Hơn 1.400 ha chè hữu cơ đạt chuẩn quốc tế, 90% sản lượng xuất khẩu sang các thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, Canada đây là những con số không chỉ nói về một sản phẩm nông nghiệp, mà phản chiếu một cuộc chuyển mình tư duy về phát triển nông nghiệp hữu cơ. Tọa đàm “Phát triển bền vững và nâng cao giá trị vùng chè hữu cơ Bản Liền” do Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND xã Bản Liền tổ chức đã mở ra một diễn đàn thẳng thắn, nơi nhà quản lý, doanh nghiệp và nông dân cùng đặt câu hỏi: Làm thế nào để cây chè không chỉ giúp giảm nghèo, mà trở thành biểu tượng kinh tế xanh bền vững.
Hành trình từ “cây giảm nghèo” đến OCOP 5 sao quốc tế
Buổi tọa đàm được tổ chức ngay sau Lễ phát động Tết trồng cây, sự kiện do Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện, như một bước tiếp nối mạch truyền thông định hướng: chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”.
Phát biểu khai mạc buổi toạ đàm, TS. Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, nông nghiệp xanh, tuần hoàn và hữu cơ đang trở thành xu hướng tất yếu trong việc đưa nông sản Việt Nam ra thị trường toàn cầu.
Trong bức tranh đó, Bản Liền nổi lên như một điểm sáng. Với hơn 1.400 ha chè hữu cơ, vùng chè nơi đây đã xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định, kiểm soát nghiêm ngặt từ đất, nước đến quy trình thu hái. Đặc biệt, sản phẩm chè Shan Tuyết Bản Liền đã đạt chứng nhận OCOP 5 sao – mức xếp hạng cao nhất trong Chương trình Mỗi xã một sản phẩm.
Danh hiệu này không phải món quà may mắn. Nó là kết quả của một hành trình thay đổi tập quán canh tác. Từ bỏ phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp; tuân thủ quy trình kiểm soát sâu bệnh bằng sinh học; ghi chép nhật ký sản xuất chi tiết.
Tuy nhiên, để gia tăng giá trị và tối ưu hóa lợi ích kinh tế, Tọa đàm tập trung vào ba trụ cột chiến lược: Thứ nhất, đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển và chế biến sâu nhằm đa dạng hóa sản phẩm, thu hút doanh nghiệp, nâng cao giá trị gia tăng. Thứ hai, thúc đẩy thương mại hóa, chuyển đổi số và minh bạch truy xuất nguồn gốc để xây dựng lòng tin và mở rộng thị trường. Thứ ba, tích hợp đa giá trị theo hướng kinh tế tuần hoàn, gắn sản xuất chè với du lịch sinh thái, trải nghiệm văn hóa, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.
Tọa đàm được kỳ vọng là diễn đàn hiến kế, nơi chính quyền, doanh nghiệp và nông dân cùng đồng kiến tạo, mở ra giai đoạn phát triển mới cho thương hiệu trà Bản Liền.
Ông Lương Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Bản Liền, trong báo cáo tham luận đã gọi đó là bước ngoặt tư duy. Từ chỗ coi chè là cây trồng xóa đói giảm nghèo, địa phương định vị lại: chè là tài sản sinh thái. Khi coi trọng giá trị hệ sinh thái, nguồn nước, thổ nhưỡng thì sản phẩm cuối cùng mới đủ sức bước vào những thị trường khó tính nhất.
Hiện nay, khoảng 90% sản lượng chè Bản Liền được xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ và Nhật Bản. Những thị trường không chỉ đòi hỏi chất lượng ổn định mà còn yêu cầu minh bạch truy xuất nguồn gốc. Ở đó, mỗi búp chè mang theo “hộ chiếu xanh” của chính vùng đất mình sinh ra.
Khơi thông điểm nghẽn, kiến tạo hệ sinh thái giá trị
Phiên tọa đàm bước vào phần thảo luận mở với sự tham gia của các ông, bà: Phạm Bình Minh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai; Vũ Thị Mai Oanh, Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai; Lương Mạnh Hà, Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND xã Bản Liền, tỉnh Lào Cai; Phạm Quang Thận, Giám đốc Hợp tác xã Chè Bản Liền; Vàng Thị Nhinh - Đại diện Hộ dân trồng chè tiêu biểu xã Bản Liền. TS. Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường trong vai trò chủ trì điều phối phiên Tọa đàm.
Ông Phạm Quang Thận, Giám đốc Hợp tác xã Chè Bản Liền đã chia sẻ câu chuyện về hành trình đưa chè Bản Liền ra thế giới. Đại diện Hợp tác xã Chè Bản Liền chia sẻ rằng thách thức lớn nhất hiện nay là duy trì tính đồng nhất chất lượng khi quy mô vùng nguyên liệu mở rộng. Một hộ làm sai quy trình có thể ảnh hưởng đến uy tín cả vùng. Điều đó đòi hỏi cơ chế giám sát cộng đồng, cùng sự hỗ trợ kỹ thuật thường xuyên từ các ngành chuyên môn.
