Giữa vùng rừng núi rộng lớn phía Đông Bắc tỉnh Bắc Ninh, nơi địa hình hiểm trở, rừng già xen kẽ rừng trồng và dân cư sinh sống rải rác theo sườn núi, công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng chưa bao giờ là nhiệm vụ dễ dàng. Thế nhưng, bằng sự bền bỉ, chủ động và cách làm bài bản từ cơ sở, Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động (Hạt) đang từng bước giữ vững “lá chắn xanh” trên diện tích hơn 63.700 ha rừng, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế lâm nghiệp, ổn định đời sống người dân và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững.
LTS: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu. Việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là sự lựa chọn chiến lược của Quốc gia. Việt Nam, với hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ và các vườn Quốc gia trải dài từ Bắc tới Nam, đang nắm giữ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Tuyến bài “Giữ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học - nền tảng phát triển bền vững” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ phản ánh những nỗ lực, kết quả, thách thức trong công cuộc giữ rừng, phát triển rừng, bảo tồn và đa dạng sinh học của lực lượng Kiểm lâm và các vườn Quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ tiêu biểu của đất nước. Qua đó, tôn vinh vai trò của rừng trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, duy trì sự sống và sinh kế cộng đồng. Đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trên con đường phát triển xanh, hài hòa với thiên nhiên.
Địa bàn rộng, rừng lớn, nguy cơ luôn hiện hữu
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ tháng 7/2025, Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động được giao quản lý 8 xã với tổng diện tích tự nhiên lên tới 78.417 ha, trong đó diện tích rừng và đất lâm nghiệp chiếm hơn 81%. Đây là khu vực có diện tích rừng lớn nhất tỉnh Bắc Ninh, hội tụ đầy đủ ba loại rừng: rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất – vừa mang ý nghĩa bảo tồn sinh thái, vừa giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế lâm nghiệp.
Song đi cùng với “diện tích lớn” là những thách thức không nhỏ. Địa bàn quản lý trải rộng, địa hình chia cắt phức tạp, nhiều khu vực rừng giáp ranh đan xen, trong khi điều kiện thời tiết mùa khô ngày càng khắc nghiệt đã khiến nguy cơ cháy rừng, xâm hại rừng tự nhiên luôn ở mức cao. Thống kê cho thấy, riêng năm 2025, trên địa bàn có gần 30.000 ha rừng nằm trong vùng nguy cơ cháy cao – một áp lực thường trực đối với lực lượng kiểm lâm vốn còn mỏng về nhân lực, hạn chế về trang thiết bị, phương tiện.
Chính trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra cho công tác quản lý, bảo vệ rừng không thể dừng ở các mệnh lệnh hành chính hay những đợt kiểm tra theo kế hoạch. “Quản lý rừng ở Sơn Động không thể làm theo kiểu hành chính đơn thuần. Nếu không bám rừng, không nắm chắc địa bàn, không phối hợp chặt chẽ với chính quyền cơ sở và người dân thì rất dễ rơi vào thế bị động”, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động Nguyễn Minh Hải thẳng thắn chia sẻ.
Thực tế cho thấy, dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng vẫn là thách thức lớn nhất. Năm 2025, trên địa bàn xảy ra 11 vụ cháy rừng, gây thiệt hại khoảng 50 ha rừng. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thời tiết khô hạn kéo dài, cộng với ý thức sử dụng lửa trong rừng và ven rừng của một bộ phận người dân còn hạn chế – những yếu tố tiềm ẩn rủi ro khó kiểm soát nếu không có sự chủ động từ sớm.
Trước thực trạng đó, Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động đã chủ động tham mưu xây dựng và triển khai các phương án phòng cháy, chữa cháy rừng theo phương châm “4 tại chỗ”; đồng thời củng cố lực lượng xung kích ngay tại cơ sở, tổ chức diễn tập, kiểm tra thường xuyên nhằm nâng cao khả năng ứng phó khi sự cố xảy ra. Hơn 1.200 người tham gia các tổ đội PCCCR đã được huy động kịp thời trong các tình huống khẩn cấp, góp phần hạn chế thấp nhất thiệt hại do cháy rừng gây ra.
