Tiềm năng còn nằm trong bản

Mường Chọng là xã được thành lập trên cơ sở hợp nhất 3 đơn vị hành chính gồm Châu Lý, Bắc Sơn và Nam Sơn. Với diện tích tự nhiên 173,65 km², đây là một trong những địa bàn còn nhiều khó khăn của Nghệ An. Toàn xã có 2 dân tộc Thái và Kinh sinh sống, trong đó đồng bào Thái chiếm gần 95% dân số.

Điều dễ nhận thấy khi đến Mường Chọng là cảnh quan tự nhiên vẫn giữ được nhiều nét nguyên sơ. Núi rừng nối tiếp những dòng suối, thác nước; giữa không gian ấy là các bản làng với nhà sàn và đời sống văn hóa đặc trưng của đồng bào Thái.

Trên địa bàn xã có Đền Choọng, nơi thờ nàng Tóc Thơm (Nang Phốm Hóm) người được lưu truyền là đã có công giúp nghĩa quân Lam Sơn trong cuộc kháng chiến chống quân Minh. Cùng với đó là thác Bản Bìa, hang Bản Vực, các mó nước, ruộng bậc thang và những nếp nhà sàn truyền thống...

Song song với đó, Mường Chọng cũng không thiếu những sản phẩm từ chính đời sống sản xuất của người dân. Đất đai, rừng và vườn đồi thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, chăn nuôi và kinh tế lâm nghiệp. Đây là cơ sở để hình thành các sản phẩm nông nghiệp hàng hóa, sản phẩm OCOP, nguồn thực phẩm sạch phục vụ du lịch nếu được tổ chức thành chuỗi.

Thực tế cho thấy, du lịch cộng đồng ở Mường Chọng đã có những nền tảng ban đầu, nhưng việc khai thác các giá trị sẵn có vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Các sản phẩm du lịch còn ít, các điểm trải nghiệm chưa được kết nối, trong khi lượng khách lưu trú chưa nhiều.

Trao đổi với phóng viên, anh Lo Văn Hoàng, chủ homestay Hoàng Oanh ở bản Chọng cho biết: Hiện khách đến lưu trú còn khá ít. Các điểm vui chơi, trải nghiệm và không gian để du khách giao lưu chưa nhiều nên việc giữ chân khách ở lại qua đêm vẫn là bài toán khó.

Năm 2022, gia đình anh được xã lựa chọn xây dựng mô hình điểm và hỗ trợ 100 triệu đồng. Cùng với nguồn hỗ trợ, gia đình đầu tư thêm để hoàn thiện cơ sở lưu trú, từng bước tham gia làm du lịch cộng đồng.

Theo anh Hoàng, nhu cầu của du khách hiện nay không chỉ dừng ở việc ăn, nghỉ mà còn muốn có không gian riêng tư, thuận tiện. Vì vậy, gia đình dự định đầu tư thêm các phòng nghỉ riêng để đáp ứng nhu cầu của khách. Tuy nhiên, để mạnh dạn bỏ vốn, điều anh mong muốn trước hết là du lịch Mường Chọng được quan tâm quảng bá nhiều hơn, thu hút thêm khách đến địa phương.

“Khách chủ yếu vẫn là người địa phương hoặc các đoàn công tác, còn khách du lịch tự tìm đến chưa nhiều. Nếu khách đông hơn, gia đình có thêm thu nhập, tạo được việc làm và có điều kiện đầu tư thêm cho homestay”, anh Hoàng chia sẻ.

Sẵn sàng “làm mới” để tạo trải nghiệm

Để biến tiềm năng còn “nguyên bản” này, Mường Chọng đã xác định phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa bản địa là một trong những hướng đi quan trọng. Trọng tâm là khai thác giá trị của Đền Chọng, thác Bản Bìa, hang Bản Vực cùng cảnh quan thiên nhiên, ẩm thực, nghề truyền thống và đời sống cộng đồng.

