Từ thực trạng đời sống đến kỳ vọng đổi thay - Góc nhìn của một nhà báo ngành Nông nghiệp và Môi trường trước Đại hội XIV của Đảng

Là một nhà báo gắn bó nhiều năm với ngành Nông nghiệp và Môi trường, tôi đến với Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng không chỉ bằng niềm tin chính trị, mà còn bằng những trăn trở được tích lũy từ thực tiễn đời sống. Những trăn trở ấy không hình thành từ các con số trên báo cáo, mà từ những chuyến đi dài ngày tới vùng biên giới, hải đảo, miền núi - nơi sự phát triển của đất nước hiện lên rõ nét nhất cả ở thành tựu đạt được lẫn những khoảng trống còn tồn tại.

Trong nhiều năm đi thực tế tác nghiệp, tôi đã chứng kiến những đổi thay tích cực ở nhiều vùng quê, nhưng cũng không ít lần đối diện với những phận người còn chật vật mưu sinh, những cộng đồng vẫn đứng ngoài nhịp phát triển chung. Chính từ đó, bài toán phát triển bền vững, bao trùm và không để ai bị bỏ lại phía sau trở thành mối quan tâm xuyên suốt trong cách nhìn của tôi về Đại hội XIV.

Khoảng cách phát triển còn lớn

Nhìn từ bức tranh tổng thể, tỷ lệ nghèo thuần túy theo chuẩn mới của cả nước đã giảm xuống 4,06% vào cuối năm 2024 - một kết quả cho thấy nỗ lực rất lớn của Đảng và Nhà nước trong công cuộc giảm nghèo. Tuy nhiên, con số bình quân ấy chưa phản ánh đầy đủ thực tế ở các vùng trọng điểm khó khăn.

Tại Trung du và miền núi phía Bắc, tỷ lệ nghèo đa chiều vẫn ở mức cao, gần 15%; tại Tây Nguyên, con số này là 9,45%, cao hơn đáng kể so với mức trung bình cả nước. Đặc biệt, đồng bào dân tộc thiểu số tiếp tục là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất, với sự thiếu hụt đồng thời nhiều dịch vụ xã hội thiết yếu. Nghèo đói ở đây không chỉ là thiếu thu nhập, mà là nghèo đa chiều, được đo lường bằng khả năng tiếp cận y tế, giáo dục, nước sạch, nhà ở và thông tin - phản ánh một khoảng cách sống còn giữa các vùng phát triển và vùng khó khăn.

Khoảng cách ấy bộc lộ rõ trong lĩnh vực y tế. Với nhiều người dân vùng sâu, vùng xa, việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản vẫn là thách thức lớn. Tỷ lệ trạm y tế xã có bác sĩ làm việc thường xuyên ở khu vực miền núi như Tây Bắc chỉ đạt khoảng 37,4%, Tây Nguyên khoảng 46,3%, trong khi mức bình quân của cả nước là 65,9%. Hệ quả là dịch vụ chăm sóc bà mẹ - trẻ em ở nhiều địa bàn dân tộc thiểu số còn hạn chế; không ít phụ nữ vẫn sinh con tại nhà, tỷ lệ khám thai đầy đủ thấp hơn nhiều so với vùng thuận lợi. Những khó khăn này bắt nguồn từ tình trạng thiếu hụt nhân lực y tế, điều kiện làm việc kém hấp dẫn ở vùng sâu và rào cản lớn về địa hình, giao thông.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, một dạng nghèo khác cũng đang kéo giãn khoảng cách phát triển, đó là “nghèo thông tin”. Dù hạ tầng Internet và viễn thông đã được mở rộng tới hầu hết các địa bàn xã, trên thực tế, nhiều hộ dân vùng núi và dân tộc thiểu số vẫn khó tiếp cận thông tin số, thiếu thiết bị, hạn chế kỹ năng số và gặp rào cản về ngôn ngữ. “Nghèo thông tin” vì thế đã được đưa vào tiêu chí đo lường nghèo đa chiều, bởi nó trực tiếp hạn chế khả năng tiếp cận dịch vụ công, giáo dục, việc làm và các cơ hội phát triển, tạo thành vòng luẩn quẩn khó phá vỡ nếu không có chính sách can thiệp đủ mạnh.

