Cà Mau là địa phương có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, là tỉnh địa đầu cực Nam của Tổ quốc với ba mặt giáp biển, bờ biển dài 310 km, vùng biển rộng khoảng 120.000 km², tiếp giáp với các vùng biển Đông Nam Á cùng hệ sinh thái biển, ven biển đa dạng và đặc thù. Với nhiều tiềm năng, lợi thế nổi bật về thủy sản, năng lượng tái tạo, du lịch sinh thái và kinh tế biển, tỉnh đang tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm thực hiện hiệu quả Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Bên cạnh đường bờ biển dài, vùng biển Cà Mau còn có 3 cụm đảo: Hòn Khoai, Hòn Chuối, Đá Bạc. Đặc biệt, cụm đảo Hòn Khoai nằm gần tuyến hàng hải quốc tế, có tiềm năng, lợi thế, điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển, du lịch sinh thái, du lịch biển đảo, giao thương quốc tế gắn với Cảng Hòn Khoai và Khu kinh tế Năm Căn. Thời gian qua, tỉnh đang lập quy hoạch, kêu gọi, thu hút đầu tư xây dựng Cảng Hòn Khoai có thể đáp ứng được tàu có tải trọng lên tới 250.000 tấn vào cảng. Khi hoàn thành sẽ là cảng tổng hợp nước sâu lớn nhất trong hệ thống cảng biển Việt Nam.
Về vị trí chiến lược, Cà Mau nằm trên hành lang phát triển kinh tế phía Nam của Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng (GMS), đồng thời kết nối cả Biển Đông và Vịnh Thái Lan. Địa phương cũng được xem là cực tăng trưởng năng động của vùng ĐBSCL với vai trò đặc biệt về kinh tế biển và quốc phòng - an ninh.
Sau hợp nhất với Bạc Liêu, không gian phát triển được mở rộng, tạo thêm lợi thế để hình thành “thủ phủ” năng lượng tái tạo và trung tâm sản xuất tôm lớn nhất cả nước. Trong đó, thế mạnh điện gió ven biển kết hợp với cụm khí - điện - đạm Cà Mau đang mở ra dư địa lớn cho phát triển công nghiệp năng lượng xanh. Cùng với đó, hệ sinh thái rừng ngập mặn hơn 57.000 ha được xem là một trong những hệ sinh thái tiêu biểu của thế giới, vừa đóng vai trò phòng hộ ven biển, vừa tạo sinh kế thông qua các mô hình kinh tế như tôm - rừng, tôm sinh thái. Hiện toàn tỉnh có hơn 5.000 tàu cá, khoảng 450.000 ha nuôi trồng thuỷ sản, lớn nhất cả nước. Đây là nền tảng quan trọng để Cà Mau giữ vai trò trung tâm thuỷ sản của khu vực. Bên cạnh đó, các khu vực ven biển với tốc độ gió ổn định quanh năm đang mở ra triển vọng lớn cho ngành điện gió. Trong lĩnh vực du lịch, những điểm đến như Mũi Cà Mau, Vườn Quốc gia U Minh Hạ hay các vùng ven biển đặc thù đã bước đầu hình thành sản phẩm du lịch sinh thái, trải nghiệm mang bản sắc riêng.
Sau khi Nghị quyết số 36-NQ/TW, ngày 22/10/2018, về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 được ban hành, Tỉnh ủy Cà Mau đã định hướng chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững gắn với quốc phòng, an ninh. Trên cơ sở đánh giá tiềm năng và nguồn lực, Tỉnh ủy và UBND tỉnh cụ thể hóa chiến lược Trung ương thành các chương trình hành động; các trọng tâm gồm: Phát triển bền vững, tăng trưởng xanh, cơ cấu lại các ngành kinh tế biển theo hướng hiện đại, hài hòa giữa khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường, hệ sinh thái biển đảo. Mục tiêu đến năm 2045, Cà Mau trở thành tỉnh phát triển mạnh về kinh tế biển, đạt các tiêu chí quốc gia về phát triển bền vững.