“Cháy rừng không chờ chúng ta chuẩn bị xong mới xảy ra. Vì vậy, sự chủ động và phối hợp nhịp nhàng giữa kiểm lâm – chính quyền – người dân chính là yếu tố quyết định hiệu quả phòng, chống cháy rừng”, ông Nguyễn Minh Hải nhấn mạnh.
Tuyên truyền đi trước một bước, giữ rừng từ nhận thức
Xác định tuyên truyền, vận động là giải pháp căn cơ, có ý nghĩa lâu dài trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, năm 2025, Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động đã chủ động đẩy mạnh phổ biến pháp luật lâm nghiệp và các quy định về phòng cháy, chữa cháy rừng bằng nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với đặc thù miền núi. Từ những buổi họp thôn bản, các lớp tập huấn chuyên đề, tuyên truyền lưu động đến việc xây dựng phóng sự, clip truyền thông, thông điệp “giữ rừng là giữ sinh kế lâu dài” được chuyển tải liên tục, bền bỉ đến từng cộng đồng dân cư.
Không dừng lại ở tuyên truyền theo chiều rộng, lực lượng kiểm lâm còn chú trọng đi sâu vào từng nhóm đối tượng, từng địa bàn trọng điểm. Chỉ trong một năm, Hạt Kiểm lâm đã phối hợp tổ chức 284 cuộc tuyên truyền trực tiếp với hơn 14.000 lượt người tham gia; đăng tải hàng trăm tin, bài, chuyên đề trên các phương tiện thông tin; đồng thời phát hơn 1.600 lượt cảnh báo cháy rừng trong cao điểm mùa khô. Những con số đó cho thấy tuyên truyền không còn là hoạt động hình thức, mà đã trở thành một nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, gắn chặt với thực tiễn quản lý rừng tại cơ sở.
Đáng chú ý, việc đưa Luật Lâm nghiệp và kiến thức bảo vệ rừng vào trường học thông qua các hội thi tìm hiểu pháp luật đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực. Từ học sinh, nhận thức về rừng được chuyển tải ngược trở lại gia đình, thôn bản, góp phần hình thành ý thức tự giác trong cộng đồng – yếu tố then chốt để giữ rừng bền vững từ gốc.
“Chúng tôi không chỉ nói về trách nhiệm pháp lý, mà quan trọng hơn là giúp người dân hiểu rằng rừng gắn trực tiếp với sinh kế, với môi trường sống và tương lai của chính con em họ. Khi nhận thức thay đổi, hành động giữ rừng sẽ bền vững hơn”, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động Nguyễn Minh Hải nhấn mạnh.
Phát triển rừng gắn với kinh tế lâm nghiệp bền vững
Không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ bảo vệ, năm 2025 còn ghi dấu ấn rõ nét trong công tác phát triển rừng trên địa bàn Sơn Động, cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy “giữ rừng” sang “giữ rừng để phát triển bền vững”. Toàn địa bàn đã trồng mới hơn 6.100 ha rừng, đạt trên 110% kế hoạch; trồng hơn 1,4 triệu cây phân tán, góp phần mở rộng diện tích rừng, cải thiện môi trường sinh thái và tạo sinh kế ổn định cho người dân miền núi. Đáng chú ý, việc chuyển hóa rừng trồng gỗ nhỏ sang kinh doanh gỗ lớn được đẩy mạnh, với diện tích thực hiện vượt kế hoạch hơn 20%, phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy sản xuất lâm nghiệp theo hướng dài hạn, giá trị cao.
