Không chỉ có biển xanh, bãi cát và những ngày nghỉ dưỡng, Hải Tiến (xã Hoằng Tiến, tỉnh Thanh Hóa) đang tìm cách đưa du khách bước sâu hơn vào đời sống của cộng đồng ven biển thông qua hoạt động “Chạm nhịp sống làng chài”. Cách làm mới không chỉ tạo thêm sức hút, kéo dài mùa du lịch mà còn mở hướng gắn du lịch với sinh kế ngư dân, kinh tế cộng đồng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững theo tinh thần Nghị quyết 26-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.
Những ngày đầu tháng 9, khi mùa du lịch biển ở Hải Tiến (xã Hoằng Tiến, tỉnh Thanh Hóa) tưởng như đã đi qua thời điểm sôi động nhất, một góc bãi biển lại bất ngờ rộn ràng theo một cách rất riêng. Không sân khấu, không những hoạt động giải trí cầu kỳ, chỉ có người dân, du khách, cán bộ địa phương cùng đứng bên nhau, nắm chặt sợi dây, hô vang từng nhịp để kéo rùng, kéo lưới từ ngoài biển vào bờ. Khi tấm lưới dần hiện lên sau những con sóng, mọi người lại quây quần gỡ cá, chuyện trò, cười nói.
Những ngư dân vốn quen với công việc ấy nay trở thành người hướng dẫn, còn du khách từ chỗ đứng xem đã trực tiếp nhập cuộc, tự mình cảm nhận sức nặng của lưới, vị mặn của biển và nhịp lao động của người làng chài. Một khung cảnh mộc mạc, bình dị nhưng khá mới mẻ đối với du lịch Hải Tiến. Chính sự chân thực ấy lại tạo nên sức hút đặc biệt, bởi du khách không chỉ nhìn thấy biển mà được bước vào đời sống phía sau biển, nơi mỗi mẻ lưới mang theo câu chuyện về nghề, về sinh kế và những giá trị văn hóa đã gắn bó với cộng đồng nơi đây qua nhiều thế hệ.
Đây là một trong những hoạt động thuộc chương trình “Chạm nhịp sống làng chài”, sản phẩm du lịch cộng đồng được UBND xã Hoằng Tiến tổ chức thí điểm theo Kế hoạch số 224/KH-UBND ngày 2/7/2026 của UBND tỉnh Thanh Hóa về phát triển du lịch biển năm 2026.
Điểm đặc biệt của chương trình là du khách không chỉ đến Hải Tiến để tắm biển, nghỉ dưỡng mà được trực tiếp bước vào đời sống của cộng đồng cư dân ven biển. Những công việc vốn quen thuộc với ngư dân như kéo lưới, gỡ cá, đan lưới, vá lưới, cào ngao, bắt sò… được tổ chức thành các hoạt động trải nghiệm có hướng dẫn.
Theo kế hoạch của xã Hoằng Tiến, “Chạm nhịp sống làng chài” được triển khai tại khu vực làng chài ven biển, tập trung ở bãi neo đậu bè mảng của ngư dân khu vực bến cá Lạch Trường, bãi biển Thanh Xuân, khu vực Flamingo Linh Trường và các tuyến đường làng, nhà dân tại các thôn ven biển Thanh Xuân, Văn Phong, Giang Sơn.
Một trong những hoạt động được xây dựng là “Chợ cá bình minh - Nhịp sống đầu ngày”, diễn ra từ 5 đến 7 giờ sáng hoặc theo lịch đăng ký của các đoàn khách. Du khách được tham quan bến cá, khu vực neo đậu bè mảng, tìm hiểu quá trình khai thác, thu mua, phân loại, chế biến và tiêu thụ hải sản; đồng thời giao lưu với ngư dân và tìm hiểu những loại hải sản đặc trưng của địa phương.
Tiếp đó là “Một ngày làm ngư dân”, trong đó du khách trực tiếp tham gia lao động dưới sự hướng dẫn của người dân, tìm hiểu ngư cụ truyền thống, phương thức khai thác hải sản và phong tục, tập quán của cư dân vùng biển. Các hoạt động được tổ chức theo điều kiện thủy triều và lịch đăng ký, đồng thời đặt yêu cầu về an toàn, trang bị bảo hộ và tôn trọng đời sống của cộng đồng.
Anh Lưu Bảo Minh (xã Cẩm Thủy) chia sẻ: “Trước đây tôi đến Hải Tiến chủ yếu để tắm biển, nghỉ ngơi, nhưng lần này được cùng ngư dân kéo lưới, gỡ cá mới thấy biển còn có một đời sống rất thú vị phía sau. Công việc tưởng đơn giản nhưng khi tự tay làm mới cảm nhận được sự vất vả và niềm vui của người dân làng chài”.
Không dừng ở hoạt động trên bãi biển, chương trình còn đưa du khách vào “Bếp biển - Thực hành ẩm thực làng chài”. Tại các hộ gia đình tham gia mô hình, du khách có thể cùng người dân sơ chế, chế biến món ăn từ hải sản, tìm hiểu cách bảo quản, chế biến truyền thống và văn hóa ẩm thực vùng biển. Cùng với đó là giới thiệu sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương và các sản phẩm chế biến từ hải sản.
