Bảo Ninh – nơi những người phụ nữ gửi đời mình cùng biển

Trong hành trình phát triển kinh tế biển xanh của Quảng Trị, có những đóng góp lặng thầm của những người phụ nữ. Họ không trực tiếp cầm lái con tàu giữa đại dương, nhưng lại đang góp phần giữ những con tàu ấy ra khơi và đưa giá trị từ biển trở về bờ. Bên dòng Nhật Lệ hiền hòa, làng biển Bảo Ninh từ bao đời nay vẫn hướng mặt ra biển lớn. Nơi đây, biển không chỉ là không gian mưu sinh, mà còn là một phần máu thịt trong đời sống của mỗi gia đình, mỗi con người. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, người phụ nữ Bảo Ninh đã làm nên những câu chuyện đi vào lịch sử bằng lòng dũng cảm, sự hy sinh và tinh thần vượt lên gian khó.

Nhắc đến Bảo Ninh, người ta nhớ đến hình ảnh mẹ Nguyễn Thị Suốt – người nữ lái đò kiên cường trên dòng Nhật Lệ, ngày ngày đưa bộ đội, cán bộ qua sông dưới mưa bom bão đạn. Chiếc mái chèo nhỏ bé của mẹ năm xưa không chỉ đưa những chuyến đò vượt sông, mà còn chở theo ý chí của một vùng đất không khuất phục trước gian lao. Từ hình ảnh mẹ Suốt năm nào đến những người phụ nữ Bảo Ninh hôm nay, dường như vẫn có một mạch nguồn chung: tình yêu quê hương, sự gắn bó với biển và tinh thần không ngại khó khăn để dựng xây cuộc sống.

Nếu ngày trước, những người phụ nữ Bảo Ninh góp sức giữ làng, giữ biển bằng những chuyến đò, những gánh hàng, những công việc thầm lặng nơi hậu phương, thì hôm nay họ đang góp phần xây dựng kinh tế biển bằng những cách rất riêng.

Chị Hoàng Thị Sửu chọn con đường giữ an toàn cho những con tàu, trở thành điểm tựa hậu cần để ngư dân yên tâm vươn khơi. Chị Đào Thị Tám lại lựa chọn nâng giá trị từ những sản vật biển, đưa hương vị quê hương trở thành những sản phẩm OCOP có chỗ đứng trên thị trường.

Hai người phụ nữ, hai công việc khác nhau, nhưng cùng chung một điểm xuất phát: tình yêu với biển và mong muốn quê hương mình phát triển từ chính những giá trị vốn có.

Người phụ nữ giữ nhịp những chuyến vươn khơi

Ở vùng biển Bảo Ninh, nơi những con sóng ngày ngày nối dài hành trình của những đoàn tàu ra khơi, cái tên Hoàng Thị Sửu đã trở nên quen thuộc với nhiều ngư dân. Người ta biết đến chị không chỉ bởi là nữ chủ một cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu cá giữa một lĩnh vực vốn được xem là nặng nhọc và nhiều thử thách, mà còn bởi chị là người đang âm thầm đứng phía sau những chuyến biển an toàn.

Hơn 15 năm gắn bó với nghề, xưởng đóng mới và sửa chữa tàu cá của chị Sửu không đơn thuần là nơi những con tàu được thay mới những tấm ván, sửa chữa động cơ, gia cố thân tàu sau những ngày dài vượt sóng. Đó còn là nơi nhiều ngư dân gửi gắm niềm tin trước mỗi chuyến ra khơi, bởi với họ, một con tàu vận hành an toàn chính là điểm tựa để bám biển, giữ nghề và duy trì cuộc sống của gia đình.

Bước vào lĩnh vực dịch vụ tàu biển từ năm 2011, chị Sửu đã lựa chọn một con đường không dễ dàng. Trong suy nghĩ của nhiều người lúc đó, đóng mới và sửa chữa tàu cá là công việc dành cho nam giới, đòi hỏi sức khỏe, kỹ thuật và khả năng chịu áp lực cao. Nhưng từ thực tế của làng biển Bảo Ninh, nơi nhiều ngư dân phải đối mặt với khó khăn mỗi khi tàu thuyền gặp sự cố, thiếu nơi sửa chữa kịp thời, chị nhận ra rằng đây không chỉ là một hoạt động kinh doanh, mà còn là một nhu cầu thiết yếu của cộng đồng.

“Một con tàu nằm bờ không chỉ là một phương tiện ngừng hoạt động, mà phía sau đó là sinh kế của cả một gia đình ngư dân”, chị Sửu chia sẻ. Với ngư dân, con tàu là tài sản lớn nhất, là công cụ mưu sinh và cũng là nơi gửi gắm hy vọng sau mỗi chuyến biển. Vì vậy, mỗi ngày tàu phải nằm bờ vì hỏng hóc, chờ sửa chữa cũng đồng nghĩa với một ngày thu nhập bị bỏ lỡ. Hiểu được điều đó, chị Sửu luôn đặt mục tiêu rút ngắn thời gian sửa chữa, bảo đảm chất lượng kỹ thuật, giúp tàu sớm trở lại hành trình.

