Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam – Hành trình đi vào “phần hồn” của những cánh rừng

Đọc cuốn sách, người ta không chỉ bước vào những cánh rừng nguyên sinh, không chỉ gặp những loài cây cổ thụ hay những hệ sinh thái đặc sắc trải dài từ Bắc vào Nam. Điều đặc biệt hơn, người đọc được dẫn vào một cuộc đối thoại lặng lẽ giữa con người với thiên nhiên, giữa ký ức với hiện tại, giữa trách nhiệm với tình yêu.

Một trong những điều thú vị nhất khi đọc Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam là người đọc liên tục bắt gặp những bài học cuộc sống được chiêm nghiệm từ thiên nhiên.

Hơn 100 trang sách là hành trình qua 36 vườn quốc gia Việt Nam. Nhưng đây không phải là một cẩm nang du lịch sinh thái, cũng không phải một công trình nghiên cứu khoa học với những con số và thuật ngữ chuyên ngành. Tác giả chọn một con đường khác: Kể chuyện rừng bằng câu chuyện của con người.

Từ Kon Ka Kinh đến Chư Yang Sin, từ Bến En, Pù Mát đến Bidoup – Núi Bà, Tràm Chim hay Lò Gò – Xa Mát, mỗi vườn quốc gia hiện lên không chỉ như một không gian sinh thái mà còn là một không gian văn hóa, một miền ký ức và một phần linh hồn của đất nước.

Có lẽ vì vậy mà thông điệp xuyên suốt cuốn sách không phải là “bảo vệ rừng” theo cách chúng ta vẫn thường nói. Điều tác giả muốn gửi gắm sâu xa hơn là sự thấu hiểu.

Ông viết rằng rừng không thể được bảo vệ chỉ bằng biển cấm hay lực lượng kiểm lâm. Rừng được bảo vệ khi người dân thấy mình thuộc về rừng. Khi người dân có sinh kế từ rừng, có tương lai gắn với rừng, họ sẽ gìn giữ rừng bằng chính lợi ích, niềm tin và tình yêu của mình.

Đó là một cách tiếp cận đầy nhân văn, bởi ở Việt Nam, dưới mỗi tán rừng gần như luôn có một cộng đồng sinh sống từ nhiều thế hệ. Họ thuộc từng con suối, từng mùa cây thay lá, từng lối đi của muông thú. Với họ, rừng không phải một khái niệm cần bảo tồn mà đơn giản là nơi để sống, để nhớ, để trở về.

Đọc “Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam”, người ta nhận ra tác giả không chỉ viết về rừng. Như chính ông từng chia sẻ, ông “mượn thiên nhiên để nói về con người”.

Hệ sinh thái rừng trong mắt ông giống như một xã hội thu nhỏ. Không có cây nào vô nghĩa. Không có loài nào thấp kém. Cây cổ thụ cần tầng cây thấp giữ đất. Những thảm thực vật nhỏ bé giúp giữ nước. Những sinh vật âm thầm dưới lòng đất góp phần nuôi dưỡng cả khu rừng.

Từ đó, ông gợi mở một triết lý giản dị nhưng sâu sắc: Con người cũng không thể tồn tại một mình. Mỗi cá nhân đều cần cộng đồng, cần sự sẻ chia, cần những kết nối vô hình để cùng nhau đứng vững trước những cơn bão của cuộc đời.

Những trang viết về Tràm Chim khiến người đọc cảm nhận được “đất đang thở theo mùa”. Những dòng viết về Lò Gò – Xa Mát lại như một bản hòa âm của nhiều vùng đất cùng tồn tại trong sự hài hòa. Còn ở nhiều khu rừng khác, tác giả lặng lẽ khám phá “phần hồn” ẩn sâu dưới những gì mắt thường nhìn thấy.

Bởi theo ông, điều giữ cho một khu rừng tồn tại không chỉ là thân cây, tán lá hay những cánh rừng xanh bất tận. Điều giữ cho rừng đứng vững chính là sự cộng sinh, là những mối liên kết vô hình giữa thiên nhiên với thiên nhiên và giữa thiên nhiên với con người.

Đó cũng là lý do cuốn sách không chỉ khơi gợi tình yêu thiên nhiên mà còn truyền đi một cách nhìn mới về phát triển bền vững. Từ tư duy bảo vệ rừng sang quản trị hệ sinh thái rừng. Từ khai thác đơn giá trị sang phát triển đa giá trị. Từ quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang quản trị bằng tri thức, công nghệ và sự tham gia của cộng đồng.

Những thông điệp ấy không được trình bày khô khan như các văn bản chính sách. Chúng được chuyển tải qua cảm xúc, qua những câu chuyện đời thường, qua những cuộc gặp gỡ giản dị dưới tán rừng. Chính điều đó khiến cuốn sách chạm đến trái tim người đọc một cách tự nhiên.

Có lẽ điều đẹp nhất mà “Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam” mang lại là khả năng đánh thức trong mỗi người tình yêu đối với thiên nhiên – thứ tình cảm đôi khi bị lãng quên giữa nhịp sống hiện đại.

Khép lại cuốn sách, người đọc có thể không nhớ hết tên của 36 vườn quốc gia. Nhưng chắc chắn sẽ mang theo một cảm nhận sâu sắc hơn về rừng.

Trong một thời đại mà biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và những thách thức môi trường ngày càng hiện hữu, cuốn sách của tác giả Lê Minh Hoan xuất hiện như một lời mời gọi dịu dàng nhưng đầy sức nặng: Hãy bước chậm lại, lắng nghe thiên nhiên nhiều hơn và học cách yêu rừng bằng sự thấu hiểu.

Bởi như tác giả đã chiêm nghiệm sau những chuyến đi qua các cánh rừng Việt Nam: Thiên nhiên có thể tồn tại mà không cần con người, nhưng con người sẽ không thể tồn tại nếu thiếu thiên nhiên.

Và khi một đứa trẻ còn biết rung động trước tiếng chim trong rừng, trước mùi đất sau cơn mưa, trước tiếng suối đầu nguồn chảy qua những tán cây xanh thẳm, thì chúng ta vẫn còn quyền hy vọng vào một tương lai xanh của đất nước.

Đó cũng chính là giá trị lớn nhất mà “Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam” để lại. Đây không chỉ là những trang sách về rừng, mà là một hành trình gieo mầm tình yêu, trách nhiệm và niềm tin vào sự cộng sinh hài hòa giữa con người với thiên nhiên.