Lai Châu: Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp, dược liệu theo hướng xanh, bền vững

Những năm gần đây, tỉnh Lai Châu đã từng bước chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại, tuần hoàn, thân thiện môi trường, tạo ra những chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Các định hướng này đang mở ra kỳ vọng đưa Lai Châu trở thành vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa và dược liệu trọng điểm của khu vực Tây Bắc.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu, địa phương này có diện tích tự nhiên hơn 9.000 km², trong đó phần lớn là địa hình đồi núi cao, bị chia cắt bởi dãy Hoàng Liên Sơn và hệ thống sông suối dày đặc. Sự đa dạng về khí hậu, thổ nhưỡng cùng hơn 500 nghìn ha rừng tự nhiên và rừng trồng đã tạo điều kiện thuận lợi để địa phương phát triển nhiều loại cây trồng, vật nuôi đặc hữu, trong đó nổi bật là chè, cao su, quế, mắc ca, lúa đặc sản, cá nước lạnh và nhiều loại dược liệu quý như sâm Lai Châu, đương quy, đẳng sâm, sa nhân tím, thảo quả... Đây là những sản phẩm có giá trị kinh tế cao, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp gắn với bảo tồn sinh thái và nâng cao thu nhập cho người dân.

Ông Nguyễn Thành Đồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu cho biết, nhận thức rõ tiềm năng và lợi thế, những năm qua Lai Châu đã tập trung tái cơ cấu ngành nông nghiệp, ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất theo hướng hàng hóa tập trung, gắn với liên kết chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Nhiều chương trình hỗ trợ người dân, doanh nghiệp đã được triển khai như đầu tư hệ thống chuồng trại khép kín, xử lý chất thải chăn nuôi bằng hầm biogas và đệm lót sinh học, hỗ trợ nhà màng, nhà lưới, ứng dụng hệ thống tưới tiên tiến, hỗ trợ chứng nhận tiêu chuẩn sản xuất an toàn… Những giải pháp này không chỉ nâng cao năng suất mà còn góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường sinh thái.

Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã hình thành nhiều vùng sản xuất tập trung như vùng chè tại các địa phương như Tân Uyên, Tam Đường, vùng quế ở Sìn Hồ, vùng mắc ca tại Than Uyên, vùng cá lồng lòng hồ thủy điện trên sông Đà và vùng dược liệu dưới tán rừng tại Mường Tè, Phong Thổ... Đây là những mô hình tiêu biểu, cho giá trị kinh tế cao, thay đổi cuộc sống của người dân cho thấy hướng đi đúng đắn trong phát triển nông nghiệp gắn với điều kiện tự nhiên đặc thù của địa phương.

Một trong những điểm sáng đáng chú ý là việc ứng dụng các tiêu chuẩn sản xuất xanh trong nông nghiệp. Ông Đồng cho biết, đến hết năm 2025, tỉnh Lai Châu có trên 520 ha cây trồng áp dụng các tiêu chuẩn đảm bảo an toàn thực phẩm, trong đó có khoảng 240 ha được chứng nhận VietGAP, hơn 200 ha đạt chứng nhận RA, gần 50 ha chứng nhận hữu cơ và gần 15 ha đạt chuẩn GACP đối với cây dược liệu. Cùng với đó, Lai Châu có hơn 3.000 ha lúa hàng hóa được áp dụng kỹ thuật canh tác cải tiến SRI và quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp. Những kết quả này cho thấy những chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của người dân, doanh nghiệp đối với sản xuất nông nghiệp bền vững.

Ngoài lĩnh vực trồng trọt, lĩnh vực chăn nuôi đã có bước chuyển tích cực khi ngày càng nhiều trang trại áp dụng công nghệ xử lý chất thải hiện đại. Hiện nay, Lai Châu có khoảng 33% cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại đã sử dụng hệ thống biogas hoặc đệm lót sinh học. Việc áp dụng mô hình này giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, tận dụng phụ phẩm chăn nuôi để tái tạo năng lượng và sản xuất phân hữu cơ, góp phần xây dựng chuỗi sản xuất tuần hoàn.

Đặc biệt, phát triển dược liệu đang trở thành hướng đi chiến lược của tỉnh Lai Châu. Với khí hậu mát mẻ, độ cao lớn và hệ sinh thái rừng nguyên sinh phong phú, Lai Châu có điều kiện thuận lợi để phát triển nhiều loại dược liệu quý mà ít địa phương cùng Tây Bắc nào có được. Trong đó, sâm Lai Châu đang được xác định là sản phẩm chủ lực mang thương hiệu đặc trưng của địa phương. Việc mở rộng diện tích trồng sâm không chỉ góp phần nâng cao giá trị kinh tế mà còn gắn với bảo vệ rừng, phát triển sinh kế bền vững cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc vùng cao.