Ở góc độ quản lý, ông Phạm Bình Minh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai đã chia sẻ những chính sách hỗ trợ của tỉnh đối với sản phẩm hữu cơ, sản phẩm OCOP. Tỉnh Lào Cai đã có kế hoạch về công tác hỗ trợ và Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành kế hoạch cụ thể để hỗ trợ. Ông cho rằng, địa phương đang định hướng xây dựng chuỗi giá trị khép kín: từ sản xuất – chế biến – đóng gói – phân phối – quảng bá du lịch. Khi chuỗi giá trị được liên kết chặt chẽ, lợi nhuận không dừng ở khâu nguyên liệu thô mà lan tỏa sang dịch vụ, trải nghiệm và thương mại điện tử.
Chia sẻ tại buổi toạ đàm, bà Vũ Thị Mai Oanh, Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai khẳng định: Phát triển du lịch cộng đồng cần phải có quá trình chuẩn bị hết sức kỹ lưỡng. Phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với phát triển kinh tế, vì vậy việc phát triển này không phải của riêng ngành văn hoá mà là nhiệm vụ của toàn dân, toàn hệ thống. Chính vì thế để phát triển được, ngành văn hoá đã tính toán rất kỹ và lựa chọn địa điểm để đầu tư phát triển. Bà Oanh cũng khẳng định, ở Bản Liền có một điều đặc biệt, chương trình Haha đã có nhiều chương trình và đẩy mạnh công tác truyền thông để cho Bản Liền có một dấu ấn và một cái tên được biết đến. Vậy, Bản Liền trong thời gian tới cần phải nhanh hơn các bản khác về quá trình chuẩn bị để thời gian tới đủ sức phát triển đó là bài toán về du lịch cộng đồng cần được đặt ra cho Đảng bộ, Chính quyền và nhân dân xã Bản Liền. Ở Bản Liền cần phát triển du lịch cộng đồng theo hướng chất lượng cao, giữ gìn không gian và phát triển bền vững.
Tọa đàm khép lại trong cái bắt tay và bức ảnh lưu niệm, nhưng dư âm của nó không dừng ở đó. Những cam kết về tuân thủ quy trình hữu cơ, về bao tiêu sản phẩm, về kết nối du lịch bản địa chính là “hợp đồng tinh thần” giữa các bên.
Câu chuyện của Bản Liền cho thấy một quy luật của kinh tế nông nghiệp: giá trị không nằm ở số lượng búp chè hái được, mà ở hệ sinh thái niềm tin xây quanh búp chè. Khi người nông dân hiểu rằng mỗi hành vi canh tác đều ảnh hưởng đến thương hiệu chung, họ trở thành cổ đông của chính vùng đất mình.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và cạnh tranh thị trường ngày càng khốc liệt, mô hình chè hữu cơ Bản Liền không chỉ là câu chuyện địa phương. Nó gợi mở một hướng đi cho nhiều vùng nông sản khác: bắt đầu từ kỷ luật sản xuất, nâng tầm bằng chứng nhận chất lượng và bền vững nhờ liên kết chuỗi giá trị.
Tân Trào là địa danh gắn liền với vùng đất Tuyên Quang. Nơi đây được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng lựa chọn làm Thủ đô kháng chiến, dẫn dắt cách mạng đi đến thắng lợi. Ngày nay, Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào được ví như một “bảo tàng cách mạng ngoài trời”, hội tụ cả giá trị lịch sử và tinh thần.
Sau hợp nhất, tỉnh Tuyên Quang mới đang chứng kiến nhiều tiềm năng to lớn trong phát triển du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng. Từ góc độ quản lý ngành và doanh nghiệp lữ hành, các chuyên gia đều cho rằng đây là thời điểm quan trọng để định hình rõ sản phẩm, cách làm và hướng tiếp cận thị trường.
Đề tài khoa học “Nghiên cứu và đề xuất phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm thiên nhiên gắn với văn hóa cộng đồng dân tộc thiểu số” do Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Trị) chủ trì đã và đang được đưa vào ứng dụng thực tiễn tại một số bản làng như Rào Con, Arem, Cà Roòng, Dộ – Tà Vờng, Cây Sú, bản Sắt, Còi Đá, Bạch Đàn… Nhân dịp này, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Hồng Thái – Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Chủ nhiệm đề tài, để làm rõ hơn tính ứng dụng và hiệu quả của mô hình này tại địa phương.
Từ lợi thế sinh thái và chiều sâu văn hóa bản địa, tỉnh Tuyên Quang xác định chè Shan Tuyết là sản phẩm OCOP chủ lực, trở thành nền tảng để hình thành các không gian du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng giàu bản sắc.
Phát triển du lịch cộng đồng gắn với xây dựng nông thôn mới là hướng đi quan trọng, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân ở nông thôn. Để loại hình này mang lại hiệu quả, cần phát huy giá trị vốn có của địa phương và tạo ra được sự gắn kết của chính quyền, cộng đồng và người làm du lịch.