Chuyển từ tư duy “thuận thiên” sang “thuận thiên - hợp thời”, Cà Mau biến thách thức biến đổi khí hậu - xâm nhập mặn, biển tiến - thành cơ hội kinh tế. Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, phát triển kinh tế biển cần lấy quản lý tài nguyên, nguồn nước và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu làm nguyên tắc tổ chức không gian quy hoạch vùng, đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân.
Với tọa độ cực Nam, mọi dự án đầu tư hạ tầng biển đều đặt dưới “lăng kính” quốc phòng - an ninh. Các cảng biển, cầu vượt biển Hòn Khoai mang tính lưỡng dụng: Vừa phát triển kinh tế, vừa củng cố thế trận quốc phòng vững chắc.
Phát huy lợi thế từ biển, trong gần 10 năm triển khai Nghị quyết 36-NQ/TW, kinh tế biển Cà Mau ghi nhận nhiều thành tựu. Đến năm 2025, tổng sản lượng thủy sản đạt 1,268 triệu tấn, trong đó nuôi trồng hơn 904.000 tấn với mô hình siêu thâm canh công nghệ cao, nuôi tôm - rừng, tôm - lúa đạt chứng nhận quốc tế, nâng cao thương hiệu xuất khẩu. Khai thác biển được cơ cấu lại, duy trì ổn định, bền vững.
Lĩnh vực năng lượng tái tạo bứt phá với 28 dự án điện gió ven bờ và ngoài khơi, hướng đến hình thành trung tâm năng lượng sạch lớn. Bảo vệ môi trường được chú trọng với Khu bảo tồn biển Cà Mau rộng 27.000 ha, duy trì rừng ngập mặn và nguồn lợi thủy sản tự nhiên. Thu nhập người dân ven biển, hải đảo tăng, đạt bình quân 65,4 triệu đồng/người/năm 2025, chỉ số HDI cải thiện ổn định.
Tuy nhiên, tỉnh Cà Mau vẫn đối mặt nhiều thách thức: Hạ tầng giao thông kết nối liên vùng còn yếu, chi phí đầu tư lớn, logistics chưa phát triển đồng bộ; hạ tầng giao thông vẫn còn “điểm nghẽn” lớn về kết nối khi nhiều năm phải phụ thuộc hoàn toàn vào Quốc lộ 1 và đường Hồ Chí Minh, khai thác biển mang tính manh mún; nguồn nhân lực kinh tế biển chưa đáp ứng yêu cầu, thiếu chuyên gia, kỹ sư công nghệ cao; thiên tai, sạt lở bờ biển và xâm nhập mặn ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng hạ tầng và nuôi trồng thủy sản.
Trong 5-10 năm tới, Cà Mau tập trung triển khai các dự án đột phá: Khai thác kinh tế biển sâu tại Hòn Khoai, Hòn Chuối; phát triển điện gió ngoài khơi và nuôi biển xa bờ; siêu dự án Cảng nước sâu Hòn Khoai - cảng lưỡng dụng, trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế, kết nối trục hàng hải Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương.
Hạ tầng giao thông đa phương thức được đẩy mạnh với Cao tốc Cà Mau - Đất Mũi, nâng cấp cảng hàng không, hệ thống đường thủy nội địa kết nối nội địa với khu kinh tế ven biển và cảng biển. Vùng bờ biển và bãi bồi phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững gắn với rừng ngập mặn, chuyển đổi một phần sang du lịch sinh thái tại Khu du lịch Quốc gia Mũi Cà Mau. Dải hành lang kinh tế ven biển Đông - Tây kết nối từ cửa biển sông Đốc đến Gành Hào, với Khu kinh tế Năm Căn và đô thị biển sông Đốc là cực hút đầu tư.
