Mô hình “dân vận khéo” mang rác về bờ

Nằm ở cửa ngõ phía Đông Nghệ An, Cửa Lò từ lâu đã là điểm đến quen thuộc của du khách với bở biển thoải, dài hơn 10 km, cát mịn, nước trong. Mỗi mùa cao điểm, lượng du khách tăng lên cũng đồng nghĩa với áp lực lên môi trường biển ngày một lớn. Bởi vậy, câu chuyện làm sạch biển ở Cửa Lò không chỉ dừng lại ở việc thu gom rác trên những bãi cát du khách dễ dàng nhìn thấy, mà còn có những hoạt động lặng lẽ diễn ra ngoài khơi, trên các ngư trường.

Việc gom rác từ ngoài biển, không để chúng tiếp tục trôi dạt, gây ô nhiễm hay ảnh hưởng đến hoạt động khai thác thủy sản, trở thành một mắt xích quan trọng trong việc kiểm soát môi trường biển. 

Tinh thần ấy được lan tỏa từ mô hình dân vận khéo “Thu gom rác thải từ biển vào bờ gây quỹ tặng ngư dân nghèo, ngư dân có hoàn cảnh khó khăn và phục vụ công tác an sinh xã hội”, do Hội Nông dân phường Cửa Lò triển khai từ năm 2023. Với Hiệp hội Nghề cá là lực lượng trực tiếp thực hiện, mỗi chuyến ra khơi không chỉ mang về hải sản mà còn góp phần đưa rác từ biển vào bờ, làm sạch môi trường và hỗ trợ cộng đồng.

Tại khu vực cảng cá, ông Phùng Bá Thu - Chủ tịch Hiệp hội Nghề cá phường Cửa Lò, đồng thời là chủ các tàu cá mang số hiệu NA 93826 và NA 93836 - vừa nhắc lại chuyện đi biển, vừa không giấu được sự trăn trở.

“Đi biển bây giờ nhọc nhằn lắm. Mưa bão nhiều, sau mỗi đợt mưa lớn, rác từ đất liền theo sông, theo dòng nước trôi ra biển rất nhiều. Cây cối, cọc, que, bao bì, đồ nhựa, ngư lưới cụ hư hỏng… đủ thứ. Có những thứ trôi lấp lửng trên mặt nước, đến gần mới phát hiện ra”, ông Thu nói.

Người đi biển hiểu hơn ai hết sự nguy hiểm của những thứ rác trôi nổi ấy. Một thân cây lớn hay đoạn dây, mảnh lưới có thể cuốn vào chân vịt, làm hỏng ngư cụ, thậm chí gây nguy hiểm cho tàu khi di chuyển trong điều kiện thời tiết xấu. Rác mắc vào lưới cũng đồng nghĩa với việc ngư dân phải mất thêm thời gian gỡ bỏ, sửa chữa, chưa kể những chuyến biển bị ảnh hưởng vì ngư trường đầy rác.

Ông Thu vẫn nhớ chuyến biển sau cơn bão số 5 năm 2025. Tàu rời bến với hy vọng có một chuyến khai thác thuận lợi. Nhưng càng ra khơi, ngư dân càng gặp nhiều rác.

“Lúc đi thì thuyền không, lúc về chất đầy một thuyền rác. Chuyến ấy, anh em dành thời gian trục vớt, thu gom rác nhiều hơn cả thời gian đánh bắt. Vất vả lắm, nhưng nhìn thấy rác thì không thể bỏ mặc. Để nó trôi ngoài đó, rồi chính mình hoặc tàu khác lại gặp phải”, ông Thu nhớ lại.

Hiện đã có 38 hộ dân tham gia mô hình. Khi khai thác trên biển, ngư dân vừa thu gom lượng rác phát sinh trên tàu, vừa trục vớt những loại rác trôi nổi bắt gặp trên ngư trường. Điểm đáng nói ở mô hình này không phải phong trào diễn ra trong ngày một, ngày hai mà đã trở thành hoạt động thường xuyên của ngư dân trong mỗi chuyến ra khơi.

