Nước rút đến đâu, vệ sinh môi trường đến đó

Sau những ngày mưa lớn, nhiều khu vực ở Thanh Hóa đang bước vào một cuộc “dọn lũ” không kém phần khẩn trương. Khi dòng nước rút đi, bùn đất, rác thải, bèo và nhiều loại chất thải theo nước lũ để lại trên đường phố, trong khu dân cư, trường học, cống rãnh, kênh mương. Những nơi từng chìm trong nước nay phải nhanh chóng được thu dọn để cuộc sống trở lại bình thường.

Đợt mưa từ ngày 13 đến 17/9/2026 đã gây ảnh hưởng trên diện rộng tại Thanh Hóa. Lượng mưa phổ biến từ 300-400 mm, có nơi cao hơn; lũ trên sông Bưởi, sông Yên vượt báo động 3, trong khi sông Mã, sông Lèn, sông Cầu Chày cũng vượt mức báo động. Hơn 8.000 hộ dân bị ngập, hàng nghìn hộ bị chia cắt tạm thời; nhiều tuyến quốc lộ, tỉnh lộ xảy ra ngập, sạt lở. Hàng nghìn héc-ta lúa, hoa màu và diện tích nuôi trồng thủy sản bị ảnh hưởng.

Nhưng với người dân, khi nước đã rút, một nỗi lo khác lại xuất hiện: Xử lý những gì còn lại sau lũ.

Bùn đất phủ trên đường, rác mắc trong cống, bèo và cây cỏ dồn về các tuyến tiêu thoát nước. Những khu vực ngập lâu ngày tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nguồn nước. Xác động vật nếu không được thu gom, xử lý kịp thời có thể trở thành nguồn phát sinh dịch bệnh. Trong khi đó, mùa mưa bão vẫn chưa kết thúc, bất kỳ trận mưa lớn nào tiếp theo cũng có thể khiến những điểm thoát nước bị bồi lấp tiếp tục ngập trở lại.

Đó là lý do ngay sau khi tình hình mưa lũ được kiểm soát, Thanh Hóa chuyển nhanh sang công việc khắc phục hậu quả. Sáng 21/9, UBND tỉnh tổ chức lễ ra quân phát động phong trào khơi thông cống rãnh, kênh mương, hệ thống thoát nước; bảo vệ môi trường, phòng chống dịch bệnh và hỗ trợ người dân thu hoạch nông sản trong mùa mưa bão.

Không có những yêu cầu mang tính hình thức cho một đợt ra quân. Tỉnh yêu cầu các xã, phường sau lễ phát động phải bắt tay ngay vào công việc, tập trung vào những nơi đang cần xử lý. Không tổ chức thêm các lễ phát động riêng, không chạy theo băng rôn, khẩu hiệu, mà làm đến đâu phải ra kết quả đến đó.

Tinh thần ấy được thể hiện khá rõ qua yêu cầu của Chủ tịch UBND tỉnh Tô Anh Dũng: Kết quả phải được nhìn thấy bằng số tuyến cống đã thông, số điểm ngập được xử lý, lượng rác được thu gom, diện tích nông sản được hỗ trợ thu hoạch và số học sinh trở lại trường, chứ không phải bằng số buổi ra quân hay số người tham gia.

Ở cơ sở, công việc vì thế bắt đầu từ những việc rất cụ thể. Các xã, phường phải rà soát từng tuyến cống, rãnh, kênh mương cần khơi thông, từng điểm ngập, từng khu vực cần thu dọn. Bùn đất, rác thải, xác động vật phải được thu gom; trường học, trạm y tế, chợ, khu dân cư và nơi từng được sử dụng làm điểm sơ tán phải được vệ sinh, khử khuẩn. Giếng nước, bể chứa nước và công trình vệ sinh cũng phải được kiểm tra, làm sạch trước khi sử dụng trở lại.

Phương châm được tỉnh đặt ra khá ngắn gọn: “Nước rút đến đâu, vệ sinh môi trường đến đó”. Những khu vực cần ưu tiên là nơi người dân sinh sống, trường học, cơ sở y tế, chợ, điểm sơ tán, bãi sông, bãi biển. Công việc này cũng không chỉ dừng ở những ngày đầu sau lũ mà được yêu cầu duy trì trong sinh hoạt tổng vệ sinh hằng tuần, xuyên suốt mùa mưa bão và những năm tiếp theo.

Khơi thông dòng chảy, ngăn nguy cơ dịch bệnh sau lũ

Trong số những công việc đang được tập trung thực hiện, khơi thông hệ thống thoát nước là nhiệm vụ có ý nghĩa trực tiếp đối với việc hạn chế tái ngập.

Sau một đợt lũ lớn, một tuyến cống bị bùn đất lấp đầy hay một cửa thu bị rác che kín có thể làm thay đổi khả năng tiêu thoát nước của cả khu vực. Vì vậy, việc nạo vét cống rãnh, hố ga, cửa thu, cửa xả, thu dọn bèo và rác trên các tuyến kênh mương đang được các lực lượng triển khai khẩn trương.

Tỉnh Thanh Hóa đặt mục tiêu trước ngày 30/9 phải hoàn thành nạo vét, khơi thông toàn bộ cống, rãnh, hố ga, cửa thu, cửa xả tại 24 điểm thường xuyên xảy ra ngập. Lực lượng ứng trực cũng được bố trí tại những điểm ngập sâu khi có cảnh báo mưa lớn; việc cảnh báo, phân luồng giao thông được tăng cường để bảo đảm an toàn cho người dân.

