Giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp, nơi rừng sâu còn nhiều khoảng lặng của sóng điện thoại và dấu chân người, những Kiểm lâm cơ động của Đội Kiểm lâm cơ động và Phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) khu vực II – Phú Thọ vẫn lặng lẽ bám địa bàn, tuần rừng, chữa cháy, truy quét lâm tặc. Thời gian qua, cán bộ Đội Kiểm lâm cơ động và PCCCR khu vực II – Phú Thọ (Đội) không chỉ đối mặt với nắng nóng kéo dài và nguy cơ cháy rừng gia tăng, mà còn phải căng mình trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đối tượng vi phạm.
LTS: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu. Việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là sự lựa chọn chiến lược của Quốc gia. Việt Nam, với hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ và các vườn Quốc gia trải dài từ Bắc tới Nam, đang nắm giữ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Tuyến bài “Giữ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học - nền tảng phát triển bền vững” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ phản ánh những nỗ lực, kết quả, thách thức trong công cuộc giữ rừng, phát triển rừng, bảo tồn và đa dạng sinh học của lực lượng Kiểm lâm và các vườn Quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ tiêu biểu của đất nước. Qua đó, tôn vinh vai trò của rừng trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, duy trì sự sống và sinh kế cộng đồng. Đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trên con đường phát triển xanh, hài hòa với thiên nhiên.
Bám rừng trong nắng lửa
Tháng 6/2026, cái nắng như đổ lửa xuống những triền đồi ở Mai Châu. Những con đường đất ngoằn ngoèo dẫn vào rừng khô quắt, lá mục dày như lớp mồi lửa chỉ chờ một tàn tro nhỏ. Trong bộ quần áo kiểm lâm đã bạc màu, anh em Đội Kiểm lâm cơ động và PCCCR khu vực II – Phú Thọ lặng lẽ đi tuần từ sáng sớm.
Một kiểm lâm viên của Đội vừa gạt cành cây, vừa nói: “Chỉ cần một người đốt thực bì không kiểm soát là cả khu rừng có thể bùng cháy trong vài giờ”.
Năm 2026, thời tiết cực đoan khiến công tác phòng cháy chữa cháy rừng trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Những đợt nắng nóng kéo dài, độ ẩm thấp, cộng với tập quán đốt nương làm rẫy của người dân đã tạo ra áp lực lớn cho lực lượng kiểm lâm.
Không chỉ tuần tra ban ngày, nhiều tổ phải trực 24/24h. Mỗi tín hiệu cảnh báo cháy rừng từ hệ thống vệ tinh đều được theo dõi sát sao. Khi có điểm nghi vấn, lực lượng lập tức lên đường, bất kể ngày hay đêm.
Một năm qua, toàn địa bàn xảy ra 4 vụ cháy rừng, thiệt hại 6,75 ha – con số tuy giảm so với năm trước, nhưng phía sau đó là hàng chục đêm trắng, những cuộc chạy đua với lửa trong điều kiện thiếu thốn.
“Chúng tôi xác định phòng là chính. Khi cháy xảy ra rồi thì thiệt hại rất khó lường, nhất là ở địa hình phức tạp”, ông Đinh Bá Hùng, Đội trưởng Đội Kiểm lâm cơ động và PCCCR khu vực II – Phú Thọ chia sẻ.
Con số biết nói về hoạt động của Đội Kiểm lâm cơ động và PCCCR khu vực II – Phú Thọ năm 2025: 48 lượt tuần tra, kiểm tra rừng; 04 vụ cháy rừng (giảm 20% so với 2024); 6,75 ha rừng bị thiệt hại; tổ chức 36 buổi tập huấn, vận hành thiết bị PCCCR; 100% cán bộ sử dụng thành thạo thiết bị chữa cháy.
Cuộc đấu trí với lâm tặc
Không chỉ đối mặt với “giặc lửa”, lực lượng kiểm lâm còn phải căng mình trong cuộc đấu trí với lâm tặc. Những cánh rừng giáp ranh, đường mòn hiểm trở trở thành “điểm nóng” của khai thác và vận chuyển lâm sản trái phép.
Các đối tượng vi phạm ngày càng tinh vi: hoạt động ban đêm, chia nhỏ lâm sản để vận chuyển, sử dụng xe không biển số hoặc biển giả, thậm chí bố trí người cảnh giới từ xa.