Ngành thủy sản được cơ cấu lại: Giảm khai thác gần bờ, đầu tư nuôi biển công nghệ cao, xây dựng nhà máy chế biến giá trị gia tăng, mở rộng xuất khẩu sang thị trường khó tính. Cà Mau hướng tới trung tâm năng lượng tái tạo, thu hút dự án điện gió ngoài khơi, nghiên cứu hydro xanh, amoniac xanh, kết hợp xây dựng hệ thống kè chắn sóng, thủy lợi ven biển, trồng rừng ngập mặn phòng, chống thiên tai.
Nguồn nhân lực là ưu tiên: Tỉnh chuyển đổi lao động truyền thống sang nguồn nhân lực kinh tế biển hiện đại, liên kết chính quyền - trường đại học - doanh nghiệp, đào tạo kỹ thuật hạ tầng cảng, logistics biển, vận hành giao thông, kinh tế số, đồng thời thu hút chuyên gia, kỹ sư công nghệ cao.
Theo ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, để phát triển kinh tế biển đạt kết quả, tỉnh cũng rất quan tâm đến xây dựng nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế biển hiện đại như chuyển đổi mạnh mẽ từ “lao động truyền thống” sang “nguồn nhân lực kinh tế biển hiện đại”. Ưu tiên liên kết chặt chẽ giữa chính quyền - các trường đại học - doanh nghiệp lớn để đào tạo bài bản các ngành then chốt bao gồm: Kỹ thuật hạ tầng cảng, quản trị logistics biển, công nghệ vận hành giao thông và kinh tế số. Đồng thời có cơ chế, chính sách, đãi ngộ đặc thù thu hút các chuyên gia kinh tế, kỹ sư công nghệ cao về làm việc tại địa phương,…
Nghị quyết 36-NQ/TW mở ra cơ hội lịch sử cho Cà Mau bứt phá ra biển lớn. Với chiến lược rõ ràng, đầu tư đúng tầm vào những “nút thắt” như Cảng nước sâu Hòn Khoai và nguồn nhân lực chất lượng cao, Cà Mau có khả năng biến tiềm năng biển rộng lớn thành sự giàu có bền vững, trở thành cực tăng trưởng động lực kinh tế biển, nơi đầu sóng địa đầu của Tổ quốc.
Từ giao, cho thuê, đăng ký đến cấp Giấy chứng nhận, lập hồ sơ hải chính, đấu giá, chuyển nhượng và thế chấp, dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) đang xây dựng một hành lang pháp lý tương đối đầy đủ về quyền sử dụng khu vực biển. Cùng với đó là các chính sách về tài chính xanh, thử nghiệm công nghệ và tạo lập quỹ không gian biển. Mục tiêu là khơi thông nguồn lực phát triển, nhưng không làm thay đổi chế độ pháp lý của biển, không phát sinh quyền sở hữu đối với biển và không tách rời yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia.
Đối với ngành nuôi biển, con giống là một trong những mắt xích quan trọng tạo nền tảng cho phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng hiện đại, quy mô lớn. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã trao đổi với TS. Trần Thế Mưu, Phó Giám đốc Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam về những nhiệm vụ trọng tâm, điểm nghẽn về con giống và các giải pháp huy động nguồn lực phát triển ngành nuôi biển trong thời gian tới.
Với quyết tâm sớm gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), tỉnh Hưng Yên đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quyết liệt nhằm ngăn chặn khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Những nỗ lực này đang tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của ngư dân trên địa bàn tỉnh.
Vừa qua, đoàn công tác Bộ Tư pháp do đồng chí Nguyễn Thanh Hà, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật Hình sự - Hành chính và Xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) làm trưởng đoàn, đã làm việc, kiểm tra tình hình công tác xử lý vi phạm hành chính về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tại Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị.
Từ những con tàu ra khơi, hệ thống giám sát hành trình trên biển đến các điểm kiểm soát tại cảng, cuộc chiến chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) ở Quảng Ninh đang được triển khai ngày càng thực chất.