“Trước đây, nhiều người cũng có ý thức mang rác về bờ, nhưng chưa thành một việc làm thường xuyên và chưa có sự liên kết. Từ khi có mô hình, anh em nhắc nhau, thấy rác thì thu gom, phân loại ngay trên tàu rồi đưa vào bờ đúng nơi quy định”, ông Phùng Bá Thu cho biết.

Điều đặc biệt là những thứ tưởng như bỏ đi sau khi được đưa vào bờ lại tiếp tục tạo ra một vòng tuần hoàn có ý nghĩa. Nguồn phế liệu thu gom, bán được bao nhiêu sẽ đưa vào quỹ để hỗ trợ ngư dân nghèo, những gia đình có hoàn cảnh khó khăn và thực hiện các hoạt động thiện nguyện.

Ông Hoàng Văn Thắng - Chủ tịch Hội Nông dân phường Cửa Lò, khẳng định: “Mô hình đã động viên hội viên, ngư dân phát huy tinh thần trách nhiệm, cùng nhau giữ gìn môi trường biển. Từ nguồn quỹ thu được, nhiều phần quà đã được trao cho những hội viên, ngư dân có hoàn cảnh khó khăn. Hoạt động này cũng góp phần cùng địa phương thực hiện công tác an sinh xã hội, thiện nguyện. Điều quan trọng là sự liên kết giữa ngư dân cũng được củng cố”.

Kiểm soát toàn diện môi trường trong hoạt động du lịch

Với Cửa Lò, bãi biển sạch, nguồn nước an toàn, không gian công cộng văn minh hay những tuyến phố không rác... không chỉ là câu chuyện vê cảnh quan mà còn tác động trực tiếp đến cảm nhận của du khách và sức cạnh tranh của điểm đến. Bởi vậy, trong định hướng xây dựng đô thị du lịch biển văn minh, hiện đại, bảo vệ môi trường đang trở thành một phần quan trọng của chiến lược phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, công tác quản lý môi trường trên địa bàn vẫn còn không ít thách thức. Vào mùa du lịch, lượng rác thải sinh hoạt tăng nhanh; việc phân loại rác tại nguồn chưa được triển khai đồng bộ. Hệ thống thu gom, xử lý nước thải ở một số nơi vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Tình trạng xả thải, đổ rác không đúng nơi quy định còn xảy ra; một số khu vực như kênh mương, bến cá, nơi tập trung đông dân cư, nhà hàng, khách sạn vẫn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm cục bộ.

Những vấn đề này, nếu không được kiểm soát từ sớm, không chỉ ảnh hưởng đến đời sống người dân mà còn tác động trực tiếp đến hình ảnh của Cửa Lò trong mắt du khách. Giữ được biển sạch hôm nay cũng chính là giữ gìn nguồn lực để phát triển du lịch lâu dài.

Từ yêu cầu đó, UBND phường Cửa Lò đã xây dựng Đề án “Tăng cường công tác bảo đảm vệ sinh môi trường trên địa bàn phường Cửa Lò giai đoạn 2026-2030”, hướng tới mục tiêu từng bước xây dựng Cửa Lò xanh - sạch - đẹp - văn minh và phát triển bền vững.

Một trong những nội dung trọng tâm của đề án là kiểm soát chặt các nguồn phát sinh chất thải. Phường sẽ rà soát, thống kê đầy đủ các nguồn thải, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, kiểm tra và giám sát. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, lưu trú, nhà hàng, điểm ăn uống, chợ dân sinh, cơ sở chế biến thực phẩm, sửa chữa cơ khí, rửa xe... sẽ được tăng cường kiểm tra việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường.

Cùng với rác thải, vấn đề nước thải cũng được đặt ra với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn. Nước thải sinh hoạt, nước thải sản xuất, dầu mỡ, hóa chất phải được thu gom, xử lý theo quy định trước khi đấu nối vào hệ thống thoát nước chung. Những khu vực có nguy cơ trở thành “điểm nóng” về ô nhiễm, phát sinh mùi hôi, nước thải, bụi hoặc tiếng ồn sẽ được rà soát thường xuyên để có biện pháp xử lý kịp thời.