Bên cạnh những kết quả đạt được, theo ông Đồng, phát triển nông nghiệp xanh ở Lai Châu vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Hiện nay, quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, trình độ canh tác của một bộ phận người dân còn hạn chế, tập quán sản xuất truyền thống, đặc biệt là đồng bào dân tộc vùng cao vẫn phổ biến. Nhiều hộ sản xuất vẫn đặt nặng mục tiêu năng suất trước mắt nên lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật. Trong khi đó, liên kết giữa người dân với doanh nghiệp, hợp tác xã còn lỏng lẻo, chưa hình thành được nhiều chuỗi giá trị khép kín.

Một khó khăn lớn khác hạn chế sự phát triển của Lai Châu thời gian qua là hạ tầng giao thông và logistics. Do là tỉnh miền núi, địa hình phức tạp khiến chi phí vận chuyển nông sản của Lai Châu cao hơn nhiều so với các địa phương khác. Điều này làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm, ảnh hưởng đến khả năng thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu. Cùng với đó, thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm xanh, hữu cơ vẫn chưa thực sự ổn định.

Nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trên, ông Đồng cho biết, tỉnh Lai Châu đã xác định rõ định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030. Theo đó, Lai Châu đặt mục tiêu phát triển 2.500 ha chè sản xuất theo hướng xanh, sạch, khoảng 1.500 ha lúa hàng hóa áp dụng kỹ thuật canh tác cải tiến, 2.500 ha cây ăn quả và 500 ha rau, hoa, củ quả sản xuất an toàn, hữu cơ. Trong chăn nuôi, phấn đấu 100% cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại có hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn, đồng thời phát triển thêm khoảng 2.000 đàn ong nuôi tập trung; mở rộng quy mô nuôi cá lồng đạt 200.000 m³.

Trong lĩnh vực lâm nghiệp và dược liệu, Lai Châu đặt mục tiêu phát triển 3.000 ha sâm Lai Châu, duy trì hơn 9.100 ha sa nhân, thảo quả dưới tán rừng, phát triển thêm 600 ha cây dược liệu tập trung như đương quy, atiso, đẳng sâm, hà thủ ô… đồng thời mở rộng diện tích trồng cây mắc ca, quế gắn với tiêu chuẩn sản xuất an toàn, hữu cơ. Đây là những chỉ tiêu thể hiện quyết tâm lớn của địa phương trong xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và có giá trị gia tăng cao .

Để hiện thực hóa mục tiêu, Lai Châu xác định nhiều nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là đẩy mạnh tích tụ, tập trung đất đai, hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn phục vụ chế biến và tiêu thụ. Cùng với đó là tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, giám sát chất lượng sản phẩm.

Việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp tiếp tục được xem là nhiệm vụ then chốt. Doanh nghiệp không chỉ đóng vai trò cung ứng vốn, công nghệ mà còn là “đầu kéo” trong xây dựng chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ. Đồng thời Lai Châu cũng chú trọng phát triển các hợp tác xã kiểu mới để hỗ trợ nông dân tiếp cận kỹ thuật tiên tiến và thị trường.

Một giải pháp quan trọng khác là thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Trong đó, khuyến khích tái chế phụ phẩm cây trồng, sản xuất phân hữu cơ, sử dụng chế phẩm sinh học cải tạo đất, tận dụng chất thải chăn nuôi để sản xuất khí sinh học. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển xanh, giúp giảm chi phí đầu vào và hạn chế tác động đến môi trường.

Cùng với phát triển sản xuất, Lai Châu chú trọng xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp, dược liệu. Việc cấp mã số vùng trồng, xây dựng chỉ dẫn địa lý, đẩy mạnh xúc tiến thương mại sẽ giúp sản phẩm địa phương từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong và ngoài nước.

Phát triển nông nghiệp, dược liệu theo hướng xanh không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là chiến lược phát triển bền vững lâu dài. Đây là con đường giúp Lai Châu khai thác hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, giữ gìn đa dạng sinh học và nâng cao đời sống cho người dân vùng cao.

“Với quyết tâm chính trị cao, định hướng đúng đắn cùng sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân, Lai Châu đang từng bước hiện thực hóa khát vọng xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại, bền vững. Đây chính là nền tảng để địa phương vươn lên trở thành điểm sáng về nông nghiệp xanh của khu vực Tây Bắc trong những năm tới”, ông Đồng nhấn mạnh.