Như vậy, một chuyến trải nghiệm có thể kết nối nhiều mắt xích của kinh tế địa phương: từ ngư dân khai thác hải sản, hộ gia đình chế biến món ăn, người dân giới thiệu nghề truyền thống đến các cơ sở lưu trú, nhà hàng, doanh nghiệp lữ hành đưa khách đến trải nghiệm. Đây cũng chính là điểm có thể tạo ra giá trị khác biệt cho du lịch Hải Tiến. Tài nguyên du lịch không chỉ là biển, cát và cảnh quan, mà còn là con người, nghề nghiệp, ẩm thực và những sinh hoạt được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Tinh thần này phù hợp với định hướng của Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết nhấn mạnh phát triển du lịch theo hướng chất lượng cao, thông minh, xanh, sáng tạo, giàu bản sắc; đồng thời phát triển các sản phẩm dựa trên giá trị văn hóa, sinh thái, nông nghiệp, nông thôn và đặc trưng của từng vùng miền.
Với Hải Tiến, việc đưa nghề biển vào sản phẩm du lịch vì thế không chỉ nhằm tạo thêm một hoạt động cho du khách. Xa hơn, đó là cách chuyển một phần giá trị của kinh tế biển và kinh tế hộ gia đình thành giá trị dịch vụ, tạo thêm cơ hội sinh kế ngay tại cộng đồng.
Điều mà “Chạm nhịp sống làng chài” hướng tới không phải một vài ngày sôi động trong dịp lễ, mà là khả năng vận hành sản phẩm quanh năm. Kế hoạch của xã Hoằng Tiến xác định rõ mục tiêu đa dạng hóa sản phẩm du lịch biển theo hướng bốn mùa, giảm tính mùa vụ, kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và khả năng quay trở lại của du khách.
Đây là bài toán quan trọng đối với một điểm đến biển. Khi sản phẩm chủ yếu tập trung vào tắm biển và nghỉ dưỡng, hoạt động du lịch dễ phụ thuộc vào thời tiết và mùa hè. Ngược lại, nếu du khách có thể đến Hải Tiến để xem chợ cá lúc bình minh, tìm hiểu nghề biển, trải nghiệm lao động, học chế biến hải sản, thưởng thức ẩm thực địa phương và giao lưu với cộng đồng, thời gian và lý do để đến điểm đến sẽ được mở rộng.
Từ góc độ đó, “Chạm nhịp sống làng chài” có thể trở thành cầu nối giữa du lịch với kinh tế nông thôn ven biển. Những hộ dân không trực tiếp kinh doanh lưu trú vẫn có thể tham gia vào chuỗi giá trị du lịch bằng chính nghề nghiệp, kỹ năng và sản phẩm của mình.
Một ngư dân có thể trở thành người hướng dẫn trải nghiệm. Một gia đình có thể trở thành điểm thực hành ẩm thực. Những sản phẩm từ biển có thể trở thành nguyên liệu cho dịch vụ ăn uống hoặc hàng hóa đặc trưng. Những câu chuyện về nghề biển, ngư cụ, phong tục và đời sống cộng đồng trở thành nội dung thuyết minh. Qua đó, người dân không chỉ là đối tượng phục vụ mà trở thành chủ thể tạo ra sản phẩm du lịch.
Nghị quyết 26 cũng đặt yêu cầu phát triển du lịch có sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, người dân và cộng đồng; đồng thời khuyến khích các mô hình kinh doanh du lịch dựa vào cộng đồng, góp phần nâng cao sinh kế, thu nhập cho người dân.
Để mô hình ấy phát triển lâu dài, môi trường là điều kiện không thể tách rời. Chính kế hoạch của Hoằng Tiến yêu cầu không gian trải nghiệm phải bảo đảm an toàn, vệ sinh môi trường, thân thiện với du khách và tôn trọng đời sống, tập quán của người dân. Các hộ tham gia phải thực hiện quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, niêm yết giá, bảo vệ môi trường; lực lượng quản lý du lịch có trách nhiệm điều phối vệ sinh môi trường, an ninh, cứu hộ, cứu nạn.
Đây là những yêu cầu tưởng như rất cụ thể, nhưng lại quyết định chất lượng của một sản phẩm du lịch cộng đồng. Một bãi biển sạch, một khu dân cư không rác thải, một bữa ăn bảo đảm an toàn, cách ứng xử thân thiện hay việc không chèo kéo, không lấn chiếm không gian công cộng đều góp phần tạo nên hình ảnh điểm đến.
Nghị quyết 26 xác định phát triển điểm đến, sản phẩm và dịch vụ du lịch xanh; thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải, bảo vệ tài nguyên, cảnh quan và môi trường; đồng thời gắn phát triển du lịch với xây dựng môi trường du lịch văn minh, an toàn, thân thiện.
