Vừa dạy học, vừa gây dựng vùng dược liệu

Sinh ra ở Lương Sơn nhưng trưởng thành và lập nghiệp tại Hà Nội, anh Nguyễn Bá Hùng vốn có công việc ổn định với nghề giảng dạy tiếng Anh. Thế nhưng, những lần trở về quê thăm gia đình, nhất là những dịp lưu lại dài ngày, đã khiến anh nghĩ nhiều hơn về việc làm một điều gì đó ngay trên mảnh đất quê hương.

“Quê nhà vẫn là nơi mình muốn gắn bó. Tôi cũng mong có một công việc ở đây để được về thăm bố mẹ thường xuyên hơn, có điều kiện ở quê nhiều hơn”, anh Hùng chia sẻ.

Ý tưởng ấy đến với anh không chỉ từ tình cảm quê hương. Trong quá trình làm việc, anh có điều kiện tìm hiểu lĩnh vực dược, đồng thời nhận thấy ở địa phương có nhiều hộ dân trồng các loại cây thảo dược nhưng chưa khai thác hết giá trị. Với lợi thế đang sở hữu 3 quầy thuốc tại Hà Nội, anh bắt đầu nghĩ đến việc kết nối vùng nguyên liệu ở quê với hoạt động sơ chế, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Con đường đến với dược liệu của anh Hùng cũng có sự chuẩn bị riêng. Tốt nghiệp Trường Đại học Ngoại ngữ, từ năm 2003 đến 2008, anh giảng dạy tại một trường THPT. Sau đó, anh chuyển sang giảng dạy tiếng Anh tại Trường Trung cấp Y dược Tuệ Tĩnh. Môi trường làm việc với sinh viên ngành y, dược đã khơi gợi trong anh sự quan tâm ngày càng lớn đối với lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Năm 2017, anh quyết định học thêm văn bằng 2 ngành Dược. Vừa học, vừa tích lũy kiến thức chuyên môn, anh bắt đầu ấp ủ dự định phát triển nghề nghiệp từ cây thuốc và các sản phẩm có nguồn gốc thảo dược. Đến năm 2020, khi còn đang theo học, anh đã tranh thủ trở về quê thử nghiệm trồng và chế biến dược liệu, khởi đầu bằng mô hình hộ kinh doanh Dược liệu Bá Hùng.

Cây cà gai leo là lựa chọn đầu tiên. Từ khâu trồng, thu hoạch đến chế biến thành sản phẩm, mọi việc đều cần thời gian để thử nghiệm và hoàn thiện. Năm 2022, sản phẩm cà gai leo của cơ sở được công nhận OCOP, tạo thêm động lực để anh tiếp tục theo đuổi hướng đi đã chọn.

Để có nguyên liệu phục vụ sản xuất, anh Hùng tìm thuê đất tại khu vực Bãi Bù, xóm Tràng Sơn 1. Đây vốn là vùng đất bãi, pha cát, trước kia người dân chủ yếu trồng lúa và rau màu. Tuy nhiên, hiệu quả sản xuất không cao, nhiều diện tích bị bỏ hoang, người dân cũng dần ít mặn mà với đồng ruộng.

Nhìn thấy những khoảng đất còn bỏ trống, anh Hùng nghĩ đến việc đưa cây dược liệu vào sản xuất. Cùng với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương trong việc tuyên truyền, vận động, một số hộ dân bắt đầu tham gia chuyển đổi cây trồng trên những diện tích đất kém hiệu quả, nhất là các thửa ruộng xen kẽ, khó canh tác lúa.

Từ những mô hình ban đầu, diện tích trồng dược liệu dần được mở rộng tại các xóm Thống Nhất, Bài Sơn 1, Bài Sơn 2, Hồng Sơn 2... Điều đáng chú ý là không áp dụng một loại cây trồng cho tất cả các vùng, HTX cùng người dân lựa chọn cây phù hợp với điều kiện đất đai và kinh nghiệm sản xuất sẵn có.

Ở những nơi có truyền thống trồng chè, người dân được khuyến khích phát triển cây chè; vùng có kinh nghiệm trồng tía tô tiếp tục mở rộng diện tích loại cây này. Những khu vực trũng, thuận lợi cho cây sen cũng được tận dụng để phát triển vùng nguyên liệu. Bên cạnh đó là các loại cây như xạ đen và một số dược liệu khác.

