Không để vệ sinh môi trường chỉ là phong trào

Thời gian qua, công tác vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan và quản lý trật tự đô thị trên địa bàn Thanh Hóa được các xã, phường quan tâm triển khai. Tuy nhiên, tại nhiều nơi vẫn còn tình trạng rác thải tồn đọng, đổ thải không đúng quy định, điểm tập kết tự phát, khu vực công cộng mất vệ sinh; lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, dựng biển quảng cáo tái diễn. Cùng với đó, hoạt động xây dựng còn phát sinh bụi, tiếng ồn, đất đá và nước bẩn; hệ thống dây điện, cáp viễn thông treo nổi gây mất mỹ quan.

Một số khu vực còn thiếu bãi đỗ xe, điểm dừng, đón trả khách, điểm tập kết và xử lý chất thải, trong khi hạ tầng kỹ thuật ngầm chưa đồng bộ. Những bất cập này không chỉ tác động đến mỹ quan đô thị mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng môi trường và đời sống người dân.

Trước thực trạng đó, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Tô Anh Dũng yêu cầu các sở, ngành, địa phương chuyển từ cách làm theo từng đợt, từng chiến dịch sang duy trì thường xuyên, liên tục. Điểm mới đáng chú ý là từ ngày 3/9, mỗi cơ quan phải bố trí một ngày cố định trong tuần để cán bộ, công chức, viên chức, người lao động cùng người dân tham gia tổng vệ sinh môi trường. Yêu cầu này cho thấy vệ sinh môi trường được đặt theo hướng trở thành công việc thường xuyên, có lịch cụ thể và có trách nhiệm cụ thể, thay vì chỉ được chú trọng trong những đợt ra quân cao điểm.

Tinh thần được nhấn mạnh là hoạt động phải thực chất, thường xuyên, không làm theo kiểu phong trào và không giao khoán hoàn toàn cho bộ phận phục vụ. Sau ngày tổng vệ sinh định kỳ, các cơ quan, đơn vị và địa phương vẫn phải duy trì việc tự làm sạch hằng ngày, kịp thời xử lý rác tồn đọng, các điểm tập kết tự phát, khu vực mất vệ sinh và tình trạng hệ thống thoát nước bị tắc nghẽn.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với định hướng chung về quản lý môi trường mà Thanh Hóa đang triển khai, trong đó yêu cầu chuyển từ xử lý sự việc sau khi xảy ra sang chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý ngay từ khi mới phát sinh. Chỉ thị về tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, siết chặt công tác bảo vệ môi trường của UBND tỉnh cũng xác định bảo vệ môi trường phải được thực hiện “từ sớm, từ xa và ngay từ cơ sở”, lấy phòng ngừa là chính.

Trong thực hiện nhiệm vụ, trách nhiệm của chính quyền cấp xã, phường được đặt ở vị trí trực tiếp. Chủ tịch UBND cấp xã phải chịu trách nhiệm về vệ sinh môi trường trên địa bàn, đồng thời phân công cụ thể cá nhân, đơn vị phụ trách từng tuyến đường, khu vực, kể cả những địa bàn giáp ranh.

Việc phân công theo địa bàn có ý nghĩa quan trọng đối với quản lý môi trường đô thị. Khi mỗi tuyến đường, khu dân cư, khu vực công cộng đều có đơn vị hoặc cá nhân chịu trách nhiệm, việc phát hiện và xử lý rác tồn đọng, điểm đổ thải trái phép hay khu vực mất vệ sinh sẽ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào những đợt tổng vệ sinh.

Đây cũng là cách cụ thể hóa yêu cầu “rõ trách nhiệm” trong quản lý môi trường. Chỉ thị của tỉnh yêu cầu mỗi vấn đề phải xác định rõ cơ quan chủ trì, nội dung, thời gian hoàn thành, trách nhiệm, thẩm quyền và kết quả; chấm dứt tình trạng nhiều cơ quan cùng tham gia nhưng không xác định được đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng.

Cùng với phân công nhân lực, các xã, phường được yêu cầu thiết lập cơ chế tiếp nhận phản ánh và theo dõi, giám sát bằng công cụ số. Điều này tạo thêm một kênh để người dân phản ánh các vấn đề về môi trường, đồng thời giúp chính quyền nắm bắt nhanh những khu vực phát sinh bất cập.