Song hành với mở rộng diện tích là yêu cầu nâng cao chất lượng rừng trồng. Công tác quản lý giống cây trồng lâm nghiệp tiếp tục được siết chặt, coi đây là khâu then chốt quyết định hiệu quả sản xuất rừng. Trong năm 2025, 33 cơ sở sản xuất, kinh doanh giống cây lâm nghiệp trên địa bàn đã được kiểm tra, hướng dẫn, góp phần cung ứng hơn 12 triệu cây giống đạt tiêu chuẩn. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng, từng bước gia tăng giá trị sản phẩm lâm nghiệp và hiệu quả kinh tế từ rừng.
Theo báo cáo, tổng giá trị sản xuất ngành lâm nghiệp năm 2025 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đạt khoảng 903,5 tỷ đồng, tăng so với năm trước. Con số này không chỉ phản ánh hiệu quả kinh tế trực tiếp từ rừng, mà còn cho thấy hướng đi đúng trong việc tổ chức sản xuất lâm nghiệp theo chuỗi giá trị, gắn trồng rừng với khai thác, chế biến và tiêu thụ sản phẩm một cách bền vững.
Cùng với phát triển rừng trồng, bảo vệ rừng tự nhiên vẫn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Trong năm qua, lực lượng kiểm lâm đã tăng cường tuần tra tại các khu vực rừng tự nhiên trọng điểm, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi xâm hại rừng. Nhờ sự chủ động và bám sát địa bàn, tình hình rừng cơ bản ổn định, không phát sinh các điểm nóng nghiêm trọng về phá rừng, cháy rừng.
Song song với các biện pháp quản lý, chính sách hỗ trợ khoán bảo vệ rừng tiếp tục phát huy hiệu quả rõ nét. Hơn 7.700 ha rừng tự nhiên được hỗ trợ bảo vệ, với hàng nghìn hộ dân và cộng đồng tham gia trực tiếp. Mức hỗ trợ tuy không lớn, nhưng đã tạo động lực để người dân gắn bó với rừng, coi rừng là tài sản chung cần được gìn giữ lâu dài. “Giữ rừng không thể chỉ dựa vào lực lượng kiểm lâm. Khi người dân trở thành ‘tai mắt’ và là chủ thể bảo vệ rừng, thì rừng mới thực sự được giữ từ gốc”, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động Nguyễn Minh Hải khẳng định.
Bước sang năm 2026, Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động đặt mục tiêu quản lý, bảo vệ bền vững toàn bộ diện tích rừng hiện có, duy trì độ che phủ trên 66%, đồng thời tiếp tục phát triển rừng gắn với việc cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững. Theo lãnh đạo Hạt, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần sự quan tâm đầu tư mạnh mẽ hơn cho lực lượng kiểm lâm cơ sở, đặc biệt là trang thiết bị, công nghệ giám sát rừng và chính sách hỗ trợ bảo vệ rừng tự nhiên; đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp mới vận hành.
“Giữ rừng hôm nay là giữ không gian sinh tồn cho tương lai. Chúng tôi xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà là trách nhiệm với môi trường, với cộng đồng và với sự phát triển bền vững của địa phương”, Hạt trưởng Nguyễn Minh Hải nhấn mạnh.
Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động trực thuộc Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh, sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, Hạt được giao quản lý trên phạm vi 08 xã, gồm: Sơn Động, An Lạc, Vân Sơn, Dương Hưu, Tây Yên Tử, Tuấn Đạo, Yên Định và Đại Sơn, với tổng diện tích tự nhiên là 78.417,27 ha, diện tích rừng và đất lâm nghiệp là 63.734,0 ha, chiếm 81,3% tổng diện tích tự nhiên. Trong đó, rừng đặc dụng là 9.679,50 ha; rừng phòng hộ là 9.282,09 ha; rừng sản xuất là 39.991,67 ha; mục đích khác là 4.780,74 ha. Tỷ lệ độ che phủ rừng đạt 66,1%. Đây là khu vực có diện tích rừng lớn nhất tỉnh Bắc Ninh, phân bố phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy rừng, phá rừng tự nhiên.
