Giữa đại ngàn Tây Bắc, Lai Châu không chỉ được biết đến là vùng đất biên cương giàu bản sắc văn hóa mà còn sở hữu nguồn tài nguyên rừng phong phú bậc nhất cả nước. Với tỷ lệ che phủ rừng khoảng 54%, diện tích rừng hơn 488 nghìn ha cùng hệ sinh thái đa dạng, Lai Châu đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình từ tư duy khai thác tài nguyên đơn thuần sang phát triển kinh tế rừng theo hướng tích hợp đa giá trị. Đây không chỉ là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh phát triển xanh, tăng trưởng bền vững mà còn là con đường giúp nâng cao thu nhập cho người dân, bảo tồn đa dạng sinh học và giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc.
Trong nhiều năm qua, rừng ở Lai Châu chủ yếu đóng vai trò phòng hộ, bảo vệ môi trường sinh thái và điều tiết nguồn nước. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi trong tư duy phát triển lâm nghiệp, địa phương đã từng bước khai thác hiệu quả hơn các giá trị kinh tế, văn hóa và dịch vụ môi trường từ rừng. Việc phát triển kinh tế rừng theo hướng tích hợp đa giá trị đang mở ra không gian phát triển mới, giúp “đánh thức” tiềm năng to lớn của vùng đất này.
Lai Châu có điều kiện tự nhiên đặc biệt thuận lợi để phát triển kinh tế rừng. Địa hình núi cao, khí hậu phân hóa đa dạng từ nhiệt đới đến á nhiệt đới tạo điều kiện cho nhiều loại cây dược liệu, cây đặc sản sinh trưởng, phát triển. Những vùng núi cao như Sìn Hồ, Dào San, Hồ Thầu hay khu vực Pu Ta Leng có khí hậu mát mẻ quanh năm, thích hợp phát triển các loài cây dược liệu quý hiếm.
Không chỉ giàu tài nguyên rừng, Lai Châu còn là nơi sinh sống của 20 dân tộc với kho tàng tri thức bản địa phong phú. Từ lâu, đồng bào Dao, Mông, Hà Nhì, Thái… đã biết sử dụng cây rừng làm thuốc chữa bệnh, chế biến thực phẩm và chăm sóc sức khỏe. Chính sự kết hợp giữa tài nguyên thiên nhiên và tri thức dân gian đã tạo nên nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế rừng đa giá trị.
Ông Nguyễn Thành Đồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu cho biết, hệ sinh thái rừng Lai Châu có hơn 2.432 loài thực vật và 548 loài động vật, trong đó nhiều loài có giá trị khoa học, y dược và kinh tế cao. Đây là nguồn tài nguyên quý để phát triển lâm sản ngoài gỗ, dược liệu và du lịch sinh thái.
Theo ông Đồng, điểm nổi bật trong chiến lược phát triển kinh tế rừng của Lai Châu hiện nay là chuyển từ khai thác gỗ sang khai thác tổng hợp các giá trị của hệ sinh thái rừng. Nếu trước đây rừng chủ yếu mang lại lợi ích từ gỗ và lâm sản truyền thống thì nay các dịch vụ môi trường rừng, hấp thụ carbon, du lịch sinh thái, dược liệu dưới tán rừng và bảo tồn văn hóa đang trở thành những “mỏ vàng xanh” đầy tiềm năng.
Một trong những thành công lớn của Lai Châu là triển khai hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Hằng năm, nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng của địa phương đạt khoảng 500 - 600 tỷ đồng, đứng đầu cả nước. Nguồn lực này không chỉ góp phần bảo vệ rừng mà còn tạo sinh kế ổn định cho hàng chục nghìn hộ dân vùng cao. Đây là minh chứng rõ nét cho việc rừng hoàn toàn có thể tạo ra giá trị kinh tế lớn nếu được quản lý và khai thác hợp lý.
Bên cạnh dịch vụ môi trường rừng, phát triển cây dược liệu dưới tán rừng đang được xác định là hướng đi chiến lược. Hiện nay, Lai Châu có khoảng 23.070 ha cây dược liệu, tập trung vào các loài có giá trị kinh tế cao như sâm Lai Châu, thảo quả, sa nhân, đương quy, quế… Trong đó, diện tích trồng thảo quả và sa nhân dưới tán rừng chiếm phần lớn.
Đặc biệt, theo ông Đồng, sâm Lai Châu được xem là “quốc bảo xanh” của địa phương. Đây là loài dược liệu quý hiếm, có giá trị kinh tế rất cao, phù hợp với điều kiện sinh thái vùng núi cao. Nhằm phát triển ngành hàng chiến lược này, Lai Châu đã ban hành nhiều nghị quyết, chương trình chuyên đề để mở rộng diện tích trồng sâm lên hơn 3.000 ha vào năm 2030. Mục tiêu xa hơn là xây dựng thương hiệu sâm Lai Châu trở thành thương hiệu quốc gia, hướng tới xuất khẩu.
Việc phát triển dược liệu dưới tán rừng không chỉ giúp tăng giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích mà còn tạo động lực để người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc gắn bó với rừng, nâng cao ý thức bảo vệ rừng. Thay vì chặt phá rừng để sản xuất nương rẫy, người dân có thể thu lợi từ chính những cánh rừng được bảo vệ tốt.
Tuy nhiên, phát triển kinh tế rừng đa giá trị không chỉ dừng ở cây dược liệu. Lai Châu còn có tiềm năng rất lớn để phát triển du lịch sinh thái gắn với văn hóa bản địa. Những khu rừng nguyên sinh, dãy núi hùng vĩ, khí hậu trong lành cùng hệ thống lễ hội đặc sắc của đồng bào dân tộc tạo nên sức hấp dẫn riêng cho vùng đất này.
Các điểm đến như Pu Ta Leng, Tà Tổng, Sìn Hồ hay Dào San… đang ngày càng thu hút du khách yêu thích khám phá thiên nhiên. Khi du lịch phát triển, các sản phẩm dược liệu, sản phẩm OCOP, ẩm thực truyền thống và dịch vụ cộng đồng cũng có cơ hội mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây chính là mô hình tích hợp đa giá trị mà Lai Châu đang hướng tới: vừa bảo vệ rừng, vừa phát triển du lịch, nâng cao giá trị văn hóa và tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Cũng theo ông Đồng, một lợi thế khác của Lai Châu là sự đa dạng văn hóa của cộng đồng các dân tộc. Những bài thuốc nam, phương pháp chữa bệnh dân gian hay tập quán sống hài hòa với thiên nhiên đều có thể trở thành sản phẩm du lịch và dịch vụ chăm sóc sức khỏe đặc trưng. Việc kết hợp giữa dược liệu và du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng đi mới đầy triển vọng.
Dù có nhiều tiềm năng, song phát triển kinh tế rừng theo hướng tích hợp đa giá trị ở Lai Châu vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Đó là, hạ tầng giao thông còn hạn chế, địa hình bị chia cắt bởi dãy núi Hoàng Liên Sơn khiến việc vận chuyển hàng hóa, thu hút đầu tư và phát triển du lịch gặp nhiều trở ngại. Bên cạnh đó, công nghiệp chế biến dược liệu còn nhỏ lẻ, thiếu chiều sâu, chưa hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Nhiều sản phẩm dược liệu mới dừng ở dạng sơ chế nên giá trị gia tăng chưa cao.
Ngoài ra, việc phát triển cây dược liệu dưới tán rừng cũng cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Một số loại cây như thảo quả nếu phát triển tự phát có thể ảnh hưởng đến độ che phủ và tính đa dạng sinh học của rừng tự nhiên. Vì vậy, quy hoạch vùng trồng, lựa chọn cây phù hợp và áp dụng quy trình canh tác bền vững là yêu cầu bắt buộc.
Để phát huy hiệu quả kinh tế rừng đa giá trị, ông Đồng cho rằng, Lai Châu cần tập trung thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là hoàn thiện quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu dược liệu gắn với điều kiện sinh thái từng khu vực. Địa phương cần ưu tiên phát triển các loại cây đặc sản, có giá trị cao và phù hợp với lợi thế địa phương như sâm Lai Châu, tam thất, lan kim tuyến hay bảy lá một hoa.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Thay vì chỉ bán nguyên liệu thô, các sản phẩm dược liệu cần được chế biến thành thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, đồ uống chăm sóc sức khỏe hay sản phẩm du lịch đặc trưng. Việc xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và truy xuất nguồn gốc cũng cần được chú trọng nhằm nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.
Một yếu tố quan trọng khác là phát triển mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Khi có doanh nghiệp dẫn dắt, người dân sẽ yên tâm sản xuất theo quy trình chuẩn, bảo đảm đầu ra ổn định. Đồng thời, các mô hình liên kết còn giúp hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.
Bên cạnh đó, tỉnh cần tiếp tục đẩy mạnh chính sách giao khoán bảo vệ rừng gắn với phát triển sinh kế. Khi người dân thực sự sống được nhờ rừng, họ sẽ trở thành lực lượng quan trọng trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững.
Trong xu thế phát triển kinh tế xanh hiện nay, kinh tế rừng không còn đơn thuần là câu chuyện của lâm nghiệp mà đã trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội toàn diện. Với tiềm năng lớn về tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa dân tộc, Lai Châu có đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm phát triển dược liệu, du lịch sinh thái và kinh tế rừng đa giá trị của vùng Tây Bắc.
Mặc dù con đường phía trước vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng nếu biết khai thác hợp lý và bền vững những giá trị mà rừng mang lại, Lai Châu hoàn toàn có thể biến “tài nguyên xanh” thành “nguồn vốn xanh”, tạo động lực phát triển lâu dài cho địa phương. Khi đó, những cánh rừng không chỉ là “lá phổi xanh” bảo vệ môi trường mà còn trở thành nền tảng cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao đời sống người dân và giữ gìn bản sắc văn hóa vùng cao Tây Bắc - ông Đồng khẳng định.
Nghị quyết 12-NQ/TU ngày 27/3/2026 của tỉnh ủy Lai Châu đã xác định: Khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương để phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng bền vững, tích hợp đa giá trị, xanh, sạch, tuần hoàn, chất lượng cao và ít phát thải. Đẩy mạnh tích tụ, tập trung đất đai; tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong các hoạt động tổ chức sản xuất, bảo quản, chế biến, tiêu thụ nông sản, truy xuất nguồn gốc và xây dựng nhãn hiệu sản phẩm. Qua đó, thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp, góp phần bảo đảm tốc độ tăng trưởng chung của tỉnh giai đoạn 2026-2030…
Quyết định số 540/QĐ-TTg ngày 19/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Phát triển khoa học và ứng dụng, chuyển giao công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đến năm 2030” được đánh giá là bước đi quan trọng, tạo hành lang chính sách để nông nghiệp Việt Nam chuyển đổi theo hướng xanh, hiệu quả và bền vững. Sau hơn một năm triển khai, Quyết định 540 đang từng bước đi vào thực tiễn sản xuất, mở ra hướng phát triển mới cho các ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản...
Ông Vũ Thái Trường, Trưởng Ban Môi trường BĐKH và Năng lượng UNDP Việt Nam nhấn mạnh, UNDP cam kết tiếp tục đóng vai trò đối tác lâu dài, điều phối, kết nối và xúc tác, giúp Việt Nam chuyển từ cam kết sang hành động, từ thí điểm sang mở rộng quy mô, hướng tới một hệ thống lương thực xanh, bao trùm, tuần hoàn và có khả năng chống chịu trong dài hạn.
Trong cơ cấu nền kinh tế nông nghiệp nước ta, ngành thủy sản tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng, tạo sinh kế cho hàng triệu lao động khu vực ven biển, nông thôn và vùng đồng bằng. Những năm gần đây, mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn do biến động thị trường, chi phí đầu vào tăng cao, tác động của biến đổi khí hậu và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu, ngành thủy sản vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực.
Trong bối cảnh chịu tác động của dịch bệnh và thiên tai, ngành chăn nuôi năm 2025 vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, tổng đàn vật nuôi cơ bản ổn định. Sản lượng thịt, sữa, trứng dồi dào cùng việc tăng cường kiểm soát dịch bệnh, an toàn thực phẩm là nền tảng quan trọng để bảo đảm nhu cầu tiêu dùng trong nước, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán 2026.
Trong năm 2025, xuất khẩu nông lâm thủy sản đã lập kỷ lục, đạt 70,09 tỷ USD, tăng đến 70 lần so với trước thời kỳ đổi mới, tốc độ tăng bình quân 10 - 12%/năm. Trước bối cảnh và yêu cầu của thời kỳ mới, năm 2026 - năm nền tảng để thực hiện mục tiêu xuất khẩu đạt 73 - 74 tỷ USD, đòi hỏi phải tiếp tục định hướng chiến lược mở cửa thị trường, thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản hiệu quả.