Cách làm này giúp người dân không phải bắt đầu hoàn toàn từ con số không, đồng thời tận dụng được những diện tích đất trước đây chưa phát huy hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp. Đến nay, HTX Bá Hùng đã xây dựng được vùng trồng tập trung hơn 5 ha, chưa kể diện tích liên kết với các hộ dân ở nhiều khu vực khác trong xã.

Từ sản phẩm đầu tay đến thương hiệu dược liệu

Từ một hộ kinh doanh nhỏ, đến năm 2025, cơ sở của anh Hùng chuyển đổi thành HTX Bá Hùng để đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu thụ ngày càng tăng. Việc thay đổi mô hình không đơn thuần là mở rộng quy mô, mà còn tạo điều kiện để anh liên kết với các hộ dân, chủ động hơn về nguồn nguyên liệu và từng bước tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa.

Trao đổi về mô hình này, bà Nguyễn Thị Hương Xuân, Chủ tịch Hội Nông dân xã Lương Sơn, cho biết đây là một trong những mô hình tiên phong trong khai thác hiệu quả quỹ đất lâu nay chưa phát huy được tiềm năng. Không chỉ khắc phục tình trạng đất đai bị bỏ hoang, mô hình còn giúp duy trì canh tác quanh năm, từng bước nâng cao giá trị sử dụng đất. Đây là kết quả đáng ghi nhận, mở ra hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại địa phương.

Cà gai leo vẫn là sản phẩm đặt nền móng cho thương hiệu Bá Hùng. Từ sản phẩm đầu tay này, HTX tiếp tục nghiên cứu, phát triển thêm nhiều mặt hàng chế biến từ các loại cây thảo dược sẵn có tại địa phương.

Đến nay, HTX đã có 9 sản phẩm được đưa ra thị trường, trong đó có trà túi lọc cà gai leo Đô Lương, viên hoàn cà gai leo Đô Lương, cao tía tô, trà túi lọc lá sen, cao xạ đen, trà túi lọc xạ đen và trà túi lọc tía tô... Có 02 sản phẩm khác đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục trước khi đưa ra tiêu thụ.

Sản phẩm được phân phối qua nhiều kênh, từ nhà thuốc, đại lý đến các hội chợ xúc tiến thương mại và bán hàng trực tuyến. Thị trường tiêu thụ hiện chủ yếu trong nước. Với 9 thành viên và mạng lưới liên kết sản xuất, HTX đang tạo việc làm cho khoảng 15 lao động tại địa phương. Với anh Hùng, điều đáng mừng không chỉ là số lượng sản phẩm tăng lên hay thị trường dần được mở rộng. Quan trọng hơn, cây dược liệu đang mở ra một hướng sản xuất mới trên những diện tích đất từng bị bỏ hoang, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân.

Dẫu vậy, hành trình phát triển vẫn còn những bài toán cần giải quyết. Một trong những khó khăn hiện nay là nguồn giống. Phần lớn giống cây dược liệu vẫn phải mua từ các tỉnh phía Bắc, khiến người sản xuất gặp không ít bất tiện trong việc chủ động nguồn cung và mở rộng diện tích.

“Tôi rất mong muốn tỉnh quan tâm xây dựng vùng cung ứng giống dược liệu chất lượng, đồng thời có định hướng rõ ràng đối với từng nhóm cây trồng. Những loại dược liệu có giá trị kinh tế cao, cần bảo tồn nên được ưu tiên nghiên cứu, đầu tư và phát triển tập trung. Trong khi đó, các loại cây có khả năng thích nghi rộng có thể bố trí ở vùng trung du, đồng bằng, thuận lợi cho việc chăm sóc, thu hái và vận chuyển đến cơ sở chế biến”, anh Hùng chia sẻ thêm.

Theo anh, khi vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, người trồng có đầu ra ổn định, còn các cơ sở chế biến chủ động được nguồn cung thì cây dược liệu mới có thể phát triển bền vững, thay vì chỉ dừng lại ở những mô hình nhỏ lẻ. Đặc biệt, trong bối cảnh Nghệ An đang quan tâm phát triển lĩnh vực này, những mô hình như HTX Bá Hùng có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi liên kết từ sản xuất nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm.