Sâm Ngọc Linh đang được định hướng trở thành ngành hàng dược liệu đặc hữu, gắn với bảo tồn rừng, phát triển kinh tế xanh và nâng cao giá trị thương hiệu. Hành trình phía trước không chỉ là mở rộng vùng trồng, mà còn là xây dựng chuỗi giá trị bền vững từ giống, nguyên liệu đến chế biến và thị trường.
Đánh thức giá trị vùng dược liệu đặc hữu
Sau hơn nửa thế kỷ được phát hiện, sâm Ngọc Linh đã vượt ra khỏi câu chuyện về một loài cây quý giữa rừng sâu để trở thành hướng phát triển kinh tế gắn với vùng cao.
Tại xã Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi – vùng lõi sinh trưởng tự nhiên của sâm Ngọc Linh – những cánh rừng nguyên sinh không chỉ là nơi bảo tồn nguồn gen quý, mà còn được kỳ vọng trở thành nền tảng phát triển kinh tế dưới tán rừng.
Với độ cao, khí hậu và hệ sinh thái đặc thù, Măng Ri có nhiều lợi thế để phát triển sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu quý. Đây cũng là vùng đất đồng bào Xơ Đăng nhiều đời gắn bó với núi rừng, lưu giữ những giá trị văn hóa, tri thức bản địa gắn với loài cây quý.
Theo thống kê, đến tháng 5/2026, toàn tỉnh Quảng Ngãi có khoảng 1.200 hộ gia đình, 30 nhóm hộ, tổ liên kết và 5 doanh nghiệp tham gia trồng sâm Ngọc Linh với tổng diện tích khoảng 3.000 ha.
Cùng với đó, hơn 3.100 ha đẳng sâm cũng đã được gieo trồng tại các xã Xốp, Măng Đen, Măng Ri, Tu Mơ Rông, Ngọc Linh…, từng bước hình thành vùng nguyên liệu dược liệu tập trung.
Sự phát triển của vùng sâm cho thấy quá trình chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình liên kết giữa người dân, doanh nghiệp, hợp tác xã và chính quyền địa phương.
Không chỉ tạo sinh kế, cây sâm còn mở ra cơ hội để thế hệ trẻ vùng cao gắn bó với quê hương bằng những hướng đi mới.
Nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng tỉnh Quảng Ngãi và hưởng ứng Tháng Thanh niên năm 2026, UBND các xã Tu Mơ Rông, Măng Ri, Đăk Sao phối hợp với Công ty Cổ phần Vingin tổ chức chương trình hướng nghiệp gắn với hỗ trợ phát triển vườn sâm Ngọc Linh cho đoàn viên, thanh niên.
Tại chương trình, các bạn trẻ được tìm hiểu mô hình trồng sâm dưới tán rừng, kỹ thuật chăm sóc, ươm giống từ hạt, phòng bệnh và bảo tồn nguồn gen. Dịp này, 3.000 cây sâm Ngọc Linh giống thuần chủng của Công ty Cổ phần Vingin được trao tặng cho Đoàn Thanh niên 3 xã Tu Mơ Rông, Măng Ri và Đăk Sao với tổng giá trị khoảng 900 triệu đồng.
Em Y Ngọc Lan, thanh niên xã Tu Mơ Rông chia sẻ, đây là cơ hội để bản thân học hỏi kỹ thuật, từng bước xây dựng sinh kế từ cây dược liệu đặc hữu.
“Được tặng sâm tôi rất vui mừng. Tôi sẽ cố gắng trồng để phát triển kinh tế gia đình, học hỏi cách trồng, chăm sóc và bảo tồn chúng”, em Lan chia sẻ.
Những cây sâm hôm nay không chỉ là tài sản kinh tế, mà còn là “hạt giống” cho một hướng phát triển mới – nơi sinh kế gắn với bảo vệ rừng và gìn giữ giá trị bản địa.
Xây dựng thương hiệu dược liệu tầm quốc gia
Để sâm Ngọc Linh trở thành ngành hàng có sức cạnh tranh, việc phát triển diện tích mới chỉ là bước đầu. Giá trị lâu dài phụ thuộc vào khả năng chuẩn hóa sản xuất, kiểm soát chất lượng và phát triển các sản phẩm chế biến sâu.
Với vai trò là vùng lõi của quần thể sâm Ngọc Linh, xã Măng Ri định hướng phát triển sâm theo hướng mở rộng nhưng có kiểm soát, ưu tiên mô hình sản xuất sinh thái dưới tán rừng.
Trong đó, địa phương chú trọng hỗ trợ các hộ đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là hộ nghèo, cận nghèo tham gia phát triển sâm theo mô hình tổ, nhóm hộ nhằm giảm chi phí đầu tư, nâng cao khả năng liên kết sản xuất.
Cùng với mở rộng vùng trồng, công tác truy xuất nguồn gốc, bảo vệ thương hiệu cũng được đặt lên hàng đầu thông qua mở rộng vùng bảo hộ chỉ dẫn địa lý, cấp mã số vùng trồng, chuẩn hóa nhật ký sản xuất điện tử và ứng dụng công nghệ số trong quản lý.
Theo ông Đỗ Tâm Hiển, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, để hiện thực hóa mục tiêu đưa Măng Ri trở thành thủ phủ sâm Ngọc Linh và dược liệu của cả nước, các ngành, địa phương cần tập trung xây dựng bộ tiêu chuẩn sâm Ngọc Linh phục vụ quản lý, kiểm soát chất lượng và xử lý các hành vi vi phạm; đồng thời đẩy nhanh kiểm kê rừng, hoàn thiện phương án bảo vệ và liên kết khai thác dưới tán rừng đúng quy định.
Đây là nền tảng quan trọng để vừa bảo vệ hệ sinh thái tạo nên giá trị đặc hữu của sâm Ngọc Linh, vừa phát triển vùng nguyên liệu theo hướng bền vững.
Cùng với đó, tỉnh tiếp tục khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã đồng hành cùng người dân; phát triển sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm OCOP gắn với thương hiệu sâm Ngọc Linh, từng bước đưa loại dược liệu này tiếp cận những thị trường lớn hơn.
Từ cây “thuốc giấu” trong ký ức của đồng bào Xơ Đăng đến dược liệu đặc hữu của Việt Nam, sâm Ngọc Linh đang bước vào hành trình mới – hành trình kết hợp giữa bảo tồn nguồn gen, phát triển kinh tế và gìn giữ những cánh rừng đại ngàn.
Mặc dù nguồn vốn Trung ương cho các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 chưa được phân bổ, Quảng Ngãi vẫn đang chủ động triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.
Đầu tư dây chuyền tự động, ứng dụng máy móc hiện đại vào chế biến sâu, phát triển sản phẩm OCOP từ nguồn nguyên liệu bản địa... đang trở thành hướng đi của nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã tại Quảng Ngãi. Công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn mở ra cơ hội gia tăng giá trị nông sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Sở hữu hơn 130km bờ biển cùng hệ sinh thái biển đảo đa dạng, Quảng Ngãi đang đứng trước nhiều cơ hội để phát triển kinh tế biển theo hướng xanh và bền vững. Nhân Ngày Môi trường thế giới (5/6), Ngày Đại dương thế giới (8/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Hồ Trọng Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi về công tác bảo vệ tài nguyên, môi trường biển và định hướng phát triển kinh tế biển trong thời gian tới.
