do thiếu đội ngũ nhân lực tích hợp, vừa làm chủ được công nghệ, vừa hiểu thị trường và có khả năng tổ chức triển khai ở quy mô lớn. Trong khi đó, các quốc gia như Hà Lan, Israel đã tạo ra bước đột phá nhờ xây dựng được lực lượng nhân lực này, qua đó đưa nhanh tiến bộ khoa học vào sản xuất, tạo ra giá trị gia tăng rất cao.
Chính vì vậy, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ở nhiều nơi trong nước ta chưa thực sự trở thành động lực tăng trưởng, khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn vẫn còn lớn. "Hiện nay chúng ta đã có định hướng về công nghệ, chiến lược và một số chương trình đào tạo chất lượng cao. Tuy nhiên còn thiếu cách tiếp cận theo ngành, thiếu các chương trình đào tạo nhân lực nòng cốt đủ mạnh để tạo ra đột phá thực chất".
Từ thực tế đó, ĐBQH Nguyễn Thị Lan cho rằng cần một chương trình đột phá thực sự trong phát triển nguồn nhân lực, không đào tạo đại trà mà tập trung xây dựng lực lượng nòng cốt có khả năng làm chủ công nghệ lõi, dẫn dắt nghiên cứu và tạo ra giá trị thực. Đào tạo cần chuyển mạnh sang tiếp cận theo năng lực gắn với doanh nghiệp và thị trường, có sản phẩm đầu ra cụ thể đi kèm với cơ chế đặt hàng khoán theo kết quả. Đồng thời cần tăng cường hợp tác quốc tế để huy động đội ngũ chuyên gia quốc tế và học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia phát triển.
Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị làm rõ và cụ thể hoá nội dung phát triển nhân lực phục vụ trực tiếp cho đột phá khoa học, công nghệ, đặc biệt chú trọng các lĩnh vực có lợi thế như nông nghiệp, môi trường, công nghệ sinh học, công nghệ chế biến, kinh tế xanh.
Bên cạnh đó, sớm hình thành và triển khai các chương trình đào tạo nhân lực nòng cốt cấp quốc gia, tập trung vào đội ngũ làm chủ công nghệ lõi, dữ liệu và thương mại hóa kết quả nghiên cứu gắn với nhu cầu của ngành, doanh nghiệp và địa phương. Đồng thời rà soát, cập nhật, hoàn thiện danh mục công nghệ chiến lược theo hướng gắn với lợi thế của ngành, đảm bảo tập trung nguồn lực, triển khai hiệu quả thực chất để Việt Nam sớm có thể làm chủ được các công nghệ, chiến lược phục vụ phát triển kinh tế xã hội.
"Đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phải bắt đầu từ con người. Chúng ta không chỉ cần nhân lực chất lượng cao mà còn cần đúng lực lượng có khả năng tạo ra và làm chủ công nghệ, biến công nghệ thành giá trị kinh tế. Nếu giải quyết được bài toán này, chúng ta không chỉ đạt tăng trưởng mà sẽ tạo ra nền tảng phát triển bền vững và năng lực cạnh tranh dài hạn", ĐBQH Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh.
"Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng nóng; tăng trưởng cao mà phải đánh đổi bằng sự bất ổn vĩ mô, vì cái giá phải trả sẽ rất đắt và lớn hơn rất nhiều", Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định.
Thực hiện thắng lợi Nghị quyết 57-NQ/TW không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là mệnh lệnh của thời đại. Khẳng định quan điểm này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải nêu rõ Nghị quyết số 57-NQ/TW phải trở thành động lực then chốt của tăng trưởng và năng lực chống chịu quốc gia; thật sự trở thành “đột phá quan trọng hàng đầu” và “động lực chính” của mô hình tăng trưởng mới.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định vẫn còn nhiều dư địa phát triển, cả về nội lực lẫn các tiềm năng, lợi thế và cho rằng trong giai đoạn tới, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng cũ, thay vào đó phải chuyển mạnh sang phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xác định là yếu tố “cốt tử”, là “trái tim” của mô hình tăng trưởng mới.
Một trong những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 chính là tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó đẩy mạnh triển khai quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và đẩy mạnh phát triển hạ tầng số, nhất là hạ tầng dữ liệu.
Tại Phiên họp thường kỳ tháng 02/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu, trong thời gian tới làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống và thúc đẩy mạnh các động lực tăng trưởng mới, trong đó đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu, trung tâm dữ liệu, phủ sóng 5G toàn quốc; thúc đẩy chuyển đổi xanh, tuần hoàn, phát thải carbon thấp.