Các đơn vị cung ứng dịch vụ vệ sinh môi trường được yêu cầu tăng nhân lực, phương tiện và tần suất thu gom, vận chuyển, xử lý rác sau mưa lũ. Máy móc, thiết bị nạo vét được huy động để xử lý những nơi bùn đất, rác thải có nguy cơ làm tắc cửa thu và hố ga.

Những hình ảnh lực lượng công nhân, người lao động trực tiếp thu gom bèo, rác, khơi dòng chảy hay máy móc được đưa xuống lòng kênh để nạo vét cho thấy một phần công việc thầm lặng nhưng rất cần thiết sau mỗi trận lũ. Khi nước đã rút khỏi nhà dân, cuộc chiến với hậu quả của nước lũ vẫn còn tiếp diễn dưới những dòng kênh, trong từng cửa cống, hố ga và khu vực trũng thấp.

Cùng với khơi thông dòng chảy là yêu cầu kiểm soát nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh. Ngành Y tế được giao bảo đảm thuốc, hóa chất, vật tư; hướng dẫn người dân vệ sinh, khử khuẩn nhà cửa, xử lý nước sinh hoạt; tăng cường giám sát dịch bệnh sau lũ. Chất lượng nước sạch và an toàn thực phẩm tại những khu vực bị ngập, nơi ở tạm và bếp ăn trường học cũng được kiểm tra.

Ở khu vực sản xuất, việc xử lý môi trường cũng phải đi trước một bước. Những diện tích đồng ruộng bị bồi lấp cần được khắc phục; ao nuôi bị ảnh hưởng phải được xử lý môi trường trước khi thả giống trở lại. Xác động vật phải được thu gom, xử lý; những khu vực có nguy cơ phát sinh dịch bệnh động vật được tiêu độc, khử trùng theo hướng dẫn chuyên môn.

Công việc sau lũ vì thế không chỉ là quét dọn cho sạch. Đó còn là xử lý những nguy cơ có thể chưa nhìn thấy ngay bằng mắt thường.

Chung tay dọn lũ, đưa cuộc sống trở lại bình thường

Một đợt mưa lũ lớn để lại khối lượng công việc vượt quá khả năng của một lực lượng riêng lẻ. Tại Thanh Hóa, quân đội, công an, các đoàn thể, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia vào quá trình khắc phục.

Ở những địa bàn có khối lượng công việc lớn, lực lượng quân sự được huy động hỗ trợ thu dọn đất đá, thông đường, vệ sinh trường học, cơ sở y tế, khu dân cư; giúp các gia đình bị thiệt hại nặng sửa chữa nhà cửa, vận chuyển tài sản, ổn định chỗ ở. Công an tỉnh cũng tham gia dọn bùn đất, vệ sinh những khu vực ngập nặng, đồng thời bảo đảm an ninh trật tự, phân luồng giao thông và ngăn người dân đi vào những khu vực chưa an toàn.

Các tổ chức chính trị - xã hội cũng được huy động theo những phần việc cụ thể. Đoàn viên thanh niên nhận những công việc khó tại trường học, trạm y tế và các hộ neo đơn; hội phụ nữ, hội nông dân, cựu chiến binh tổ chức lực lượng giúp dân gặt lúa, phơi sấy, dọn nhà. Doanh nghiệp, hợp tác xã được đề nghị hỗ trợ máy gặt, phương tiện vận chuyển, kho bãi, nơi phơi sấy và thu mua nông sản.

Đây cũng là lúc tinh thần cộng đồng sau thiên tai được thể hiện rõ nhất. Một gia đình có thể tự dọn căn nhà của mình, nhưng để làm sạch một tuyến kênh, một trường học hay một khu dân cư rộng lớn thì cần đến nhiều bàn tay, nhiều phương tiện và sự phối hợp giữa các lực lượng.

Tỉnh Thanh Hóa đặt thời hạn trước ngày 30/9 phải hoàn thành vệ sinh, khử khuẩn các trường học, trạm y tế, chợ, nơi sơ tán bị ảnh hưởng; khơi thông cống rãnh tại các khu dân cư từng bị ngập và xử lý toàn bộ 24 điểm ngập thường xuyên ở đô thị Thanh Hóa. Trước ngày 10/10, các địa phương phải hoàn thành thu hoạch diện tích lúa mùa, cây trồng đã đến kỳ và nạo vét các trục tiêu chính.

Nhưng sau những mốc thời gian ấy, công việc vẫn chưa kết thúc. Mưa bão còn diễn biến khó lường, trong khi những vấn đề về môi trường sau thiên tai không phải lúc nào cũng được giải quyết chỉ bằng một đợt tổng vệ sinh.

Điều Thanh Hóa hướng tới là đưa việc khơi thông dòng chảy, thu gom rác, vệ sinh khu dân cư, xử lý nguồn nước và phòng chống dịch bệnh trở thành công việc thường xuyên ở cơ sở. Từ một đợt ra quân sau mưa lũ, từng địa phương phải nhìn lại những điểm ngập, những tuyến thoát nước còn bất cập và những khu vực có nguy cơ ô nhiễm để chủ động xử lý trước khi thiên tai tiếp tục xảy ra.