Nhu cầu nhà ở xã hội trong khu vực Miền Trung - Tây Nguyên đang gia tăng mạnh cùng quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa. Tuy nhiên, việc phát triển phân khúc này vẫn đối mặt nhiều khó khăn về quỹ đất, thủ tục đầu tư, tín dụng và cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp.
Nhu cầu lớn, nhiều địa phương vượt chỉ tiêu phát triển
Chiều 19/5, tại Hội trường UBND tỉnh Quảng Ngãi, Báo Xây dựng phối hợp UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức Hội thảo “Nhà ở xã hội tại miền Trung - Tây Nguyên: Thực trạng, cơ chế và giải pháp thúc đẩy”. Hội thảo có sự tham dự của các đơn vị trực thuộc Bộ Xây dựng, lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Ngãi, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, Sở Xây dựng các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên cùng nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bất động sản, xây lắp và vật liệu xây dựng.
Phát biểu chào mừng hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Công Hoàng cho biết, sáng cùng ngày, tỉnh đã khởi động dự án nhà ở xã hội thuộc Khu thiết chế Công đoàn tại xã Thọ Phong với quy mô hơn 1.200 căn hộ. Đây được xem là dấu mốc thể hiện quyết tâm của địa phương trong triển khai các mục tiêu phát triển nhà ở xã hội theo chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Xây dựng.
Theo ông Hoàng, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp, nhu cầu nhà ở dành cho công nhân, người lao động và người thu nhập thấp tại Quảng Ngãi ngày càng lớn. Vì vậy, tỉnh xác định phát triển nhà ở xã hội là nhiệm vụ quan trọng gắn với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.
Thời gian qua, Quảng Ngãi đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội như rà soát, bố trí quỹ đất; cập nhật vào quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất và chương trình phát triển nhà ở của tỉnh; đồng thời tập trung tháo gỡ khó khăn thủ tục đầu tư, tăng cường xúc tiến và thu hút doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này.
"Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Hiện, toàn tỉnh mới hoàn thành khoảng 364 căn nhà ở xã hội, trong khi nhu cầu của người dân và người lao động ngày càng tăng. Một số dự án triển khai còn chậm, việc thu hút nhà đầu tư chưa thật sự mạnh mẽ", Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi bày tỏ.
Ở góc độ khu vực, Phó Vụ trưởng, Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản Chử Văn Hải cho rằng: "Miền Trung - Tây Nguyên đang bước vào giai đoạn phát triển mới với tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa nhanh, kéo theo nhu cầu rất lớn về nhà ở cho công nhân và người thu nhập thấp".
Tổng hợp từ các địa phương cho thấy, lũy kế số dự án đã khởi công và đang triển khai tại 11 tỉnh miền Trung - Tây Nguyên hiện đạt khoảng 54.000 căn, cao hơn gấp đôi chỉ tiêu được giao. Trong đó, có 9 địa phương đạt kết quả cao hơn chỉ tiêu gồm Đà Nẵng, Thanh Hóa, Lâm Đồng, Gia Lai, Khánh Hòa, Nghệ An, Quảng Trị, Quảng Ngãi và Hà Tĩnh.
Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, tính đến ngày 10/4/2026, cả nước đã khởi công thêm 40 dự án nhà ở xã hội với quy mô 36.590 căn, đạt khoảng 23% chỉ tiêu 158.723 căn trong năm 2026. Lũy kế toàn quốc hiện có 786 dự án đang triển khai với tổng quy mô 725.146 căn, tương đương 72,5% mục tiêu của Đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội giai đoạn 2021 - 2030.
Nhiều “điểm nghẽn” về quỹ đất, thủ tục và tín dụng
Dù đạt một số kết quả tích cực, nhiều đại biểu tại hội thảo cho rằng quá trình phát triển nhà ở xã hội hiện vẫn đối mặt không ít rào cản.
Giám đốc Sở Xây dựng Quảng Ngãi Nguyễn Phúc Nhân cho biết, phát triển nhà ở xã hội là lĩnh vực có ý nghĩa xã hội lớn nhưng gặp nhiều khó khăn liên quan đến cơ chế chính sách, nguồn lực đầu tư, quỹ đất và khả năng cân đối tài chính của doanh nghiệp.
Theo ông Nhân, một trong những vấn đề nổi bật hiện nay là khó khăn về quỹ đất và giải phóng mặt bằng. Việc bố trí quỹ đất dành cho nhà ở xã hội tại một số nơi chưa đồng bộ với quy hoạch phát triển đô thị và công nghiệp. Nhiều vị trí phù hợp có chi phí bồi thường cao, kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư. Trong khi đó, nếu bố trí dự án ở khu vực xa trung tâm hoặc hạ tầng chưa hoàn thiện thì khó thu hút người dân đến ở và giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.
"Ngoài ra, dù hệ thống pháp luật đã từng bước được hoàn thiện, thực tế triển khai vẫn còn nhiều thủ tục liên quan đến quy hoạch, đất đai, đầu tư, môi trường… Việc phối hợp giữa các cơ quan trong một số trường hợp chưa đồng bộ, dẫn đến kéo dài thời gian thực hiện dự án", ông Nhân nói.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, Giám đốc Ban Đầu tư và Pháp chế Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Phú Mỹ - Quy Nhơn Phạm Nam Quảng cho rằng: "Các chính sách hiện nay đã tạo hành lang pháp lý tích cực, song vẫn còn nhiều “điểm nghẽn” khiến hiệu quả chưa như kỳ vọng".
Theo ông Quảng, doanh nghiệp gặp nhiều rào cản khi tiếp cận vốn vay ưu đãi do phải thực hiện hàng loạt thủ tục như chứng minh năng lực tài chính, báo cáo tài chính kiểm toán, hoàn thiện hồ sơ pháp lý dự án, giấy phép xây dựng, quy hoạch chi tiết, quyết định giao đất và phương án kinh doanh. Quy trình xét duyệt kéo dài nhiều tháng khiến tiến độ dự án chậm và làm tăng chi phí cơ hội.
Doanh nghiệp cũng kiến nghị áp dụng cơ chế miễn giảm tự động đối với thuế sử dụng đất phi nông nghiệp cho đến khi hoàn tất cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất cho từng căn hộ, thay vì phải làm thủ tục xin miễn hằng năm như hiện nay.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp đề xuất cho phép khấu trừ thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp ngay trong quá trình triển khai dự án; đồng thời được quyết toán, hoàn trả các khoản thuế sau khi công trình hoàn thành nghiệm thu đưa vào sử dụng.
Tại hội thảo, nhiều ý kiến cũng tập trung phân tích các vấn đề về nguồn vốn tín dụng, lợi nhuận cho nhà đầu tư, cơ chế lựa chọn đối tượng thụ hưởng cũng như yêu cầu đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.
Phó Vụ trưởng Chử Văn Hải đề nghị các địa phương tiếp tục rà soát, phê duyệt danh mục quỹ đất phát triển nhà ở xã hội; bố trí quỹ đất ở vị trí thuận lợi, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội như y tế, giáo dục, thể thao. Đồng thời, cần ưu tiên giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án nhà ở xã hội trong thời gian tới.
Quảng Ngãi phấn đấu đến năm 2030, toàn bộ diện tích sản xuất được chuyển sang mô hình muối sạch, ứng dụng khoa học công nghệ và từng bước cơ giới hóa, đồng thời gắn với du lịch nông thôn.
UBND các xã, phường và đặc khu sẽ phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước Chủ tịch UBND tỉnh nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng hoặc để các dự án triển khai khi chưa hoàn thiện thủ tục môi trường, xây dựng.
Sau nhiều tháng bám ngư trường Trường Sa, hàng loạt tàu câu mực xà của ngư dân xã Bình Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) trở về với khoang đầy ắp mực khô. Năm nay, không chỉ trúng mùa mà giá mực xà còn tăng lên mức cao nhất từ trước tới nay, giúp nhiều chủ tàu và thuyền viên có nguồn thu lớn.
