Áp lực gia tăng từ lượng chất thải công nghiệp ngày càng lớn

Phát triển công nghiệp đang tiếp tục là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của TP. Cần Thơ. Cùng với quá trình thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và gia tăng số lượng doanh nghiệp hoạt động trong các KCN, bài toán bảo vệ môi trường (BVMT) cũng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Theo Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Cần Thơ, hiện thành phố có 13 KCN, trong đó 9 KCN đang hoạt động với 247 doanh nghiệp đang sản xuất, kinh doanh. Đây là lực lượng đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, đi cùng với sự phát triển đó là lượng chất thải phát sinh ngày càng lớn. Thống kê cho thấy tổng khối lượng chất thải rắn công nghiệp phát sinh trong các KCN trên địa bàn đạt khoảng 404.621 tấn/năm. Bên cạnh đó, lượng chất thải nguy hại phát sinh khoảng 3.146 tấn/năm.

Trong bối cảnh yêu cầu về bảo vệ môi trường (BVMT) ngày càng được siết chặt, việc quản lý hiệu quả các dòng chất thải này không chỉ là trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm phát triển công nghiệp bền vững.

Công tác xử lý chất thải tại các KCN thời gian qua cơ bản được thực hiện tương đối tốt. Các doanh nghiệp đã thực hiện thu gom, phân loại chất thải theo quy định; đồng thời ký hợp đồng với các đơn vị có chức năng để vận chuyển và xử lý. Đây là nền tảng quan trọng giúp hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường phát sinh từ hoạt động sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy áp lực môi trường đang ngày càng gia tăng khi khối lượng chất thải phát sinh lớn hơn theo tốc độ mở rộng sản xuất. Trong khi đó, hệ thống hạ tầng xử lý chất thải công nghiệp của địa phương chưa phát triển tương xứng với nhu cầu thực tế. Đặc biệt, đối với chất thải nguy hại - nhóm chất thải có nguy cơ gây tác động nghiêm trọng tới môi trường và sức khỏe cộng đồng nếu không được xử lý đúng quy trình - yêu cầu về công nghệ, năng lực kỹ thuật và điều kiện pháp lý đối với đơn vị xử lý rất khắt khe. Điều này khiến nguồn lực xử lý trong khu vực còn hạn chế.

Thực trạng trên không chỉ đặt ra thách thức về môi trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp đang hoạt động trong KCN. Chi phí xử lý môi trường ngày càng tăng có thể làm gia tăng chi phí sản xuất, trong khi các tiêu chuẩn xanh từ thị trường xuất khẩu quốc tế ngày càng khắt khe.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính, việc hoàn thiện hệ thống quản lý chất thải công nghiệp trở thành một yêu cầu cấp bách, không chỉ đối với Cần Thơ mà còn đối với toàn vùng ĐBSCL.

Hướng tới khu công nghiệp sạch, sinh thái và phát triển bền vững

Một trong những vấn đề nổi lên hiện nay là sự thiếu hụt các cơ sở xử lý chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại đạt chuẩn ngay tại địa phương cũng như trong khu vực ĐBSCL. Theo ông Trần Ngọc Hùng, Quyền Trưởng ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Cần Thơ, hiện TP. Cần Thơ nói riêng và khu vực ĐBSCL nói chung còn thiếu các đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải nguy hại, chất thải rắn công nghiệp thông thường đáp ứng yêu cầu.

Hệ quả là nhiều doanh nghiệp buộc phải ký hợp đồng với các đơn vị xử lý ngoài địa phương. Điều này dẫn đến chi phí vận chuyển và xử lý tăng cao, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Không chỉ vậy, việc vận chuyển chất thải trên quãng đường dài còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh sự cố môi trường nếu quá trình vận chuyển không được kiểm soát chặt chẽ. Từ góc độ quản lý nhà nước, đây là một trong những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển bền vững, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác BVMT trên địa bàn.

Trong xu thế phát triển hiện nay, việc xử lý chất thải không còn đơn thuần là hoạt động khắc phục hậu quả môi trường mà cần được tiếp cận theo hướng quản trị tài nguyên, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và sản xuất sạch hơn. Nhiều quốc gia đã chuyển từ mô hình “thu gom - xử lý” sang mô hình “giảm phát sinh - tái sử dụng - tái chế - thu hồi năng lượng”, qua đó giảm đáng kể lượng chất thải phải chôn lấp và tối ưu hóa nguồn tài nguyên.

Đối với các KCN, mô hình khu công nghiệp sinh thái đang được xem là hướng đi phù hợp nhằm hài hòa giữa phát triển kinh tế và BVMT. Trong mô hình này, chất thải hoặc phụ phẩm của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác, giúp giảm phát sinh chất thải và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Tại buổi làm việc với Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Cần Thơ vừa qua, ông Đồng Văn Thanh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP. Cần Thơ, yêu cầu Ban Quản lý tiếp tục đôn đốc, nhắc nhở các doanh nghiệp trong KCN thực hiện nghiêm các quy định về BVMT, xử lý chất thải theo đúng quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, Ban Quản lý cần tăng cường phối hợp với các sở, ngành liên quan nhằm kịp thời giải quyết các vấn đề môi trường phát sinh trong các KCN. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện tốt trách nhiệm môi trường. Đáng chú ý, lãnh đạo thành phố cũng định hướng rõ mục tiêu phát triển các KCN theo mô hình sạch, sinh thái. Đây không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là điều kiện để nâng cao chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế địa phương trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Thực tế, một KCN sạch không chỉ bảo đảm kiểm soát hiệu quả chất thải, nước thải và khí thải mà còn phải tạo ra môi trường làm việc an toàn, thân thiện cho người lao động. Đồng thời, các sản phẩm được sản xuất trong KCN cũng cần đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế. Theo chỉ đạo của ông Đồng Văn Thanh, từ kết quả khảo sát thực tế, TP. Cần Thơ sẽ tiếp tục nghiên cứu để ban hành các chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác BVMT trong các KCN cũng như trên phạm vi toàn thành phố. Đây là định hướng có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh TP. Cần Thơ đang hướng tới vai trò trung tâm động lực của vùng ĐBSCL,... Việc phát triển công nghiệp không thể đánh đổi bằng môi trường, mà phải đặt mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững làm trọng tâm. Chỉ khi giải quyết hiệu quả bài toán chất thải công nghiệp, các KCN mới thực sự trở thành những cực tăng trưởng hiện đại, thân thiện với môi trường và đủ sức đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Nhìn từ thực tiễn hiện nay, việc đầu tư hoàn thiện hạ tầng xử lý chất thải công nghiệp, thu hút các doanh nghiệp có năng lực xử lý môi trường, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tái chế, tái sử dụng chất thải và phát triển mô hình KCN sinh thái sẽ là những giải pháp căn cơ để TP. Cần Thơ tháo gỡ những điểm nghẽn về môi trường. Đây cũng là tiền đề quan trọng để thành phố hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp xanh, nâng cao chất lượng môi trường sống và đóng góp tích cực vào chiến lược tăng trưởng bền vững của vùng ĐBSCL trong những năm tới.