Bài 15: Giữ màu xanh đại ngàn ở Phú Thọ
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 3: Nhiều thách thức trong giữ rừng ở Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống
- Bài 4: Bảo tồn thiên nhiên để phát triển bền vững ở Bát Xát
- Bài 5: Giữ rừng Tam Đảo - Tam Dương: Gian nan nhưng quyết tâm không lùi bước
- Bài 6: Bảo vệ rừng và xử lý nghiêm tình trạng phá rừng trồng cà phê ở Sơn La
- Bài 7: Bất cập trong giữ rừng đặc dụng Tây Yên Tử
- Bài 8: Kiểm lâm khu vực XII - Sơn La quyết tâm bảo vệ hơn 19.000 ha rừng
- Bài 9: Gìn giữ đa dạng sinh học để phát triển lâm nghiệp bền vững ở Bắc Ninh
- Bài 10: Kiểm lâm khu vực VI, tỉnh Tuyên Quang - Khi người dân trở thành “tai mắt” của rừng
Một buổi sáng mùa đông, khi thủy triều bắt đầu rút dần khỏi vùng cửa Ba Lạt, những bãi bồi mênh mang của Vườn quốc gia Xuân Thủy dần hiện ra trong làn sương mỏng. Từng đàn chim nước nối nhau sà xuống kiếm ăn, tạo nên nhịp sống đặc trưng của một hệ sinh thái đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế. Ít ai biết rằng, phía sau bức tranh thiên nhiên yên bình ấy là những nỗ lực bền bỉ, lặng thầm của lực lượng làm công tác bảo tồn – những người đang ngày ngày giữ gìn “lá phổi xanh” của vùng châu thổ sông Hồng.
Giữa những cánh rừng trải dài từ trung du đến miền núi cao Phú Thọ, lực lượng kiểm lâm vẫn lặng lẽ bám địa bàn, giữ rừng qua từng mùa nắng lửa, mưa lũ. Năm 2025, trong bối cảnh nhiều biến động về khí hậu và tổ chức hành chính, công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng của tỉnh Phú Thọ tiếp tục ghi dấu ấn, không chỉ bằng những con số tăng trưởng, mà bằng nỗ lực bảo vệ môi trường sinh thái và sinh kế lâu dài cho cộng đồng.
Những ngày cuối năm, khi gió hanh hao thổi dọc các sườn đồi, lớp lá khô dày lên theo từng đợt nắng kéo dài, nguy cơ cháy rừng luôn hiện hữu. Thế nhưng, trên địa bàn Hạt Kiểm lâm khu vực IV - TP. Hải Phòng (Hạt), những cánh rừng vẫn giữ được màu xanh ổn định, không khí yên bình phủ lên các triền rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất. Sự bình yên ấy không đến từ may mắn, mà là kết quả của cả một quá trình quản lý, bảo vệ rừng bền bỉ, âm thầm, với sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng kiểm lâm, chính quyền cơ sở và cộng đồng người dân sống trong và ven rừng.
Giữa vùng rừng đặc dụng Hang Kia – Pà Cò (Phú Thọ), nơi địa hình hiểm trở, sương mù bao phủ quanh năm và sinh kế người dân còn nhiều khó khăn, công tác bảo vệ rừng không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính. Thực tiễn cho thấy, khi cộng đồng địa phương được đặt vào vị trí trung tâm, trở thành lực lượng đồng hành và hưởng lợi chính đáng từ rừng, thì rừng đặc dụng mới thực sự được bảo vệ bền vững từ gốc.
Giữa những cánh rừng rộng lớn, địa hình hiểm trở và áp lực sinh kế ngày càng gia tăng, công tác quản lý, bảo vệ rừng ở các địa bàn miền núi đang đứng trước nhiều thách thức. Từ thực tiễn Hạt Kiểm lâm khu vực VI - tỉnh Tuyên Quang cho thấy, muốn giữ rừng bền vững không thể chỉ dựa vào lực lượng kiểm lâm, mà phải bắt đầu từ “gốc” – nơi người dân trở thành chủ thể, là “tai mắt” và lực lượng bảo vệ rừng ngay tại cơ sở.
