Bảo vệ môi trường không bắt đầu từ những dự án lớn, mà khởi nguồn từ chính những hành động giản dị trong đời sống hằng ngày của mỗi người dân. Giữ gìn vệ sinh nhà cửa, quét dọn đường làng, ngõ xóm, thu gom rác đúng nơi quy định... tuy là những việc nhỏ nhưng nếu được duy trì thường xuyên sẽ tạo nên sự thay đổi lớn, góp phần xây dựng môi trường sống xanh – sạch – bền vững.
Ý thức người dân, yếu tố quyết định từ cơ sở
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, lượng rác thải sinh hoạt gia tăng đang gây áp lực lớn lên môi trường sống ở cả nông thôn và đô thị. Thực tế cho thấy, nếu chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách và không hình thành ý thức và thói quen bảo vệ môi trường trong mỗi người dân, các giải pháp mang tính phong trào khó có thể phát huy hiệu quả lâu dài.
Khi mỗi hộ gia đình tự giác quét dọn trước cửa nhà mình, không xả rác bừa bãi, bỏ rác đúng giờ, đúng nơi quy định, diện mạo khu dân cư sẽ thay đổi từng ngày. Nhiều người dân cho biết, từ khi tổ dân phố vận động mỗi nhà tự chịu trách nhiệm với đoạn đường, ngõ trước cửa, tình trạng rác thải tồn đọng giảm hẳn, môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng hơn. Những việc làm nhỏ nhưng duy trì thường xuyên đã trở thành nếp sinh hoạt hằng ngày của người dân
Không chỉ cải thiện vệ sinh môi trường, những việc làm này còn tăng cường gắn kết cộng đồng. Khi cùng nhau quét dọn, chăm sóc đường làng, người dân nâng cao tinh thần trách nhiệm chung, từng bước xóa bỏ tâm lý trông chờ, ỷ lại. Đây cũng là hình thức giáo dục trực quan, giúp thế hệ trẻ hình thành ý thức tôn trọng và bảo vệ môi trường ngay từ sớm.
Nhân rộng phong trào hiệu quả ở địa phương
Từ thực tiễn cơ sở, nhiều địa phương trên cả nước đã triển khai hiệu quả các phong trào bảo vệ môi trường gắn với cộng đồng dân cư và duy trì ổn định trong thời gian dài. Tiêu biểu là phong trào “Ngày Chủ nhật xanh”, được tổ chức định kỳ tại nhiều tỉnh, thành phố. Điểm chung của phong trào này là cách làm linh hoạt, không hình thức, huy động sự tham gia tự nguyện của người dân, cán bộ, đoàn viên, hội viên cùng quét dọn đường làng, ngõ xóm, làm sạch kênh mương, trồng và chăm sóc cây xanh.
Tại một số địa phương, phong trào “Ngày Chủ nhật xanh” được gắn với các mô hình cụ thể như “Đoạn đường tự quản”, “Ngõ xóm không rác”, “Khu dân cư sáng – xanh – sạch – đẹp”. Mỗi tuyến đường, mỗi khu dân cư đều có tổ tự quản chịu trách nhiệm duy trì vệ sinh, nhắc nhở các hộ dân thực hiện thường xuyên, qua đó bảo đảm phong trào đi vào nền nếp, tránh tình trạng làm theo đợt.
Bên cạnh đó, các tổ chức đoàn thể đóng vai trò nòng cốt trong việc duy trì và lan tỏa phong trào. Hội Phụ nữ với các mô hình “5 không, 3 sạch”, “Gia đình xanh” đã vận động hội viên giữ gìn vệ sinh từ trong nhà ra ngoài ngõ, từng bước thay đổi thói quen sinh hoạt. Đoàn Thanh niên phát huy vai trò xung kích thông qua các hoạt động “Thứ bảy tình nguyện”, “Chủ nhật xanh”, góp phần tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.
