TP. Hồ Chí Minh tháo gỡ điểm nghẽn, nâng sức cạnh tranh

Từ thực tiễn kiến nghị của doanh nghiệp, cải cách thể chế cần vượt khỏi việc giải quyết từng hồ sơ riêng lẻ, hướng đến phối hợp liên ngành, minh bạch quy trình và giảm chi phí tuân thủ, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gắn với chất lượng môi trường kinh doanh, lợi thế của một địa phương không chỉ nằm ở quy mô thị trường, quỹ đất hay hạ tầng sản xuất… mà còn ở khả năng xử lý nhanh những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai dự án. Đối với TP. Hồ Chí Minh, nơi tập trung nhiều Khu chế xuất, Khu công nghiệp và Khu công nghệ cao, yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng công nghiệp.

Những vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp phản ánh tại Hội nghị Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền Thành phố, chuyên đề tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong Khu công nghệ cao, Khu chế xuất và Khu công nghiệp ngày 9/10/2026, cho thấy vướng mắc không chỉ xuất phát từ một thủ tục cụ thể… Nhiều trường hợp liên quan đồng thời đến thuế, đất đai, đầu tư, hải quan, môi trường, năng lượng và quản lý lao động, đòi hỏi cơ quan chức năng tăng cường phối hợp trong giải quyết.

Hội nghị do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố (ITPC) phối hợp với Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp Thành phố (HEPZA), Ban Quản lý Khu Công nghệ cao Thành phố (SHTP) tổ chức, thu hút gần 300 đại biểu đại diện các Sở, ban, ngành, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp... Các kiến nghị được tổng hợp từ thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh là cơ sở để nhìn nhận những điểm nghẽn cần ưu tiên xử lý trong quá trình cải thiện môi trường đầu tư.

Theo ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp tại các Khu chức năng là yêu cầu quan trọng nhằm thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thành phố. Với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Hệ thống Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền Thành phố, ITPC có trách nhiệm kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý, tổng hợp kiến nghị và phối hợp tìm hướng giải quyết.

Từ góc độ chính sách, hiệu quả của cơ chế đối thoại cần được đo bằng kết quả xử lý sau khi kiến nghị được tiếp nhận, thay vì chỉ tính số cuộc họp hoặc số câu hỏi đã giải đáp... Một vấn đề được ghi nhận nhưng chưa xác định đầu mối phụ trách, thời hạn phản hồi và phương án xử lý cụ thể sẽ khó giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch đầu tư, sản xuất.

Một trong những nhóm vấn đề nổi bật là nghĩa vụ tài chính và chính sách thuế. Các doanh nghiệp phản ánh khó khăn trong đối chiếu dữ liệu nộp thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, điều chỉnh khấu trừ, xử lý tiền chậm nộp phát sinh do gián đoạn chuyển giao dữ liệu quản lý, cũng như việc xem xét ban hành quyết định miễn, giảm thuế… Những nội dung này cho thấy chất lượng thực thi chính sách không chỉ phụ thuộc vào quy định pháp luật mà còn gắn với độ chính xác, tính liên thông của dữ liệu và trách nhiệm xử lý hồ sơ.

Khi dữ liệu giữa các hệ thống quản lý chưa được cập nhật đồng bộ, doanh nghiệp có thể phải mất thêm thời gian giải trình, xác minh nghĩa vụ tài chính hoặc đề nghị điều chỉnh thông tin... Vì vậy, cải cách cần đi cùng chuẩn hóa dữ liệu, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan và thiết lập cơ chế đối soát minh bạch. Việc ứng dụng công nghệ số chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp giảm kê khai trùng lặp, hạn chế sai sót và cho phép doanh nghiệp theo dõi tiến độ xử lý.

Ở lĩnh vực đầu tư và đất đai, những kiến nghị về giải quyết song song hồ sơ điều chỉnh chủ trương đầu tư với hồ sơ giao đất, xử lý ký quỹ bảo đảm đầu tư và chấp nhận giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, đăng ký doanh nghiệp điện tử… cho thấy nhu cầu cấp thiết về liên thông thủ tục.

Ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban HEPZA, cho biết Thành phố đang chuyển từ phương thức tập trung giải quyết thủ tục hành chính sang theo dõi, quản lý xuyên suốt quá trình triển khai dự án, từ chuẩn bị đầu tư đến khi đi vào hoạt động. Theo ông, các Khu chế xuất, Khu công nghiệp trên địa bàn hiện có hơn 5.400 dự án đăng ký, với tổng vốn đầu tư khoảng 82 tỷ USD; vốn FDI từ đầu năm 2026 đến thời điểm diễn ra hội nghị đạt khoảng 5,6 tỷ USD.

Quy mô đầu tư này đặt ra yêu cầu quản lý tương xứng, cụ thể với một thủ tục chậm trễ có thể ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng, lắp đặt thiết bị, tuyển dụng lao động và đưa nhà máy vào vận hành… Do đó, thay vì để doanh nghiệp tự liên hệ từng cơ quan, cần tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành, xác định đầu mối chịu trách nhiệm theo dõi hồ sơ và chủ động thông báo những vấn đề cần bổ sung, điều chỉnh.