Đồng bộ vệ sinh, chất thải và trật tự đô thị

Cùng với duy trì vệ sinh môi trường, Thanh Hóa yêu cầu các địa phương đồng thời chấn chỉnh trật tự đô thị, bởi đây là những vấn đề có mối liên hệ trực tiếp với cảnh quan và chất lượng môi trường sống.

Tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, buôn bán, dựng biển quảng cáo và các hoạt động khác được yêu cầu xử lý kiên quyết. Công an tỉnh được giao chủ trì kiểm tra thường xuyên, tập trung vào những điểm tái diễn nhiều lần. Kết quả xử lý và những địa bàn để tình trạng lấn chiếm kéo dài phải được tổng hợp, công khai hằng tháng.

Sở Xây dựng được giao rà soát, xác định rõ phần vỉa hè dành cho người đi bộ, vị trí được phép và không được phép dừng, đỗ; bổ sung biển báo, sơn kẻ đường tại các tuyến phố chính, khu vực trung tâm đô thị và các địa bàn như Sầm Sơn, Bỉm Sơn, Nghi Sơn. Việc xác định rõ không gian sử dụng vỉa hè sẽ góp phần hạn chế xung đột giữa nhu cầu kinh doanh, đỗ xe và quyền sử dụng không gian công cộng của người đi bộ. Ở góc độ môi trường, quản lý trật tự đô thị không chỉ nhằm tạo diện mạo đô thị văn minh mà còn giúp giảm phát sinh rác thải, hạn chế các điểm tập kết tự phát và bảo đảm khả năng tiếp cận của lực lượng thu gom, vận chuyển chất thải.

Đối với chất thải rắn sinh hoạt, các địa phương phải rà soát năng lực thu gom, xử lý đến năm 2028, đồng thời chủ động phương án tạm thời trong thời gian chờ các cơ sở xử lý mới. Những điểm tập kết không phù hợp, gây ô nhiễm phải được di dời hoặc xử lý.

Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh việc thu gom, xử lý chất thải tại một số khu vực vẫn còn bất cập. UBND tỉnh Thanh Hóa cũng yêu cầu xây dựng giải pháp quản lý chất thải rắn sinh hoạt theo hướng giảm phát sinh chất thải nhựa, phân loại tại nguồn, tái sử dụng, tái chế và xử lý bằng công nghệ phù hợp, không để chất thải tồn đọng kéo dài.

Một vấn đề khác được đặt ra là kiểm soát ô nhiễm từ các công trường xây dựng. Từ ngày 1/10, lực lượng chức năng sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm về môi trường tại các công trường. Chủ đầu tư, nhà thầu phải thực hiện che chắn công trình, phủ kín vật liệu, vệ sinh bánh xe trước khi phương tiện ra đường, không để đất đá, nước bẩn rơi vãi; đồng thời kiểm soát tiếng ồn, độ rung và thu gom chất thải đúng quy định.

Các công trình đang thi công phải hoàn thành việc rào chắn và bố trí khu vực rửa xe. Đây là những yêu cầu trực tiếp nhằm hạn chế phát tán bụi, bùn đất và chất thải từ hoạt động xây dựng ra đường phố và khu dân cư. Theo phân công của tỉnh, quản lý môi trường trong hoạt động xây dựng, hạ tầng kỹ thuật đô thị, hệ thống thoát nước, thu gom và xử lý nước thải đô thị cũng là trách nhiệm của cơ quan chuyên ngành. Chỉ thị của UBND tỉnh yêu cầu tăng cường quản lý hoạt động xây dựng, giảm thiểu bụi, tiếng ồn, chất thải trong thi công và vận chuyển vật liệu xây dựng.

Một giải pháp khác được triển khai tại khu vực trung tâm là thí điểm thu gom rác vào ban đêm. Từ tháng 9, Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Thanh Hóa sẽ thí điểm thu gom rác ban đêm tại một số khu vực thuộc phường Hạc Thành. Người dân được yêu cầu đưa rác ra đúng khung giờ từ 19h, không tập kết rác vào ban ngày. Sau thời gian thí điểm, mô hình dự kiến được mở rộng trên toàn phường từ tháng 11.

Việc điều chỉnh thời gian thu gom theo hướng ban đêm có thể góp phần giảm lượng rác lưu giữ trên đường phố vào ban ngày, hạn chế ảnh hưởng đến mỹ quan và hoạt động đô thị. Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả, việc thay đổi giờ thu gom cần đi cùng thói quen bỏ rác đúng giờ của người dân và tổ chức thu gom ổn định, tránh phát sinh các điểm tập kết tự phát ngoài khung thời gian quy định.