Đáng chú ý, nhiều địa phương còn có cách làm sáng tạo như phân loại rác tại nguồn, thu gom phế liệu gây quỹ cộng đồng, xây dựng “ngôi nhà xanh”, “thùng rác hộ gia đình”. Những mô hình này không chỉ góp phần giảm lượng rác thải ra môi trường mà còn tạo thêm nguồn lực chăm lo an sinh xã hội, qua đó nâng cao tính bền vững và sự đồng thuận của người dân.
Để các phong trào bảo vệ môi trường phát huy hiệu quả lâu dài, vai trò của chính quyền cơ sở là hết sức quan trọng. Nhiều địa phương đã đưa tiêu chí vệ sinh môi trường vào hương ước, quy ước khu dân cư; gắn kết quả giữ gìn vệ sinh với bình xét gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa, qua đó cụ thể hóa trách nhiệm của mỗi người dân, tạo động lực duy trì phong trào một cách tự giác.
Chính quyền cơ sở giữ vai trò định hướng, hỗ trợ, còn người dân là chủ thể trực tiếp thực hiện. Khi bảo vệ môi trường gắn với lợi ích thiết thực về sức khỏe và chất lượng sống, các phong trào sẽ được người dân chủ động hưởng ứng và dần trở thành nếp sống thường nhật trong cộng đồng.
Bảo vệ môi trường là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và đồng lòng của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi con đường, ngõ nhỏ được giữ gìn sạch sẽ hôm nay chính là nền tảng cho môi trường sống an toàn, bền vững ngày mai. Khi những việc nhỏ được thực hiện bằng ý thức tự giác, bảo vệ môi trường không còn là khẩu hiệu, mà trở thành giá trị sống bền vững trong từng khu dân cư.
Các mô hình trường học không rác thải trong khuôn khổ Giải thưởng Trường học Sinh thái ASEAN Việt Nam 2025 khẳng định sự đồng lòng, sáng tạo và nỗ lực bền bỉ của tập thể cán bộ, giáo viên và học sinh nhà trường trong xây dựng môi trường học đường xanh, sạch, an toàn, thân thiện với môi trường; đồng thời cho thấy hiệu quả rõ nét của các mô hình, sáng kiến giảm thiểu rác thải nhựa, phân loại, tái chế, tái sử dụng và thay đổi thói quen tiêu dùng trong nhà trường.
Ngày 31/1, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Lễ trao Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025: Trường học không rác thải nhựa.
Không chỉ dừng lại ở một hoạt động vui Tết đầu năm, hội chợ xuân tại Trường THCS Đỗ Ngọc Du đã được nhà trường tổ chức theo hướng gắn kết chặt chẽ với giáo dục ý thức bảo vệ môi trường. Thông qua các gian hàng thân thiện, hoạt động tái chế sáng tạo và sự tham gia tích cực của học sinh, giáo viên, phụ huynh, hội chợ trở thành một không gian giáo dục trải nghiệm sinh động, góp phần hình thành thói quen sống bền vững cho học sinh ngay từ môi trường học đường.
Sau hơn một thập kỷ đồng hành cùng công tác bảo vệ môi trường (BVMT), Nhà máy xử lý chất thải rắn Ninh Bình (Nhà máy) đang gặp nhiều khó khăn khi chuyển sang cơ chế tự chủ tài chính. Là đơn vị công ích nhưng phải vận hành như doanh nghiệp thuần túy, nhà máy rất cần một cơ chế linh hoạt và phù hợp với đặc thù lĩnh vực môi trường để có thể duy trì hoạt động bền vững, hiệu quả.
Giữa những cánh rừng tự nhiên trải dài trên địa bàn các xã Tân Lạc, Toàn Thắng, Mường Hoa, Mường Bi, Vân Sơn (tỉnh Phú Thọ) công việc bảo vệ rừng không hiện lên bằng những con số ồn ào, mà được đo bằng sự bình yên của rừng, bằng việc không để xảy ra “điểm nóng” xâm hại tài nguyên. Đằng sau sự bình yên ấy là nỗ lực bền bỉ của lực lượng kiểm lâm địa bàn – những người ngày ngày “ăn rừng, ở rừng”, giữ rừng từ gốc.
