Không chỉ là nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân ven biển, những vùng rong mơ trải dài ở Đông Sơn và Vạn Tường (tỉnh Quảng Ngãi) còn được xem là "lá phổi xanh" của hệ sinh thái gần bờ. Từ bảo tồn nguồn lợi đến phát triển sản phẩm giá trị gia tăng và du lịch cộng đồng, Quảng Ngãi đang từng bước biến rong mơ thành nguồn tài nguyên kinh tế biển bền vững.
"Lộc biển" của ngư dân
Những ngày đầu hè, vùng biển xã Vạn Tường phủ một màu vàng óng của rong mơ. Dọc các bãi đá ven bờ, từng đám rong dày đặc đung đưa theo sóng nước. Đây cũng chính là "lộc biển", tạo nên nguồn sinh kế đáng kể cho người dân địa phương.
Vạn Tường hiện có gần 300 ha rong mơ phân bố tự nhiên. Trong đó, vùng biển giáp các thôn Thanh Thủy và An Cường có diện tích 151 ha; khu vực Phước Thiện, Lệ Thủy khoảng 67 ha; còn lại 72 ha nằm tại các bãi Hòn Cóc, Suối Khoai, Lan Khe, Bãi Ngao thuộc khu vực Tuyết Diêm 1 và Tuyết Diêm 2.
Nhiều năm qua, khai thác rong mơ đã trở thành nghề mang lại thu nhập khá cho người dân ven biển. Mỗi vụ khai thác, nhiều hộ có thể thu về từ vài chục triệu đồng đến hơn 100 triệu đồng.
Anh Nguyễn Thanh Cao, ở thôn Thanh Thủy, cho biết rong mơ từ lâu đã là nguồn thu nhập quan trọng của gia đình. Những năm được mùa, chỉ riêng tiền bán rong cũng có thể mang lại gần 100 triệu đồng.
Không riêng Vạn Tường, xã Đông Sơn hiện cũng có gần 190 ha rong mơ phân bố chủ yếu tại vùng biển các thôn Châu Thuận Biển, An Hải và Phú Quý. Vào mùa sinh trưởng, rong phát triển dày đặc ven bờ, tạo nên những thảm thực vật biển rộng lớn.
Dẫu vậy, giá trị của rong mơ không chỉ nằm ở sản lượng khai thác. Các nhà khoa học đánh giá rong mơ là nơi cư trú, sinh sản của nhiều loài thủy sinh, góp phần duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ hệ sinh thái rạn đá, rạn san hô ven bờ.
Trước đây, việc khai thác rong mơ chủ yếu diễn ra tự phát, thiếu kiểm soát. Không ít trường hợp thu hoạch khi rong chưa trưởng thành hoặc sử dụng phương pháp khai thác làm ảnh hưởng đến khả năng tái sinh tự nhiên.
Nhằm bảo vệ nguồn lợi này, những năm gần đây Quảng Ngãi đã đẩy mạnh mô hình đồng quản lý với sự tham gia trực tiếp của cộng đồng dân cư. Tại Đông Sơn, tháng 4/2026, địa phương thành lập Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản, rong mơ và du lịch cộng đồng. Tổ có nhiệm vụ tuyên truyền, tuần tra, giám sát hoạt động khai thác tại các khu vực có rong mơ phát triển.
Ông Trần Châu Dũng, Trưởng Ban đại diện Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản, rong mơ và du lịch cộng đồng xã Đông Sơn cho biết sau khi thành lập, tổ đã tích cực vận động ngư dân và các hộ kinh doanh ven biển cùng tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản, đồng thời tăng cường tuần tra để đảm bảo việc khai thác diễn ra đúng quy định.
Tại Vạn Tường, chính quyền địa phương hằng năm đều ban hành văn bản yêu cầu người dân chỉ khai thác rong mơ khi đã trưởng thành, trong khoảng thời gian từ ngày 1/6 đến 30/11.
Theo Chủ tịch UBND xã Vạn Tường Ung Đình Hiền, mục tiêu lâu dài là phục hồi nguồn lợi thủy sản, bảo tồn đa dạng sinh học gắn với nâng cao đời sống người dân ven biển. Địa phương sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp tuần tra, kiểm soát và tuyên truyền để người dân tuân thủ quy định về thời gian cũng như phương pháp khai thác.