Hiện nay, cơ sở của chị Sửu phục vụ từ 300–400 lượt tàu mỗi năm, trong đó khoảng 70% là các tàu có chiều dài trên 15 m – lực lượng chủ lực trong khai thác xa bờ. Tùy từng thời điểm, cơ sở tạo việc làm cho khoảng 30 lao động, gồm cả lao động thường xuyên và lao động thời vụ, góp phần duy trì sinh kế cho nhiều người dân địa phương.

Điều đáng quý ở mô hình này không chỉ nằm ở những con số, mà ở cách chị Sửu nhìn nhận vai trò của mình trong đời sống nghề biển. Trong giai đoạn dịch COVID-19, khi hoạt động khai thác thủy sản gặp nhiều khó khăn, nhiều chủ tàu đứng trước nguy cơ phải tạm dừng sản xuất, Công ty TNHH Tàu biển Bảo Ninh đã chủ động giảm chi phí sửa chữa, hỗ trợ những trường hợp khó khăn với mong muốn giúp các tàu nhanh chóng trở lại biển.

"Ngày trước, chúng tôi chỉ nghĩ làm sao đưa tàu về bến an toàn. Còn bây giờ, điều mong muốn lớn hơn là giữ được một vùng biển sạch để con cháu còn tiếp tục làm nghề. Mỗi chuyến tàu an toàn, mỗi người dân có ý thức hơn với môi trường đều là một cách góp phần giữ biển xanh. Biển còn xanh thì cuộc sống của người dân mới còn bền vững", chị Sửu chia sẻ.

Từ thực tiễn hơn một thập kỷ gắn bó với nghề, chị Sửu càng nhận thấy vai trò đặc biệt quan trọng của hậu cần nghề cá trong phát triển kinh tế biển bền vững. Nếu những chuyến biển được ví như hành trình chinh phục đại dương, thì hậu cần nghề cá chính là nền móng âm thầm bảo đảm cho hành trình ấy diễn ra an toàn và hiệu quả. Bởi phía sau mỗi con tàu ra khơi không chỉ cần ngư trường, kinh nghiệm của người thuyền trưởng hay sự cần cù của ngư dân, mà còn cần một hệ thống dịch vụ hậu cần đủ năng lực: từ sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện đến bảo đảm các điều kiện kỹ thuật, an toàn khai thác.

Một con tàu được bảo dưỡng tốt không chỉ giảm nguy cơ sự cố trên biển, tiết kiệm nhiên liệu, kéo dài tuổi thọ phương tiện, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả khai thác, đáp ứng các yêu cầu về chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Trong chuỗi giá trị nghề cá, hậu cần thường ít xuất hiện trong những câu chuyện đầy sóng gió của những chuyến biển dài ngày, nhưng lại là mắt xích quyết định để ngư dân yên tâm vươn khơi, để những giá trị từ biển được khai thác an toàn, hợp lý và bền vững hơn.

Ở Bảo Ninh hôm nay, phía sau những con tàu căng buồm ra biển lớn vẫn có bóng dáng của những người phụ nữ lặng lẽ giữ nhịp góp phần để những chuyến vươn khơi không chỉ đi xa hơn, mà còn trở về an toàn hơn.

Từ sản vật biển đến thương hiệu quê hương

Nếu chị Hoàng Thị Sửu là người giữ nhịp cho những chuyến tàu an toàn vươn khơi, thì chị Đào Thị Tám lại đang nối dài hành trình ấy bằng một cách khác: đưa những giá trị từ biển trở về bờ, nâng tầm những sản vật quen thuộc của quê hương thành những sản phẩm có thương hiệu.

Ở Bảo Ninh, biển không chỉ hiện diện trong tiếng máy tàu mỗi sớm mai, trong những chuyến ra khơi của ngư dân, mà còn hiện hữu trong từng con cá, con mực, từng giọt nước mắm, từng món ăn truyền thống đã gắn bó với đời sống của bao thế hệ cư dân vùng biển. Nhưng để những sản vật ấy không chỉ dừng lại ở giá trị khai thác ban đầu, cần có sự thay đổi trong tư duy: từ bán nguyên liệu sang chế biến sâu, từ sản phẩm quen thuộc trở thành hàng hóa có thương hiệu.

Xuất phát từ mong muốn gìn giữ nghề chế biến hải sản truyền thống của quê hương, đồng thời tạo thêm sinh kế ổn định cho người dân địa phương, chị Đào Thị Tám đã lựa chọn con đường xây dựng mô hình hợp tác xã theo hướng chuyên nghiệp, bền vững. Năm 2019, Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh dịch vụ Chế biến Thủy sản Long Tám được thành lập tại vùng biển Bảo Ninh, mở ra một hướng đi mới trong việc nâng cao giá trị sản vật biển địa phương.

