Xuất khẩu bưởi, chanh sang Trung Quốc: Chạy đua mã số vùng trồng trước 30/5

Ngày 14/5 tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức hội nghị công bố Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi tươi và quả chanh tươi xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc (Nghị định thư) và Nghị định 38/2026/NĐ-CP ngày 24/1/2026 của Chính phủ quy định về nhập khẩu cây mang theo bầu đất và mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói.

Cơ hội vàng từ thị trường tỷ dân

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Việt Nam sở hữu lợi thế sản xuất bưởi và chanh rất lớn với quy mô hàng đầu thế giới. Hiện nay, diện tích bưởi cả nước đạt khoảng 106.000 ha, sản lượng hơn 1 triệu tấn/năm; trong khi diện tích chanh đạt hơn 44.000 ha với sản lượng gần 700.000 tấn. Nhiều giống bưởi đặc sản như bưởi Da xanh, bưởi Năm Roi đã khẳng định được chất lượng và được thị trường quốc tế đón nhận.

Trung Quốc là thị trường nhập khẩu bưởi lớn với nhu cầu ngày càng tăng. So với các loại trái cây khác, bưởi có ưu điểm là thời gian bảo quản dài, thuận lợi cho cả vận chuyển đường bộ và đường biển, giúp giảm áp lực chi phí logistics. Việc mở cửa chính ngạch cho bưởi và chanh được kỳ vọng sẽ giảm áp lực "phát triển nóng" cho cây sầu riêng, giúp cân bằng thị trường và đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp.

Dù cơ hội rất lớn, nhưng để hàng hóa được thông quan, các địa phương và doanh nghiệp phải đáp ứng những tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt từ phía Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC):

Số hóa định danh: Mọi mã số vùng trồng (MSVT) và cơ sở đóng gói (CSĐG) bắt buộc phải được đăng ký và phê duyệt bởi GACC để đảm bảo tính minh bạch xuyên suốt.

Kỹ thuật "Bao trái" bắt buộc: Một quy định mới đầy thách thức là bưởi phải được bao trái trước khi thu hoạch ít nhất 60 ngày nhằm cô lập hoàn toàn sâu bệnh – bước ngoặt đòi hỏi sự tỉ mỉ của người nông dân.

Kiểm soát 8 đối tượng kiểm dịch: Vùng trồng phải áp dụng nghiêm ngặt GAP và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) để đảm bảo không còn dấu vết của các tác nhân gây bệnh mà phía bạn quan tâm.

Doanh nghiệp lúng túng vì "nút thắt" tại cơ sở

Dù tín hiệu thị trường đang rất nóng, nhưng thực tế triển khai mã số vùng trồng (MSVT) lại đang vấp phải những rào cản hành chính tại địa phương.

Bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn xuất-nhập khẩu Trái cây Chánh Thu thẳng thắn cho biết, tại một số tỉnh, việc thẩm định hồ sơ MSVT hiện được đưa về cấp xã. Do chuyên viên xã thiếu chuyên môn nên quy trình làm hồ sơ kéo dài. Mã số đang rất thiếu so với nhu cầu, sự chậm trễ này ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp độ xuất khẩu.

Chung nỗi trăn trở về rào cản thủ tục, ông Lâm Văn Lĩnh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Vĩnh Long bổ sung rằng việc thiếu cơ chế ủy quyền trực tiếp, buộc phải qua nhiều "tầng nấc" tham mưu tại Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tạo ra những độ trễ không đáng có.

Trong khi đó, dưới góc nhìn của một người làm sản xuất lâu năm, ông Võ Quan Huy, Giám đốc Huy Long An – Mỹ Bình nhìn nhận đây là cơ hội để tái cấu trúc. Ông cho rằng khơi thông xuất khẩu bưởi không chỉ là mở rộng thị trường, mà còn là "van điều tiết" quan trọng giúp giảm nhiệt tình trạng phát triển nóng của sầu riêng, hướng tới một nền nông nghiệp đa dạng và bền vững.

Không chỉ là chậm trễ hồ sơ, sự thiếu đồng bộ trong quản lý đang tạo ra những rủi ro lớn. Ông Nguyễn Hồng Yến, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Phú Thọ cảnh báo về sự đứt gãy giữa dữ liệu truy xuất nguồn gốc và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Khi hệ thống quản lý còn rời rạc, "khoảng trống" pháp lý sẽ tiếp tục là mảnh đất màu mỡ cho nạn mạo danh mã số và gian lận hồ sơ bùng phát.

Quyết liệt thời hạn 30/5/2026

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung khẳng định, Nghị định 38/2026/NĐ-CP chính là hành lang pháp lý để thống nhất cuộc chơi xuất khẩu. Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra sự "lệch pha" trong thực tế. Việc 34 tỉnh triển khai theo 34 cách khác nhau, đặc biệt là sự lúng túng trong phân cấp thẩm định về cấp xã – nơi vốn thiếu hụt chuyên môn kỹ thuật – đang trở thành rào cản cần tháo gỡ tức thì cho doanh nghiệp.

Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh, đây không chỉ là bài toán thông quan hàng hóa đơn thuần mà là phép thử cho uy tín nông sản Việt trên trường quốc tế: "Trước đây chúng ta chưa làm bài bản, nhưng nay theo Nghị định thư, mọi mắt xích phải đồng bộ. Nếu không chuẩn hóa kỹ thuật, chúng ta sẽ tự đánh mất cơ hội của chính mình”.

Để phá vỡ thế bế tắc, Thứ trưởng Hoàng Trung cho rằng nhanh hay chậm là ở địa phương. Cần lựa chọn những vùng có thể cấp được ngay để phối hợp với doanh nghiệp hoàn thiện. Phải giao nhiệm vụ cho đúng cơ quan chuyên môn sát nhất để hồ sơ đi nhanh nhất, chuẩn nhất. Chỉ khi có tên trên hệ thống GACC, hàng mới được đi chính ngạch.

Kết thúc hội nghị, Thứ trưởng Hoàng Trung đã đưa ra chỉ đạo quyết liệt: Hoàn tất toàn bộ việc cấp MSVT và CSĐG trước ngày 30/05/2026.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương phải đóng vai trò là "người gác cổng" tận tâm, giao đúng việc cho đúng cơ quan chuyên môn để đẩy nhanh tiến độ xử lý hồ sơ.

Cuộc chạy đua trước ngày 30/5/2026 không chỉ là câu chuyện của những con số hay thủ tục hành chính. Đó là bài kiểm tra về năng lực thích ứng của nông sản Việt. Nếu chúng ta chiến thắng trong cuộc đua này, bưởi và chanh sẽ không còn là "ngọc thô", mà chính thức trở thành những mặt hàng tỷ đô, kiến tạo nên một kỷ nguyên xuất khẩu minh bạch và bền vững.