Những ngày đầu xuân, mặt nước hồ Thủy điện Hòa Bình phẳng lặng in bóng những dãy núi trùng điệp. Ít ai biết rằng, phía sau sự bình yên ấy là những cánh rừng phòng hộ trải dài hàng chục nghìn héc-ta, ngày đêm được bảo vệ nghiêm ngặt để giữ đất, giữ nước và bảo vệ an toàn cho một trong những công trình thủy điện lớn nhất miền Bắc.
LTS: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu. Việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là sự lựa chọn chiến lược của Quốc gia. Việt Nam, với hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ và các vườn Quốc gia trải dài từ Bắc tới Nam, đang nắm giữ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Tuyến bài “Giữ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học - nền tảng phát triển bền vững” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ phản ánh những nỗ lực, kết quả, thách thức trong công cuộc giữ rừng, phát triển rừng, bảo tồn và đa dạng sinh học của lực lượng Kiểm lâm và các vườn Quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ tiêu biểu của đất nước. Qua đó, tôn vinh vai trò của rừng trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, duy trì sự sống và sinh kế cộng đồng. Đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trên con đường phát triển xanh, hài hòa với thiên nhiên.
Những ngày đầu Xuân, tại trụ sở Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Đà (thuộc Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ), không khí làm việc diễn ra khẩn trương. Các cán bộ kỹ thuật đang rà soát bản đồ diễn biến rừng, cập nhật số liệu chi trả dịch vụ môi trường rừng, chuẩn bị phương án tuần tra cho mùa khô 2026.
Giữ rừng để giữ nước
Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Đà (Ban) hiện quản lý 17.593,08 ha rừng phòng hộ tại khu vực lưu vực hồ thủy điện Hòa Bình. Đây là vùng rừng có vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng hộ đầu nguồn, hạn chế xói mòn, điều tiết nguồn nước và bảo đảm an toàn cho công trình thủy điện.
Dẫn chúng tôi đi thực địa tại một khoảnh rừng ven hồ, ông Nguyễn Văn Hưng, Trưởng ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Đà, chia sẻ: “Rừng ở đây không chỉ là tài nguyên, mà còn là ‘tấm lá chắn’ bảo vệ hồ thủy điện. Nếu rừng bị xâm hại, hệ lụy sẽ rất lớn, từ sạt lở đất đến ảnh hưởng an ninh nguồn nước”.
Năm 2025, Ban đã xây dựng và triển khai phương án tuần tra, bảo vệ rừng trên toàn bộ diện tích được giao; phối hợp với chính quyền địa phương, kiểm lâm địa bàn và các tổ đội quần chúng tăng cường kiểm tra tại các điểm có nguy cơ vi phạm cao.
Trong năm, tại diện tích rừng do Ban quản lý đã xảy ra 01 vụ cháy rừng với diện tích 1,05 ha rừng lá rộng thường xanh và 03 vụ vi phạm lâm luật liên quan đến lấn chiếm, phát dọn và san ủi đất rừng phòng hộ. Tất cả đều được phát hiện, xử lý kịp thời.
“Quan điểm của chúng tôi là phát hiện sớm, xử lý nghiêm nhưng đồng thời phải tuyên truyền để người dân hiểu và đồng thuận”, ông Nguyễn Văn Hưng nhấn mạnh.
Minh bạch chi trả dịch vụ môi trường rừng
Một trong những điểm sáng của đơn vị là công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR). Năm 2025, Ban đã hoàn thiện bản đồ chi trả DVMTR năm 2024 (kế hoạch 2025) với tổng diện tích cung ứng dịch vụ 2.088,84 ha, diện tích quy đổi theo hệ số K là 1.943,47 ha tại 7 lưu vực thủy điện.
Trong đó, diện tích lớn nhất thuộc lưu vực Thủy điện Hòa Bình; ngoài ra còn có các lưu vực của Thủy điện Bá Thước 1, Thủy điện Bá Thước 2, Thủy điện So Lo 1, Thủy điện So Lo 2, Thủy điện Vạn Mai và Thủy điện Cẩm Thủy 1.