Một cán bộ kiểm lâm trong đội kể lại vụ việc tháng 5/2025: “Khi phát hiện xe chở củi bách xanh, đối tượng tìm cách tẩu tán hàng, nhưng anh em đã kịp thời chặn giữ. Tang vật hơn 2,2 m³ củi thuộc nhóm quý hiếm”.
Không ít lần, lực lượng phải “ăn rừng, ngủ rừng”, mật phục nhiều ngày để nắm quy luật hoạt động của các đối tượng. Công việc không chỉ đòi hỏi sức bền mà còn cần sự kiên nhẫn và bản lĩnh.
Dù vậy, trong năm, đơn vị đã phát hiện và xử lý 1 vụ vi phạm lớn, thu nộp ngân sách 35 triệu đồng, đồng thời phối hợp xử lý nhiều vụ việc khác tại cơ sở.
Theo ông Đinh Bá Hùng, điều khó nhất không chỉ là bắt giữ, mà là ngăn chặn từ sớm: “Muốn bảo vệ rừng hiệu quả thì phải nắm địa bàn, nắm đối tượng. Khi đã để xảy ra vi phạm rồi thì hậu quả luôn nặng nề hơn rất nhiều”.
Thủ đoạn của lâm tặc trên địa bàn Đội Kiểm lâm cơ động và PCCCR khu vực II – Phú Thọ quản lý: vận chuyển ban đêm, tránh kiểm tra; chia nhỏ lâm sản để “qua mặt” lực lượng chức năng; sử dụng biển số giả, xe không đăng ký; bố trí người cảnh giới từ xa; lợi dụng địa hình giáp ranh để tẩu thoát.
Những trăn trở phía sau cánh rừng
Không chỉ tuần tra và xử lý vi phạm, công tác “giữ rừng từ gốc” được đơn vị đặc biệt chú trọng. Đó là việc xây dựng mạng lưới cộng tác viên cơ sở, tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân và phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương.
Ở nhiều bản làng ven rừng, kiểm lâm không còn là hình ảnh xa lạ. Họ đến từng hộ dân, hướng dẫn cách xử lý thực bì an toàn, nhắc nhở không dùng lửa trong thời điểm nguy cơ cháy cao.
“Có những nơi sóng điện thoại không có, thông tin chủ yếu dựa vào người dân. Nếu không có họ, việc phát hiện sớm cháy rừng hay vi phạm là rất khó”, ông Đinh Bá Hùng chia sẻ.
Song song đó, công tác tập huấn, nâng cao năng lực cho lực lượng cũng được duy trì đều đặn. Từ vận hành máy móc đến kỹ năng chữa cháy, tất cả đều được thực hành thường xuyên.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng phía sau đó vẫn còn không ít trăn trở. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, trong khi trang thiết bị chưa thực sự đồng bộ, khiến công tác bảo vệ rừng gặp nhiều khó khăn.
Nhiều khu rừng nằm sâu trong núi, không có đường vào, khi xảy ra cháy phải đi bộ hàng giờ. Việc tiếp cận hiện trường vì thế bị chậm trễ, ảnh hưởng đến hiệu quả chữa cháy.
Bên cạnh đó, nhu cầu sử dụng gỗ trong dân vẫn còn cao, tạo áp lực lớn cho công tác quản lý.
“Chúng tôi rất cần thêm trang thiết bị hiện đại và kinh phí để tổ chức diễn tập, tập huấn. Có như vậy mới đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao trong bảo vệ rừng”, ông Đinh Bá Hùng cho biết.
Đội Kiểm lâm cơ động và PCCCR khu vực II – Phú Thọ luôn vận dụng 4 tại chỗ trong PCCCR là: chỉ huy tại chỗ; lực lượng tại chỗ; phương tiện tại chỗ và hậu cần tại chỗ. Nguyên tắc này đã giúp đơn vị xử lý kịp thời các vụ cháy, không để lan rộng thành thảm họa.
Chủ động và quyết liệt hơn những tháng cuối năm
Những tháng cuối năm 2026, Đội Kiểm lâm cơ động và PCCCR khu vực II – Phú Thọ xác định tiếp tục siết chặt kỷ luật, tăng cường bám địa bàn và ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng. Đặc biệt, việc xây dựng lực lượng vững mạnh, kỷ luật, chuyên nghiệp được xem là yếu tố then chốt.