Đối với lĩnh vực hải quan, những vướng mắc liên quan đến nguyên liệu nhập khẩu không đạt chất lượng phải xuất trả đối tác, khai báo tên hàng, mã Hồ sơ và Tái xuất nguyên phụ liệu để thử nghiệm máy móc cho thấy yêu cầu hướng dẫn phải sát thực tiễn sản xuất. Đặc biệt, với doanh nghiệp hoạt động trong Khu phi thuế quan, cơ chế phối hợp quản lý giao dịch, bảo vệ quyền sở hữu tài sản và giải quyết tranh chấp với nhà cung cấp nội địa cần được làm rõ, nhằm hạn chế rủi ro pháp lý và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp... Những vấn đề về tiêu chí môi trường đối với Khu công nghiệp hiện hữu, cải tạo dây chuyền, lắp đặt thiết bị tiết kiệm năng lượng, thu hồi nhiệt và nâng cấp công trình bảo vệ môi trường… đòi hỏi cách tiếp cận đồng bộ hơn giữa cơ quan quản lý, đơn vị phát triển hạ tầng và doanh nghiệp.

Các nội dung liên quan đến cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), định hướng phát triển hydro sạch, bảo đảm nguồn cung điện, hệ thống cấp thoát nước và xử lý chất thải… cũng cho thấy chuyển đổi xanh không thể chỉ đặt lên vai từng nhà máy. Năng lực chuyển đổi phụ thuộc đáng kể vào hạ tầng dùng chung, khả năng tiếp cận nguồn năng lượng phù hợp và tính rõ ràng của quy trình hướng dẫn.

Nếu doanh nghiệp muốn đầu tư Công nghệ sạch nhưng chưa xác định được tiêu chí áp dụng, đầu mối giải quyết hoặc lộ trình nâng cấp hạ tầng… chi phí chuyển đổi sẽ khó được dự báo chính xác. Vì vậy, Thành phố cần tăng cường hướng dẫn theo nhóm ngành, công khai quy trình và tiêu chí đánh giá, đồng thời khuyến khích các dự án hạ tầng đáp ứng yêu cầu tiết kiệm năng lượng, tuần hoàn tài nguyên và giảm phát thải.

Một hướng đi khác là nâng cao khả năng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước… Các kiến nghị về cơ chế giá, tiêu thụ sản phẩm công nghệ cao tại thị trường nội địa và khuyến khích doanh nghiệp FDI mua sắm giải pháp, thiết bị từ đại lý, nhà phân phối trong nước phản ánh nhu cầu phát triển hệ sinh thái công nghiệp có tính kết nối cao hơn.

Thu hút đầu tư sẽ tạo ra giá trị lớn hơn khi doanh nghiệp nội địa có đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng, cung cấp sản phẩm và dịch vụ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Vì thế, bên cạnh cải thiện thủ tục, cần chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực công nghệ, quản trị chất lượng và khả năng tiếp cận các nhà đầu tư lớn… Đây cũng là điều kiện để gia tăng giá trị tạo ra trong nước, thay vì chỉ dựa vào quy mô vốn đăng ký hoặc sản lượng sản xuất.

Đối với các thủ tục liên quan đến sức khỏe người lao động, việc hướng dẫn dữ liệu đính kèm, thời hạn báo cáo và đối soát thông tin khám sức khỏe định kỳ trên nền tảng Quản lý sức khỏe cộng đồng cũng cho thấy chuyển đổi số cần gắn với quy trình rõ ràng. Các yêu cầu về dữ liệu, trách nhiệm cập nhật và cách xử lý sai lệch phải được hướng dẫn thống nhất để doanh nghiệp thực hiện đúng quy định, mà không phát sinh thêm gánh nặng hành chính không cần thiết.

Vấn đề cốt lõi là làm thế nào chuyển những kiến nghị tại đối thoại thành kết quả cải cách cụ thể... Theo định hướng được ITPC thông tin, sau Hội nghị, đơn vị sẽ phối hợp với HEPZA và SHTP khảo sát mức độ hài lòng của doanh nghiệp, theo dõi việc xử lý kiến nghị và tổng hợp báo cáo UBND Thành phố, cùng Ban Chỉ đạo Hệ thống Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền Thành phố.

Đây là bước cần thiết, nhưng hiệu quả lâu dài đòi hỏi cơ chế theo dõi có thể xác định rõ kiến nghị nào đã được giải quyết, nội dung nào đang xử lý, cơ quan nào chịu trách nhiệm và nguyên nhân của những trường hợp kéo dài... Những vướng mắc có tính lặp lại cần được phân tích để điều chỉnh quy trình hoặc kiến nghị sửa đổi quy định, tránh tình trạng doanh nghiệp liên tục phản ánh cùng một vấn đề.

Với vai trò cầu nối giữa chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp, ITPC cần tiếp tục phối hợp với HEPZA, SHTP và các Cơ quan chuyên môn để nâng cao chất lượng phản hồi, đồng thời tổng hợp những bất cập mang tính hệ thống để tham mưu giải pháp. Trách nhiệm giải trình và tính minh bạch trong xử lý kiến nghị sẽ góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp đối với môi trường đầu tư.

Trong định hướng năm 2026 với chủ đề “Hoàn thiện, nâng cao chất lượng tổ chức bộ máy - Khai thông thể chế - Đột phá hạ tầng - Nâng cao hiệu quả phục vụ Nhân dân”, cải thiện môi trường đầu tư cần được xem là quá trình liên tục, gắn với chất lượng phục vụ và hiệu quả thực thi chính sách.

Khi các điểm nghẽn về thủ tục, dữ liệu, hạ tầng và phối hợp liên ngành được xử lý đồng bộ, doanh nghiệp sẽ có thêm nguồn lực để đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất xanh… Đây cũng là nền tảng để TP. Hồ Chí Minh nâng cao sức hấp dẫn đầu tư, phát triển liên kết chuỗi cung ứng và củng cố năng lực cạnh tranh công nghiệp theo hướng hiệu quả, bền vững.