Cửa Lò cũng chủ động chuẩn bị phương án ứng phó với các sự cố môi trường, nhất là trong mùa mưa bão, triều cường, khi xảy ra tình trạng rác thải dạt vào bờ hoặc các sự cố như tràn dầu. Đối với bao bì thuốc bảo vệ thực vật, việc thu gom và xử lý đúng quy trình sẽ được thực hiện định kỳ với sự phối hợp của mạng lưới bảo vệ thực vật và các đoàn thể trên địa bàn.

Song song với kiểm soát nguồn thải, một hướng đi khác được Cửa Lò xác định là thay đổi thói quen xử lý rác ngay từ nơi phát sinh. Việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn sẽ được triển khai từng bước, trước mắt tập trung tại các cơ quan, trường học, khu dân cư kiểu mẫu, tuyến phố văn minh và cơ sở kinh doanh du lịch.

Các thùng rác có màu sắc, nhãn phân loại sẽ được bố trí phù hợp để người dân và du khách dễ nhận biết. Công tác tuyên truyền cũng hướng đến những việc cụ thể, giúp các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh phân biệt rác hữu cơ, rác tái chế và các loại rác còn lại, từ đó từng bước hình thành thói quen phân loại rác trong cộng đồng.

Giảm rác thải nhựa cũng là một phần quan trọng trong mục tiêu xây dựng môi trường du lịch bền vững. Cửa Lò khuyến khích người dân, cơ sở kinh doanh hạn chế sử dụng túi ni lông khó phân hủy và các sản phẩm nhựa dùng một lần; thay thế bằng túi sinh học, vật liệu tái sử dụng và những sản phẩm thân thiện hơn với môi trường.

Những mô hình như “Khu dân cư giảm rác thải nhựa”, “Cơ quan xanh - sạch - đẹp”, “Trường học thân thiện môi trường”, “Tuyến phố không rác” cũng được định hướng xây dựng, không chỉ nhằm làm đẹp cảnh quan mà quan trọng hơn là đưa trách nhiệm bảo vệ môi trường trở thành việc làm thường xuyên của từng cộng đồng, từng cơ quan và mỗi người dân.

Năm 2026, một trong những điểm nhấn trong công tác vệ sinh môi trường ở Cửa Lò là việc UBND phường đưa máy sàng cát vào vận hành trên bãi biển. Thay vì chủ yếu dựa vào phương pháp thủ công, máy sàng cát giúp thu gom nhanh các loại rác nhỏ nằm lẫn trong cát như vỏ sò, vỏ ốc, túi ni lông, mảnh nhựa... Đây là những loại rác khó xử lý bằng cách nhặt thông thường, đặc biệt trên một không gian bãi biển rộng và lượng rác phát sinh lớn vào mùa du lịch.

Sau mỗi lượt vận hành, lớp cát trên bề mặt được làm sạch, trở nên mịn và đồng đều hơn. Việc đưa thiết bị vào sử dụng không chỉ góp phần giảm áp lực cho lực lượng vệ sinh môi trường mà còn giúp duy trì diện mạo sạch sẽ của bãi biển - nơi được xem là “mặt tiền” quan trọng nhất của đô thị du lịch Cửa Lò.

Cùng với việc ứng dụng công nghệ trong làm sạch môi trường, mùa du lịch 2026, Cửa Lò tiếp tục đầu tư chỉnh trang nhiều hạng mục phục vụ du khách. Các điểm tắm tráng công cộng được xây dựng, bổ sung; hệ thống giao thông ven biển được cải tạo, nâng cấp. Việc trồng thêm cây xanh, trong đó có dừa cảnh dọc bãi biển, cũng góp phần tạo nên không gian thoáng đãng, xanh mát và mang nét riêng của phố biển.

Phát triển phải đi đôi với bảo vệ môi trường, đúng với tinh thần Nghị quyết 20-NQ/TW: Khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên biển gắn với bảo tồn hệ sinh thái, phát triển trong giới hạn chịu tải của môi trường và kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.