TP. Hồ Chí Minh: Thúc đẩy tài chính xanh cho chuyển đổi Khu công nghiệp hướng tới mục tiêu Net Zero

Trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, hội thảo được đánh giá là diễn đàn quan trọng để kết nối chính sách, tài chính và công nghệ… góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp bền vững.

Từ yêu cầu môi trường đến lợi thế cạnh tranh

Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh cho rằng, quá trình chuyển đổi xanh của các Khu công nghiệp đang đứng trước nhiều cơ hội, song cũng đối mặt không ít rào cản về cơ chế huy động nguồn lực.

Theo lãnh đạo Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh, thách thức lớn hiện nay không nằm ở việc thiếu công nghệ hay nguồn vốn mà là thiếu các cơ chế đủ sức kết nối nhu cầu đầu tư, chia sẻ rủi ro và tạo điều kiện để các dự án giảm phát thải có thể tiếp cận tài chính với chi phí phù hợp. Ông An cũng nhấn mạnh, Khu và Cụm công nghiệp là quy mô phù hợp để huy động nguồn lực, chia sẻ hạ tầng và nâng cao hiệu quả đầu tư cho các dự án xanh.

Nhận định này phản ánh đúng thực trạng hiện nay khi nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, mong muốn đầu tư đổi mới công nghệ nhưng còn gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng xanh, thiếu tài sản bảo đảm và chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí đánh giá của các tổ chức tài chính.

Tham gia hội thảo, bà Kate Wallace - Tổng Lãnh sự Australia tại TP. Hồ Chí Minh khái quát về quá trình hợp tác, nhấn mạnh quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải ròng bằng “0” đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn… Chính phủ Australia đã công bố gói hỗ trợ trị giá 125 triệu AUD cho các dự án đầu tư xã hội và phát triển hạ tầng tại Việt Nam, nhằm góp phần hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh và hiện đại hóa hạ tầng công nghiệp. Bà Kate Wallace cho biết, TP. Hồ Chí Minh có nhiều điều kiện để trở thành địa phương tiên phong triển khai các mô hình phát triển công nghiệp xanh.

“Việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại Thành phố sẽ tạo thêm động lực thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế, phát triển các sản phẩm tài chính xanh và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn phục vụ chuyển đổi”, bà Kate Wallace chia sẻ.

Cũng tại hội thảo, ThS. Trần Văn Bích - nguyên Trưởng Phòng Phát triển Kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh, trình bày về bức tranh tổng thể và định hướng phát triển công nghiệp của Thành phố. Hiện TP. Hồ Chí Minh có hơn 60 Khu công nghiệp đang hoạt động và đang quản lý 116 dự án Khu công nghiệp, với tổng diện tích hơn 48.464 ha, chiếm hơn 20% giá trị sản phẩm công nghiệp của cả nước...

Theo ông Bích, TP. Hồ Chí Minh định hướng đến năm 2030 - 2045 sẽ tái cơ cấu theo hướng “xanh - công nghệ cao - giá trị gia tăng lớn”, giảm dần các ngành thâm dụng tài nguyên và ô nhiễm, thay vào đó là ưu tiên các ngành chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và vật liệu mới… Đặc biệt, mục tiêu trọng tâm là chuyển đổi các KCN hiện hữu sang mô hình KCN sinh thái và thông minh, gắn liền với việc kiểm kê khí nhà kính và phát triển thị trường tín chỉ carbon.

TP. Hồ Chí Minh hiện là địa phương có quy mô sản xuất công nghiệp lớn nhất cả nước, với hàng chục Khu chế xuất và Khu công nghiệp đang hoạt động... Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và nhiều Tập đoàn đa quốc gia ngày càng yêu cầu minh bạch về phát thải carbon, sử dụng năng lượng sạch và thực hành ESG, việc chuyển đổi mô hình phát triển Khu công nghiệp không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Gắn chuyển đổi xanh với mục tiêu Net Zero

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia cho rằng, Khu công nghiệp thế hệ mới phải được phát triển theo mô hình sinh thái, trong đó các doanh nghiệp cùng chia sẻ hạ tầng, sử dụng hiệu quả tài nguyên, tái sử dụng nước, tái chế chất thải, tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý môi trường… Đây không chỉ là giải pháp giảm phát thải mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là việc xây dựng hệ sinh thái tài chính xanh đủ mạnh để đồng hành cùng doanh nghiệp. Theo đó, cần phát triển đồng bộ các công cụ tài chính như tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư xanh, cơ chế bảo lãnh tín dụng và tài chính hỗn hợp (blended finance)… Đồng thời, việc hoàn thiện tiêu chí phân loại dự án xanh và xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp sẽ giúp giảm chi phí vốn, khuyến khích các dự án đầu tư công nghệ sạch.

Hơn thế nữa, các đại biểu cũng cho rằng việc phát triển thị trường carbon trong nước sẽ tạo động lực kinh tế mới, giúp doanh nghiệp chủ động đầu tư giảm phát thải, đồng thời tạo thêm nguồn thu từ tín chỉ carbon trong tương lai… Đây là xu hướng mà nhiều quốc gia đã triển khai nhằm thúc đẩy chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại Hội nghị COP26… Đối với TP. Hồ Chí Minh, chuyển đổi xanh được xác định là một trong những trụ cột phát triển của giai đoạn 2025 - 2035, với nhu cầu huy động nguồn lực rất lớn để đầu tư cho hạ tầng xanh, năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Trong bối cảnh đó, các Khu công nghiệp được xem là mắt xích quan trọng bởi đây là nơi tập trung hoạt động sản xuất, tiêu thụ năng lượng và phát thải khí nhà kính ở quy mô lớn. Nếu quá trình chuyển đổi tại các Khu công nghiệp được triển khai thành công, hiệu quả giảm phát thải sẽ lan tỏa đến toàn bộ chuỗi cung ứng, từ doanh nghiệp sản xuất đến logistics, thương mại và xuất khẩu.

Từ những ý kiến tại hội thảo có thể thấy, để tài chính xanh thực sự trở thành động lực cho chuyển đổi Khu công nghiệp, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về tài chính bền vững, tiêu chuẩn ESG, cơ chế đo lường và xác nhận giảm phát thải… đồng thời tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, tổ chức tài chính, doanh nghiệp và các đối tác phát triển quốc tế.

Đặc biệt, cần ưu tiên xây dựng các dự án trình diễn về Khu công nghiệp sinh thái, thúc đẩy ứng dụng năng lượng tái tạo, tuần hoàn nước, tái chế chất thải và số hóa công tác quản lý môi trường. Đây sẽ là cơ sở để nhân rộng các mô hình hiệu quả, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của công nghiệp Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh và phát thải thấp.

Hội thảo không chỉ đưa ra những khuyến nghị về chính sách, mà còn mở ra cơ hội kết nối giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp… Những giải pháp được đề xuất cho thấy tài chính xanh không đơn thuần là công cụ huy động vốn mà đang trở thành đòn bẩy chiến lược, thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng và hiện thực hóa mục tiêu Net Zero của TP. Hồ Chí Minh cũng như của Việt Nam.