Từ giống cam bản địa được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ, cam bù Sen (Nghệ An) đang từng bước được chuẩn hóa, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị thông qua chương trình OCOP. Bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu và mở rộng thị trường đang trở thành hướng đi quan trọng để đặc sản này phát triển bền vững.
Tại xã Yên Xuân, tỉnh Nghệ An, chị Phạm Thị Hoài Thương tiếp nối nghề trồng cam của gia đình với khoảng 500 gốc cam bù Sen, trong đó có những cây đã gần 30 năm tuổi. Mỗi năm, vườn cho sản lượng khoảng 8-10 tấn quả, mang lại nguồn thu 300 – 400 triệu đồng/năm cho gia đình.
Không chỉ duy trì diện tích cây trồng truyền thống, gia đình chị Thương còn chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, từng bước hoàn thiện các điều kiện để đưa đặc sản địa phương đến với thị trường rộng lớn hơn. Sản phẩm cam của gia đình đã được công nhận OCOP 3 sao. Việc được công nhận OCOP không chỉ ghi nhận chất lượng sản phẩm mà còn tạo thêm động lực để thay đổi phương thức tổ chức sản xuất, quảng bá và tiêu thụ cam bù Sen. Từ một loại quả chủ yếu tiêu thụ theo mùa vụ, sản phẩm nay có thêm cơ hội xây dựng thương hiệu, gia tăng giá trị và tiếp cận các kênh phân phối hiện đại.
Cam bù Sen có thời gian thu hoạch từ đầu tháng 12 âm lịch đến hết tháng Giêng năm sau, đúng vào thời điểm nhu cầu sử dụng trái cây tăng cao. Khi chín, quả có màu đỏ, vàng hoặc đỏ vàng; đặc biệt, khoảng 80-85% số quả có một quả phụ nhỏ ở phía đầu, khi bổ ra có hình dáng giống bông sen.
Múi cam đỏ óng, mọng nhưng ráo nước, tép mềm, vị ngọt đậm hòa cùng vị chua thanh và hương thơm đặc trưng. Nhờ hình thức đẹp, hương vị riêng biệt và thời điểm thu hoạch thuận lợi, cam bù Sen thường được người dân lựa chọn làm quà biếu hoặc sử dụng trong dịp Tết. Ngay từ đầu vụ đã có nhiều khách hàng trong và ngoài tỉnh tìm đến tận vườn xem sản phẩm và đặt cọc tiền trước.
Giá bán cam bù Sen những năm gần đây phổ biến khoảng 60.000-80.000 đồng/kg. Đây là mức giá mang lại giá trị kinh tế khá cao so với nhiều loại cây có múi thông thường, đồng thời cho thấy tiềm năng phát triển sản phẩm theo hướng hàng hóa gắn với chương trình OCOP.
Để một sản phẩm OCOP phát triển ổn định và lâu dài, chất lượng nguyên liệu cùng tính đặc trưng của địa phương là những yếu tố có ý nghĩa quan trọng. Với cam bù Sen, bảo tồn giống gốc vì thế không chỉ mang ý nghĩa trong sản xuất nông nghiệp mà còn tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu cho sản phẩm đặc sản.
Cam bù Sen là giống cam bản địa có nhiều ưu điểm như chất lượng quả tốt, sai quả, ít sâu bệnh và thích nghi với điều kiện sản xuất tại địa phương. Tuy nhiên, nếu không có giải pháp bảo tồn và nhân giống bài bản, nguồn gen quý có nguy cơ bị thu hẹp khi người dân chuyển đổi cây trồng hoặc sử dụng nguồn giống không bảo đảm.
Xuất phát từ thực tế đó, công tác bảo tồn giống cam bù Sen đã được triển khai thông qua việc điều tra, đánh giá hiện trạng sản xuất, diện tích, năng suất, sản lượng, chế độ canh tác, khả năng sinh trưởng và tình hình sâu bệnh. Qua khảo sát, những vườn có cây sinh trưởng tốt, năng suất cao, quả đạt chất lượng được lựa chọn để phục vụ công tác bảo tồn và nhân giống.
Các cây đầu dòng được tuyển chọn dựa trên những tiêu chí về sinh trưởng, năng suất và phẩm chất quả. Từ nguồn cây được đánh giá, 15 cây có chất lượng cao đã được lựa chọn để phục vụ nhân giống; tiếp đó, 8 cây có đặc tính nổi trội được lựa chọn để lập hồ sơ đăng ký bình tuyển cây đầu dòng.
Việc xây dựng nguồn cây giống chất lượng tạo cơ sở để mở rộng diện tích cam bù Sen nhưng vẫn duy trì được những đặc tính quý của giống. Đây cũng là điều kiện quan trọng để hình thành vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và tính đồng nhất của sản phẩm OCOP.
Từ câu chuyện của cam bù Sen có thể thấy, OCOP không chỉ dừng lại ở việc xây dựng bao bì hay hoàn thiện hồ sơ sản phẩm. Giá trị của chương trình còn nằm ở việc thúc đẩy toàn bộ chuỗi sản xuất, từ bảo tồn giống, quy trình chăm sóc, thu hoạch, sơ chế đến xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường.
Thời gian tới, để cam bù Sen phát huy tốt hơn giá trị của một sản phẩm OCOP, cần tiếp tục gắn công tác bảo tồn nguồn gen với xây dựng vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Trước khi bước vào hoạt động, AEON MALL Thanh Hóa tổ chức chương trình “Cánh rừng Quê hương AEON”, trồng gần 5.000 cây xanh thuộc 18 chủng loại. Hoạt động góp phần tạo cảnh quan, lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường và thể hiện định hướng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Thanh Hóa đang từng bước thay đổi cách sản xuất lúa theo hướng tiết kiệm nước, giảm đầu vào, hạn chế đốt rơm rạ và giảm phát thải, mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh, hiệu quả và bền vững.
Thanh Hóa yêu cầu các cơ quan, địa phương gắn trách nhiệm quản lý trật tự đô thị với từng địa bàn, cá nhân, đơn vị; đồng thời tăng kiểm soát chất thải, công trường và cảnh quan, ngay từ cơ sở. Đáng chú ý mỗi cơ quan phải bố trí một ngày cố định trong tuần để cán bộ, công chức, viên chức, người lao động cùng người dân tham gia tổng vệ sinh môi trường.
Hưởng ứng phong trào khởi nghiệp của địa phương, anh Nguyễn Văn Dịnh, Giám đốc Công ty TNHH Nông nghiệp Mỹ Đức (Hà Nội), đã tận dụng lợi thế tự nhiên để phát triển cây dược liệu theo hướng an toàn, bền vững. Từ quá trình tìm tòi, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất và chế biến, những sản phẩm dược liệu của anh từng bước được nâng cao giá trị, hướng tới xây dựng sản phẩm OCOP mang dấu ấn địa phương.
Thanh Hóa đang đẩy mạnh số hóa dữ liệu đất đai, hoàn thiện kết nối VNLIS với VNeID, trong đó xã An Nông được chọn thí điểm, mở ra hướng khai thác “sổ đỏ” trên môi trường số, thuận tiện hơn cho người dân.
