39 dự án tại bán kết Khởi nghiệp Xanh 2026 (TP. Hồ Chí Minh) cho thấy mô hình kinh doanh xanh chỉ thực sự bền vững khi giải quyết bài toán môi trường gắn liền với lợi ích cộng đồng và giá trị bản địa
Trong hai ngày 19 và 20/9, không khí tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) trở nên vô cùng sôi động với sự tranh tài của 39 dự án đến từ 8 tỉnh, thành phố khu vực phía Nam. Đây là chặng bán kết cuối cùng do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA) phối hợp cùng Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao tổ chức, tiếp nối thành công của hai vòng thi khu vực phía Bắc và Miền Trung - Tây Nguyên.
Điểm nổi bật nhất tại vòng thi này là tư duy "xoay vòng" tài nguyên. Thay vì xem phụ phẩm nông nghiệp là rác thải gây ô nhiễm môi trường, các bạn trẻ đã ứng dụng công nghệ để biến chúng thành nguồn nguyên liệu cho các ngành sản xuất mới.
Nấm Rơm Luân Nhàn: Xây dựng mô hình tuần hoàn khép kín, sử dụng rơm rạ trồng nấm, bã rơm sau đó nuôi trùn quế tạo phân hữu cơ phục vụ rau màu, và tiếp tục ủ tàn dư trả lại cho đất.
Vật liệu sinh học tiên phong: Dự án Senlution sản xuất vật liệu cách nhiệt từ thân sen; S2M Mango Vegan Leather nghiên cứu da sinh học từ vỏ xoài; Áo giáp hạt giống kết hợp rơm rạ, bã cà phê, nấm Trichoderma và keo hữu cơ làm lớp bảo vệ hạt giống; cùng các giải pháp đồ gia dụng từ trấu hay bột tách kính sinh học từ gáo dừa (Polyterra).
Hạ tầng xử lý rác thải tuần hoàn: Dự án CirBE đặt mục tiêu xử lý chất thải sinh học không chôn lấp, không đốt, chuyển hóa thành mùn hữu cơ, hạt nhựa tái chế và nhiên liệu rắn.
Bên cạnh làn sóng kinh tế tuần hoàn, nhiều dự án lựa chọn con đường chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị thương mại cho đặc sản quê hương thay vì bán nguyên liệu thô.
Thốt Nốt tươi đóng lon (An Giang): Đưa nguồn nguyên liệu gắn liền với đời sống đồng bào Khmer vào quy trình chế biến hiện đại, tiếp cận thị trường đô thị và chuỗi F&B.
Nông nghiệp tái sinh (Đồng Tháp): Kết hợp phân bò và rơm rạ sản xuất phân bón vi sinh cải tạo đất, thu hoạch lúa chế biến thành cơm ăn liền tiệt trùng bằng công nghệ Retort kéo dài thời gian bảo quản.
Giá trị gia tăng từ thủy sản: Dự án Chả Tôm Ngọc Tiền (Vĩnh Long) sử dụng thịt tôm làm chả, đồng thời tận dụng đầu và vỏ tôm làm nước mắm và phân bón. Trong khi đó, Chả cá rô phi nước lợ Hòa Đê (Cần Thơ) tạo mô hình sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu cho vùng lúa – tôm.
Đặc biệt, dấu ấn công nghệ được thể hiện rõ qua dự án EaAgri, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để chẩn đoán bệnh trên cây sầu riêng qua hình ảnh, kết hợp nhật ký nông vụ để đưa ra khuyến nghị chuẩn xác cho nông dân.
Đánh giá về chất lượng các dự án năm nay, bà Vũ Kim Anh – Phó Giám đốc Trung tâm BSA, Phụ trách chương trình Khởi nghiệp Xanh – nhận định: Tư duy khởi nghiệp đang có sự dịch chuyển rõ nét, từ việc "tìm một sản phẩm để bán" sang "xác định vấn đề của cộng đồng để giải quyết bằng mô hình kinh doanh bền vững". Rất nhiều mô hình không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo sinh kế ổn định cho phụ nữ nông thôn, người khuyết tật và lao động yếu thế.
Tuy nhiên, tại buổi chất vấn, Hội đồng giám khảo cũng đặt ra nhiều thử thách mang tính thực tiễn cao cho các thí sinh.
Chuyên gia Marketing Trần Nguyễn An Ninh nhấn mạnh, đối với các sản phẩm ứng dụng công nghệ mới như AI hay thực phẩm sức khỏe (như Tinh bột chuối kháng An Giang hay Rau sạch Tây Ninh), niềm tin của khách hàng không đến từ lời quảng cáo mà phải dựa trên bằng chứng minh bạch về nguồn gốc dữ liệu, quy trình thử nghiệm và kiểm chứng chất lượng.
Giám khảo lưu ý các nhóm khởi nghiệp không nên chỉ dừng lại ở tuyên bố "sản phẩm an toàn". Như lời cố vấn từ chuyên gia GreenHubAsia, câu chuyện chinh phục thị trường không nằm riêng ở một túi xoài sấy dẻo hay bó rau, mà nằm ở hành trình minh bạch từ vùng nguyên liệu, đời sống nông hộ đến bàn ăn người tiêu dùng.
Vòng bán kết tại TP. Hồ Chí Minh đã khép lại, mở ra chặng đường mới cho những mô hình kinh doanh xanh thực chất, thương mại hóa cao và giàu giá trị nhân văn.
Từ áp lực giảm phụ thuộc thuốc bảo vệ thực vật hóa học đến yêu cầu khai thác hiệu quả hơn 150 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm, một cách tiếp cận rộng hơn đang được đặt ra: xem chế phẩm sinh học không chỉ là nhóm sản phẩm thay thế, mà là một nền tảng công nghệ của nông nghiệp xanh và kinh tế sinh học tuần hoàn. Trong báo cáo “Thực trạng và định hướng nghiên cứu, phát triển chế phẩm sinh học phục vụ phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững”, TS. Bùi Lan Anh, Viện Đào tạo và Nghiên cứu xuất sắc (IEER), Đại học Thái Nguyên, nhấn mạnh yêu cầu kết nối nguồn gen, vi sinh vật, hoạt chất tự nhiên, công nghệ nano, dữ liệu nghiên cứu với thử nghiệm đồng ruộng, chuẩn hóa và thương mại hóa. Trọng tâm không chỉ là tạo ra một chế phẩm có hiệu lực trong phòng thí nghiệm, mà là làm sao để kết quả khoa học trở thành sản phẩm ổn định, an toàn, có giá thành phù hợp và thực sự được người sản xuất sử dụng.
Không chỉ có biển xanh, bãi cát và những ngày nghỉ dưỡng, Hải Tiến (xã Hoằng Tiến, tỉnh Thanh Hóa) đang tìm cách đưa du khách bước sâu hơn vào đời sống của cộng đồng ven biển thông qua hoạt động “Chạm nhịp sống làng chài”. Cách làm mới không chỉ tạo thêm sức hút, kéo dài mùa du lịch mà còn mở hướng gắn du lịch với sinh kế ngư dân, kinh tế cộng đồng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững theo tinh thần Nghị quyết 26-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.
Trước khi bước vào hoạt động, AEON MALL Thanh Hóa tổ chức chương trình “Cánh rừng Quê hương AEON”, trồng gần 5.000 cây xanh thuộc 18 chủng loại. Hoạt động góp phần tạo cảnh quan, lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường và thể hiện định hướng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