Theo lộ trình được xã đặt ra, giai đoạn 2026 - 2027 sẽ tập trung vào những việc nền tảng: xây dựng các câu lạc bộ văn hóa dân gian, tổ chức truyền dạy hát suối, lăm, nhuôn, nhảy sạp, cồng chiêng, khắc luống, thêu dệt thổ cẩm; duy trì các lễ hội truyền thống và từng bước đưa bảo tồn nhà sàn vào quy ước của các bản.

Về du lịch, xã đặt mục tiêu hình thành chuỗi liên kết Đền Chọng - Hang Bản Vực - Thác Bản Bìa, nâng cấp mô hình homestay tại bản Chọng Bùng và mở rộng thêm các hộ tham gia ở những khu vực có tiềm năng như bản Vực. Người dân cũng sẽ được tập huấn kỹ năng đón tiếp, phục vụ khách. Đồng thời, một số hạng mục hạ tầng thiết yếu như đường vào điểm du lịch, biển chỉ dẫn, công trình vệ sinh và môi trường cũng được xác định cần ưu tiên đầu tư.

Ở giai đoạn tiếp theo, giai đoạn 2027 - 2030, Mường Chọng hướng tới hoàn thiện quy hoạch và đưa vào khai thác đồng bộ các loại hình du lịch tâm linh, sinh thái và cộng đồng; chuẩn hóa hệ thống homestay, hình thành bộ phận chuyên trách điều phối du lịch và phát triển các sản phẩm nông nghiệp sạch gắn với nhu cầu của du khách.

Nhìn nhận rõ điều này, tại buổi làm việc với đoàn công tác Hội Nhà báo tỉnh Nghệ An, ông Trần Văn Tuấn, Bí thư Đảng ủy xã Mường Chọng cho biết: Để du lịch thực sự trở thành một hướng phát triển của địa phương, trước hết phải bảo tồn được những giá trị vốn có, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia và hưởng lợi từ du lịch.

Một trong những vấn đề được xã quan tâm là huy động nguồn lực để hỗ trợ người dân cải tạo cảnh quan, làm homestay, chỉnh trang nhà ở, di dời chuồng trại, xây dựng công trình vệ sinh và giữ gìn không gian nhà sàn truyền thống.

Bên cạnh nguồn lực đầu tư, Mường Chọng cũng tính đến việc khôi phục các nghề thủ công như dệt thổ cẩm, thêu trang phục Thái, đan lát mây tre để tạo sản phẩm lưu niệm. Ẩm thực truyền thống cũng cần được chuẩn hóa theo hướng vừa giữ được cách chế biến bản địa, vừa đáp ứng yêu cầu phục vụ du khách. Đặc biệt, địa phương muốn kết nối với các doanh nghiệp lữ hành trong và ngoài tỉnh để đưa Mường Chọng vào các tuyến du lịch của khu vực. Đây được xem là một trong những khâu quan trọng để tiềm năng du lịch Mường Chọng được quảng bá, lan tỏa rộng rãi.

Cùng với đó là câu chuyện hạ tầng. Giao thông, điện, nước sạch, viễn thông tại các điểm có tiềm năng du lịch cần được đầu tư đồng bộ hơn. Người dân cũng cần được đào tạo ngay tại địa bàn về đón khách, chế biến món ăn, giao tiếp, quảng bá và ứng dụng công nghệ số.

Mường Chọng đang tính đến việc xây dựng cơ sở dữ liệu về tài nguyên du lịch, di sản, lễ hội, ẩm thực, sản phẩm OCOP; số hóa các điểm đến bằng mã QR, bản đồ số và các nền tảng trực tuyến. Đây là những việc cần thiết, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm và cách tổ chức dịch vụ.

Mục tiêu mà địa phương hướng tới là xây dựng một không gian du lịch xanh, bền vững, giàu bản sắc. Để tạo được sức bật này, nội lực của cộng đồng là yếu tố nền tảng. Nhưng bên cạnh đó, Mường Chọng rất cần nguồn lực đầu tư, sự tham gia của doanh nghiệp lữ hành và cách tổ chức bài bản hơn. Một khi người dân vừa là chủ thể gìn giữ văn hóa, vừa trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ và hưởng lợi, những giá trị đang hiện diện trong từng bản làng mới có cơ hội trở thành sinh kế lâu dài.