Nâng tầm giá trị rong mơ, mở hướng mới cho kinh tế biển
Không dừng lại ở bảo tồn, Quảng Ngãi đang hướng tới khai thác hiệu quả hơn giá trị kinh tế của rong mơ. Với sự hỗ trợ của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và sự điều hành của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Ngãi, một mô hình quản lý và phát triển rong mơ theo hướng bền vững đang được triển khai tại Đông Sơn và Vạn Tường.
Thay vì chỉ bán rong nguyên liệu, người dân được hướng dẫn quy trình thu hoạch, sơ chế, bảo quản và đóng gói bảo đảm an toàn thực phẩm. Các chuyên gia từ Viện Hải dương học Nha Trang và Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng đã trực tiếp hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật.
Từ nguồn nguyên liệu sẵn có, dự án đang khuyến khích cộng đồng phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng như thực phẩm, đồ uống, phân bón vi sinh và nhiều sản phẩm phục vụ đời sống khác.
Một điểm đáng chú ý là việc tổ chức điều tra định kỳ các vùng rong trong năm 2026. Các đợt khảo sát có sự tham gia của nhà khoa học cùng các tổ cộng đồng địa phương nhằm thu thập dữ liệu về hiện trạng, chất lượng và khả năng phục hồi của các bãi rong.
Kết quả điều tra sẽ là cơ sở để khoanh vùng bảo vệ, thí điểm lắp đặt phao tại những khu vực rong phát triển tốt, từng bước xây dựng phương thức khai thác bền vững cho các mùa vụ tiếp theo.
Từ câu chuyện bảo tồn rong mơ, Quảng Ngãi đang từng bước hình thành mô hình kinh tế biển xanh dựa trên sự cân bằng giữa khai thác và bảo vệ tài nguyên. Hiện tỉnh đã thành lập 1 khu bảo tồn biển, 1 khu vực bảo vệ nguồn lợi thủy sản, 2 khu vực cấm khai thác thủy sản có thời hạn trên biển và 4 khu vực cấm khai thác thủy sản có thời hạn trong vùng nội địa. Cùng với đó là 1 tổ đồng quản lý tại khu vực bảo vệ nguồn lợi thủy sản Gành Yến và 3 tổ cộng đồng bảo vệ rong mơ tại Đông Sơn, Vạn Tường.
Không chỉ bảo vệ nguồn lợi thủy sản, các mô hình này còn được kết nối với phát triển du lịch sinh thái cộng đồng. Những địa danh như Gành Yến, Hòn Cóc, Hòn Nhàn đang được nghiên cứu xây dựng các tour trải nghiệm gắn với hệ sinh thái biển và văn hóa làng chài.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi, tỉnh đang xây dựng Đề án phát triển thủy sản bền vững giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2050. Trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục điều tra nguồn lợi thủy sản ven bờ, mở rộng các khu vực bảo vệ, đẩy mạnh tái tạo nguồn lợi, giảm dần các nghề khai thác có tác động lớn đến môi trường và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý nghề cá.
Từ những thảm rong mơ ven bờ, Quảng Ngãi không chỉ đang gìn giữ một hệ sinh thái quý giá mà còn mở ra hướng đi mới cho kinh tế biển, nơi bảo tồn và phát triển cùng song hành để tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng ngư dân.
Sở hữu hơn 130km bờ biển cùng hệ sinh thái biển đảo đa dạng, Quảng Ngãi đang đứng trước nhiều cơ hội để phát triển kinh tế biển theo hướng xanh và bền vững. Nhân Ngày Môi trường thế giới (5/6), Ngày Đại dương thế giới (8/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Hồ Trọng Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi về công tác bảo vệ tài nguyên, môi trường biển và định hướng phát triển kinh tế biển trong thời gian tới.
Trong khuôn khổ Lễ hội Du lịch biển đảo Quảng Ngãi năm 2026, nhiều lễ hội sôi động tại các địa phương đã được tổ chức, vừa khuấy động không khí, vừa làm đa dạng thêm sản phẩm du lịch.
Lễ hội Du lịch Biển đảo Quảng Ngãi năm 2026 không chỉ là hoạt động kích cầu du lịch mà còn là dịp quảng bá các giá trị tài nguyên, văn hóa và sinh thái biển đảo của địa phương.