Tổng số tiền chi trả hơn 201,5 triệu đồng đã được chuyển đến 01 tổ chức, 44 hộ gia đình, cá nhân và 02 cộng đồng dân cư theo đúng quy định.
“Chúng tôi luôn công khai, minh bạch trong chi trả để người dân thấy rõ quyền lợi của mình gắn với trách nhiệm giữ rừng. Khi người dân có thu nhập từ rừng, họ sẽ gắn bó và bảo vệ rừng tốt hơn”, ông Nguyễn Văn Hưng cho biết.
Hoàn thiện pháp lý, hướng tới quản lý bền vững
Không chỉ tập trung bảo vệ rừng, năm 2025 đơn vị còn phối hợp hoàn thành cấp 895 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất rừng phòng hộ với tổng diện tích hơn 15.369 ha tại 19 xã thuộc các huyện Đà Bắc, Cao Phong và Tân Lạc cũ. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế tranh chấp đất đai tại lâm phần do Ban quản lý.
Đặc biệt, sau khi kiện toàn tổ chức theo chủ trương sắp xếp bộ máy, Ban đã nhanh chóng ổn định nhân sự, phân công nhiệm vụ rõ ràng, đảm bảo hoạt động thông suốt.
“Khó khăn là có, nhất là khi vừa sắp xếp tổ chức vừa phải đảm bảo nhiệm vụ chuyên môn. Nhưng với tinh thần đoàn kết, chúng tôi quyết tâm giữ vững diện tích rừng được giao”, ông Nguyễn Văn Hưng khẳng định.
Giữ màu xanh cho tương lai
Chiều muộn, khi ánh nắng cuối ngày nhuộm vàng mặt hồ, những cánh rừng phòng hộ vẫn lặng lẽ vươn mình bên sườn núi. Ở đó, những cán bộ quản lý rừng vẫn miệt mài tuần tra, ghi chép, cập nhật từng biến động nhỏ của rừng.
Giữ rừng đầu nguồn không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là trách nhiệm lâu dài đối với môi trường và sự phát triển bền vững. Với sự quyết tâm của tập thể Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Đà và sự đồng hành của người dân, “lá chắn xanh” nơi đầu nguồn hồ Thuỷ điện Hòa Bình sẽ tiếp tục được bảo vệ vững chắc trong những năm tới.
Dưới đây là một số hình ảnh tuần tra và bảo vệ rừng của cán bộ Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Đà:
Bài 27: Giữ màu xanh nơi thượng nguồn - Dấu ấn của Kiểm lâm khu vực IV – Tuyên Quang
Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn tổ chức hoạt động "Sống hài hòa với thiên nhiên và phát triển bền vững" hưởng ứng Ngày Quốc tế đa dạng sinh học năm 2025.
Bảo tồn nguồn gen vật nuôi, thủy sản được xác định là nhiệm vụ chiến lược nhằm phát triển nông nghiệp bền vững, đòi hỏi phối hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu và doanh nghiệp.
Ngày 4/5, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Đồng Nai Ngô Văn Vinh cho biết, những ngày qua đàn voi rừng thường xuyên xuất hiện tại khu dân cư ấp 4, xã Mã Đà, huyện Vĩnh Cửu. Tần suất voi rừng xuất hiện tăng dần từ đầu tháng 4 đến nay.
Là địa phương có số lượng gấu bị nuôi nhốt cao nhất cả nước, việc phát huy vai trò của cộng đồng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển giao gấu được kỳ vọng sẽ góp phần bảo vệ động vật hoang dã, chấm dứt hành vi khai thác mật gấu và nâng cao hình ảnh của Thủ đô Hà Nội.
Sáng 19/4, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức chương trình Công bố sếu đầu đỏ đã hoàn thành cách ly, kiểm dịch tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn.