Những ngày đầu, HTX bắt đầu từ quy mô nhỏ với những sản phẩm quen thuộc của làng biển. Nhưng bằng sự kiên trì và cách làm bài bản, chị Tám từng bước đưa hoạt động sản xuất vào nền nếp: chuẩn hóa quy trình chế biến, xây dựng nhãn hiệu, đầu tư bao bì, tem truy xuất nguồn gốc, áp dụng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm và tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP).

Từ những sản vật vốn quen thuộc trong đời sống hằng ngày, HTX Long Tám đã phát triển thành các sản phẩm có giá trị như mực khô, nước mắm, mắm ruốc, mực khô rim ăn liền. Hiện nay, HTX đã có 4 sản phẩm OCOP, trong đó nhiều sản phẩm được công nhận là sản phẩm tiêu biểu của địa phương, từng bước mở rộng thị trường trong nước và vươn tới các thị trường lân cận như Lào, Thái Lan.

Chị Đào Thị Tám - Giám đốc Hợp tác xã Long Tám cho rằng, muốn người dân sống được với biển thì không thể chỉ dựa vào khai thác mà phải nâng cao giá trị của từng sản phẩm. "Con cá, con mực sau khi được chế biến, xây dựng thương hiệu và tham gia chương trình OCOP sẽ có giá trị cao hơn nhiều so với bán tươi. Điều đó giúp ngư dân tăng thu nhập mà không cần khai thác nhiều hơn. Chúng tôi luôn hướng đến quy trình sản xuất sạch, đảm bảo chất lượng và truy xuất nguồn gốc để sản phẩm biển Quảng Trị có chỗ đứng trên thị trường".

Với sản phẩm nước mắm Long Tám, nguyên liệu được lựa chọn từ nguồn cá tươi tại khu vực cảng cá Bảo Ninh, kết hợp với muối biển địa phương và phương pháp chế biến truyền thống. Quá trình ủ chượp, gài nén được thực hiện cẩn thận nhằm giữ lại hương vị đặc trưng của nước mắm vùng biển, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm.

Không chỉ chú trọng sản phẩm, chị Tám còn quan tâm đến việc xây dựng câu chuyện thương hiệu. Bởi theo chị, mỗi sản phẩm biển không chỉ là một món hàng, mà còn mang trong đó văn hóa, tập quán và hình ảnh của một vùng đất.

Một gói mực khô, một chai nước mắm hay một hũ mắm ruốc của HTX Long Tám vì thế không chỉ đơn thuần là sản phẩm chế biến, mà còn kể câu chuyện về những chuyến tàu trở về sau ngày dài trên biển, về sự cần cù của người dân Bảo Ninh và về nỗ lực gìn giữ nghề truyền thống trong đời sống hiện đại.

Để nâng cao năng lực sản xuất, HTX đã đầu tư hệ thống nhà xưởng, kho bảo quản, thiết bị sấy và các trang thiết bị phục vụ chế biến. Hiện nay, đơn vị tạo việc làm ổn định cho hơn 20 lao động địa phương, mỗi năm chế biến khoảng 250–300 tấn hải sản các loại.

Điều đáng ghi nhận trong hành trình của HTX Long Tám là sự chuyển biến từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy kinh tế. Những sản phẩm từng chỉ phục vụ thị trường địa phương nay đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước, xuất hiện trên các kênh phân phối hiện đại và từng bước tiếp cận thương mại điện tử.

Cùng với đó, HTX cũng đang gắn sản phẩm biển với phát triển du lịch trải nghiệm. Du khách đến với Bảo Ninh không chỉ thưởng thức hương vị biển, mà còn có thể tìm hiểu câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm – câu chuyện về nghề cá, về văn hóa làng biển và những con người đang ngày ngày gìn giữ giá trị quê hương.

Trong hành trình phát triển kinh tế biển xanh, việc nâng cao giá trị sau khai thác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi biển không chỉ được nhìn nhận ở sản lượng đánh bắt, mà còn ở khả năng tạo ra sinh kế bền vững cho cộng đồng, ở việc mỗi sản vật được khai thác hợp lý, chế biến sâu và trở thành nguồn lực phát triển lâu dài.

Nếu những con tàu của chị Hoàng Thị Sửu giúp ngư dân vững vàng hơn trước sóng gió đại dương, thì những sản phẩm của chị Đào Thị Tám đang giúp giá trị từ biển đi xa hơn sau khi cập bờ.

Hai người phụ nữ Bảo Ninh, hai công việc khác nhau, nhưng cùng chung một hướng đi: biến tình yêu với biển thành những giá trị cụ thể cho quê hương. Đó cũng chính là cách những người phụ nữ vùng biển hôm nay đang tiếp nối truyền thống kiên cường của mảnh đất “hai giỏi”, từ giữ biển, giữ làng đến kiến tạo những giá trị mới trong hành trình phát triển kinh tế biển bền vững.