Ở Hải Tiến, những yêu cầu đó có thể bắt đầu từ chính cộng đồng làng chài. Khi người dân trực tiếp hưởng lợi từ du lịch, việc giữ gìn bãi biển, bảo vệ cảnh quan, duy trì nghề truyền thống và xây dựng hình ảnh thân thiện không còn chỉ là yêu cầu quản lý mà trở thành lợi ích thiết thân của cộng đồng.
Ông Lê Xuân Hoàn, Chủ tịch UBND xã Hoằng Tiến cũng trực tiếp xuống biển cùng ngư dân thả lưới, kéo lưới, qua đó góp phần lan tỏa tinh thần của sản phẩm du lịch cộng đồng. Ông cho rằng: Theo cách làm của địa phương, du lịch không tách khỏi đời sống mà được hình thành từ chính những giá trị đang hiện hữu trong cộng đồng. Khi cán bộ, người dân và du khách cùng tham gia, khoảng cách giữa “người phục vụ” và “người trải nghiệm” được thu hẹp, tạo nên sự tương tác tự nhiên. Đây cũng là cơ sở để Hoằng Tiến từng bước xây dựng hình ảnh người dân thân thiện, môi trường du lịch văn minh và sản phẩm mang đậm bản sắc địa phương.
Cùng với “Chạm nhịp sống làng chài”, xã Hoằng Tiến còn tổ chức “Không gian văn hóa - phố đi bộ - chợ đêm Hải Tiến”, tạo thêm không gian để ẩm thực, sản phẩm địa phương, nghệ thuật quần chúng và các hoạt động cộng đồng cùng hiện diện. Sự kết nối này giúp hình thành chuỗi trải nghiệm thay vì những hoạt động rời rạc.
Đáng chú ý, xã xác định doanh nghiệp du lịch, cơ sở lưu trú, nhà hàng và đơn vị lữ hành cùng tham gia kết nối tour, tuyến đưa khách đến mô hình. Cộng đồng dân cư, các thôn ven biển và hộ gia đình chuẩn bị địa điểm, nhân lực, giữ gìn vệ sinh, an ninh trật tự và hình ảnh người dân thân thiện, mến khách.
Đó là cách tiếp cận gần với yêu cầu xây dựng hệ sinh thái du lịch mà Nghị quyết 26 đặt ra: các chủ thể cùng tham gia, cùng tạo sản phẩm và cùng hưởng lợi thay vì phát triển du lịch tách rời khỏi đời sống kinh tế - xã hội địa phương. Nghị quyết cũng định hướng phát triển du lịch xanh, bền vững, gắn với bảo tồn tài nguyên, cảnh quan và nâng cao chất lượng điểm đến.
“Chạm nhịp sống làng chài” vì thế không chỉ là đưa du khách đến gần hơn với biển. Đó còn là cách đưa du lịch đến gần hơn với cộng đồng, với sinh kế của ngư dân, với kinh tế nông thôn và với trách nhiệm bảo vệ môi trường. Từ những giá trị bản địa ấy, Hải Tiến đang thử nghiệm một hướng đi phù hợp tinh thần Nghị quyết 26: Phát triển du lịch không bằng cách khai thác nhiều hơn tài nguyên, mà bằng cách làm cho những giá trị sẵn có tạo ra nhiều giá trị hơn, lâu dài hơn cho người dân và điểm đến.
Thanh Hóa đang từng bước thay đổi cách sản xuất lúa theo hướng tiết kiệm nước, giảm đầu vào, hạn chế đốt rơm rạ và giảm phát thải, mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh, hiệu quả và bền vững.
Thanh Hóa yêu cầu các cơ quan, địa phương gắn trách nhiệm quản lý trật tự đô thị với từng địa bàn, cá nhân, đơn vị; đồng thời tăng kiểm soát chất thải, công trường và cảnh quan, ngay từ cơ sở. Đáng chú ý mỗi cơ quan phải bố trí một ngày cố định trong tuần để cán bộ, công chức, viên chức, người lao động cùng người dân tham gia tổng vệ sinh môi trường.
Thanh Hóa đang đẩy mạnh số hóa dữ liệu đất đai, hoàn thiện kết nối VNLIS với VNeID, trong đó xã An Nông được chọn thí điểm, mở ra hướng khai thác “sổ đỏ” trên môi trường số, thuận tiện hơn cho người dân.
Rà soát công trình xung yếu, chuẩn bị lực lượng, vật tư và phương án ứng phó thiên tai là những nhiệm vụ đang được xã Nông Cống và 6 xã lân cận tại Thanh Hóa tập trung thực hiện trước mùa mưa bão năm 2026. Tuy nhiên, nhiều khó khăn về công trình, trang thiết bị và kinh phí vẫn cần được tháo gỡ.
Nhân dịp kỷ niệm 20 năm ra trường, cựu học sinh Trường THCS Quảng Yên (niên khóa 2002–2006), tỉnh Thanh Hóa đã trở về tri ân thầy cô và trao 20 triệu đồng ủng hộ quỹ khuyến học của nhà trường và xã Quảng Yên, lan tỏa truyền thống hiếu học, nghĩa tình với quê hương.