Giáo dục - lĩnh vực quyết định tương lai dài hạn cũng phản ánh rõ sự chênh lệch. Tỷ lệ học sinh hoàn thành trung học phổ thông ở các vùng khó khăn thấp hơn đáng kể so với khu vực thuận lợi. Dù nhiều chương trình ưu tiên đã được triển khai, tình trạng thiếu giáo viên, cơ sở vật chất hạn chế và môi trường học tập chưa bảo đảm chất lượng vẫn kéo lùi cơ hội của học sinh vùng sâu, vùng xa. Khoảng cách giáo dục hôm nay chính là rào cản đối với nguồn nhân lực tương lai và khả năng hội nhập của thanh niên ở những vùng này. Những con số và thực tế ấy cho thấy, khoảng cách phát triển không chỉ là vấn đề kinh tế, mà là thách thức toàn diện về xã hội, con người và cơ hội.

Kỳ vọng và đề xuất: Từ thực trạng đến hành động

Từ thực tiễn đó, dưới góc nhìn của một người làm báo chuyên ngành nông nghiệp và môi trường, tôi đặt kỳ vọng vào Đại hội XIV của Đảng lần này và vai trò lãnh đạo của Đảng, Nhà nước trong giai đoạn tới.

Trước hết, tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tiếp tục khẳng định mạnh mẽ tư duy phát triển lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng sống của Nhân dân làm thước đo cốt lõi của thành công. Phát triển cần đi vào chiều sâu, bền vững và bao trùm, để những vùng khó khăn nhất cũng cảm nhận được sự đổi thay thực chất trong đời sống hằng ngày.

Với lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, tôi mong đợi một bước chuyển căn bản từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp sinh thái. Người nông dân cần được trao điều kiện để làm việc bằng cơ giới hóa, khoa học, công nghệ và tri thức; giảm dần sự phụ thuộc vào hóa chất; bảo vệ đất đai, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng. Khi đó, người nông dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà trở thành chủ thể văn minh của đổi mới, là lực lượng nòng cốt trong bảo đảm an ninh lương thực và phát triển bền vững.

Song hành với đó, tôi đặt nhiều kỳ vọng vào sự đổi mới thực chất trong các lĩnh vực y tế và giáo dục. Y tế cần được vận hành theo hướng minh bạch, công bằng và nhân văn, để người dân, dù ở miền núi hay đồng bằng, không còn nặng nỗi lo mỗi khi ốm đau. Giáo dục cần tiếp tục đổi mới theo hướng thực chất, lấy chất lượng và cơ hội tiếp cận bình đẳng làm trọng tâm, để hoàn cảnh xuất thân không trở thành rào cản đối với tương lai của mỗi đứa trẻ.

Một nội dung không thể thiếu trong tầm nhìn phát triển là định hướng và dẫn dắt thế hệ trẻ. Giới trẻ hôm nay có nhiều cơ hội hơn các thế hệ trước, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức trong bối cảnh bùng nổ thông tin và biến động xã hội nhanh chóng. Tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tiếp tục nhấn mạnh vai trò của giáo dục, khoa học, văn hóa và kỷ cương xã hội trong việc “uốn nắn” và dẫn dắt thanh niên vào một guồng máy văn minh - nơi tri thức, lao động sáng tạo, tinh thần cống hiến và trách nhiệm công dân trở thành giá trị cốt lõi.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, trong góc nhìn của một nhà báo đã đi nhiều, thấy nhiều và gắn bó lâu dài với ngành Nông nghiệp và Môi trường, không chỉ là một sự kiện chính trị trọng đại. Đó còn là điểm tựa của niềm tin và kỳ vọng: kỳ vọng rằng những quyết sách được đưa ra sẽ đủ tầm, đủ lực và đủ quyết liệt để tạo ra những chuyển biến thực chất; để sự phát triển của đất nước không chỉ hiện diện trong các chỉ số kinh tế, mà được cảm nhận rõ ràng trong đời sống hằng ngày của người dân, từ miền núi, biên giới, hải đảo đến đồng bằng và đô thị.

Niềm tin ấy không phải là sự lạc quan giản đơn, mà là niềm tin được xây dựng trên thực tiễn, trên khát vọng đổi mới và trên trách nhiệm chung của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội vì một Việt Nam văn minh, hòa bình, thịnh vượng và phát triển bền vững.