“Chúng tôi đặt mục tiêu 100% cán bộ hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên, không để xảy ra vi phạm trong nội bộ. Muốn giữ rừng tốt thì trước hết lực lượng phải mạnh”, Đội trưởng Đinh Bá Hùng khẳng định.
Rừng không chỉ là tài nguyên, mà còn là sinh kế, là môi trường sống, là “lá phổi xanh” của cả vùng. Mỗi hecta rừng được giữ lại là một phần tương lai được bảo vệ.
Những bước chân kiểm lâm vẫn lặng lẽ đi giữa rừng sâu, không ồn ào, không phô trương. Nhưng chính họ đang tạo nên một “tuyến phòng thủ” bền bỉ trước những nguy cơ xâm hại rừng.
Và trong cuộc chiến ấy, điều quan trọng nhất không chỉ là lực lượng kiểm lâm, mà còn là sự chung tay của cả cộng đồng. Bởi giữ rừng – suy cho cùng – không phải là nhiệm vụ của riêng ai.
Các giải pháp trọng tâm của Đội Kiểm lâm cơ động và PCCCR khu vực II – Phú Thọ trong năm 2026 bao gồm: duy trì trực PCCCR 24/24h; tăng cường tuần tra ban đêm; chủ động nắm bắt thông tin từ cơ sở và phối hợp liên ngành trong xử lý vi phạm.
Bài 46: Kiểm lâm Tràng Định giữ màu xanh nơi phên giậu biên cương
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 44: Cao Bằng - Giữ rừng nơi miền núi đá Hoà An
- Bài 43: Sơn La - Cuộc chiến giữ rừng nơi “sống lưng khủng long” Tà Xùa
- Bài 42: Thái Nguyên - Giữ xanh đại ngàn Võ Nhai, dấu ấn của Hạt Kiểm lâm số 15
Những ngày cuối năm, khi sương mù còn bảng lảng trên những triền đồi ở huyện Chiêm Hóa cũ (tỉnh Tuyên Quang), các cán bộ Hạt Kiểm lâm khu vực IV – Tuyên Quang (Hạt) đã bắt đầu một ngày làm việc từ rất sớm. Từ trụ sở, những chuyến xe máy lại tỏa đi các xã Chiêm Hóa, Tân Mỹ, Hòa An, Kiên Đài, Yên Lập, Kim Bình, Tri Phú để tuần tra, kiểm tra hiện trạng rừng.
Những ngày đầu xuân, mặt nước hồ Thủy điện Hòa Bình phẳng lặng in bóng những dãy núi trùng điệp. Ít ai biết rằng, phía sau sự bình yên ấy là những cánh rừng phòng hộ trải dài hàng chục nghìn héc-ta, ngày đêm được bảo vệ nghiêm ngặt để giữ đất, giữ nước và bảo vệ an toàn cho một trong những công trình thủy điện lớn nhất miền Bắc.
Thời gian qua, Hạt Kiểm lâm liên phường, xã Chũ – Lục Ngạn (Hạt) đã triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần giữ vững an ninh rừng, ổn định sinh kế cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững.
Những ngày cuối năm 2025, chúng tôi theo chân cán bộ Hạt Kiểm lâm Khu vực VII – tỉnh Sơn La (Hạt) băng qua những triền đồi thuộc huyện Sông Mã cũ (tỉnh Sơn La). Trên các sườn núi, màu xanh của rừng phòng hộ trải dài, xen lẫn những khoảnh rừng sản xuất và rừng đặc dụng được bảo vệ nghiêm ngặt. Ít ai biết rằng, để giữ vững hơn 51.000 ha rừng ấy là sự nỗ lực thầm lặng của lực lượng kiểm lâm và sự chung tay của người dân địa phương.
Cà phê, một trong những cây trồng chủ lực của khu vực Tây Nguyên, đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là sự suy giảm năng suất do tác động của biến đổi khí hậu, việc sử dụng đất không bền vững và sự thoái hóa của đất đai. Trước tình hình này, việc tìm kiếm các mô hình canh tác bền vững và thông minh trở thành một nhu cầu cấp thiết. Mô hình canh tác cà phê thông minh tích hợp cây thân gỗ không chỉ bảo vệ môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế lâu dài cho nông dân.
