Có những công việc không ồn ào, không hiện diện trên mặt biển đông vui mà lặng thầm dưới đáy biển nhưng lại góp phần gìn giữ phần quý giá nhất của vịnh Nha Trang. Trong làn nước xanh, họ không chỉ dọn rác, mà còn góp phần gieo lại niềm tin về khả năng hồi sinh của một hệ sinh thái từng bị tổn thương.
Những cuộc “tuần tra” dưới đáy biển
Vịnh Nha Trang vốn được biết đến là một trong những vùng biển có giá trị đa dạng sinh học cao của Khánh Hòa. Trong đó, Hòn Mun là khu vực có hệ sinh thái san hô tiêu biểu, từng được xem là “kho báu” dưới lòng biển. Tuy nhiên, trước tác động của biến đổi khí hậu, nhiệt độ nước biển tăng, bão, hoạt động du lịch, khai thác thủy sản, rác thải nhựa, ngư cụ trôi dạt và sự xuất hiện của sao biển gai, nhiều rạn san hô đã chịu áp lực lớn.
Trước tình trạng suy thoái rạn san hô trong vịnh Nha Trang, tháng 6/2022, các hoạt động bơi, lặn biển, tàu và thúng đáy kính tại vùng nước đảo Hòn Mun được tạm dừng để tạo điều kiện cho san hô tự phục hồi. Cùng với đó, Ban Quản lý vịnh Nha Trang (BQL), Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa, triển khai các hoạt động giám sát, kiểm tra, nhặt rác, bắt sao biển gai và theo dõi diễn biến phục hồi của hệ sinh thái.
Từ đó, dưới đáy biển Hòn Mun, Hòn Chồng và nhiều khu vực khác bắt đầu có những cuộc “tuần tra” đặc biệt. Định kỳ mỗi tuần 3 ngày, nhóm thợ lặn của BQL mang thiết bị xuống nước để thu thập hình ảnh, đo đạc, ghi nhận hiện trạng phát triển của san hô. Công việc này không chỉ là quan sát bằng mắt thường. Mỗi đoạn phim, mỗi bức ảnh dưới đáy biển đều trở thành dữ liệu phục vụ đánh giá khoa học: san hô có mọc thêm không, vùng nào phục hồi tốt, nơi nào còn bị rác hoặc lưới bao phủ, khu vực nào cần tiếp tục bảo vệ nghiêm ngặt.
Ông Nguyễn Đức Minh Tân - Phó Trưởng phòng Bảo tồn (BQL) cho biết, đằng sau mỗi chuyến lặn là quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng. Người lặn phải kiểm tra bình khí, áo phao, chân vịt, mặt nạ, dao cắt, túi lưới, dây neo, thiết bị ghi hình. Khi xuống nước phải di chuyển chậm, tránh chạm vào rạn san hô. Rác dưới đáy biển không phải lúc nào cũng dễ thu gom. Có những túi ni lông phủ lên cụm san hô; có dây câu, mảnh lưới mắc sâu trong rạn; có ngư cụ bỏ lại, nếu kéo mạnh có thể làm gãy nhánh san hô. Vì vậy, thợ lặn ngoài kỹ năng chuyên môn còn phải tỉ mỉ, cẩn trọng như đang tháo một vết thương khỏi cơ thể biển.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của lực lượng bảo tồn là bắt sao biển gai. Đây là loài ăn san hô, nếu mật độ tăng cao sẽ ảnh hưởng lớn đến khả năng phục hồi của rạn. Theo ông Tân, từ năm 2022 đến nay, Phòng Bảo tồn đã huy động các nhóm lặn tình nguyện tham gia hơn 1.000 cuộc lặn biển gỡ lưới “ma”, bắt sao biển gai bảo vệ rạn san hô và nhặt rác thải tại nhiều khu vực bờ biển. Những hoạt động ấy trở thành một phần đáng quý trong hành trình giữ màu xanh cho vịnh Nha Trang.
Không chỉ tại Hòn Mun, khu vực Hòn Chồng - Đặng Tất cũng được chú trọng bảo vệ do nằm gần bờ, dễ tiếp cận và thường xuyên có người dân, du khách vui chơi khi thủy triều rút. Từ tháng 11/2022, BQL đã thành lập Tổ công tác tuần tra, tuyên truyền bảo vệ hệ sinh thái biển khu vực này.
Qua các đợt khảo sát từ năm 2022 đến nay, rạn san hô Hòn Chồng - Đặng Tất được ghi nhận có độ phủ cao nhất so với các khu vực khảo sát khác tại vịnh Nha Trang, có nơi lên đến 60%, tổng diện tích ước hơn 5 ha. Nhiều tập đoàn san hô kích thước nhỏ, đường kính dưới 5cm, xuất hiện dày trên các khung định lượng 50x50cm, cho thấy hệ sinh thái san hô đang có chiều hướng phục hồi tự nhiên tốt. Sự phục hồi này cho thấy nếu được bảo vệ bằng các biện pháp phù hợp, rạn san hô ngay trong lòng đô thị du lịch vẫn có khả năng phục hồi và duy trì giá trị đa dạng sinh học biển.
Khi bảo tồn biển trở thành trách nhiệm cộng đồng
Nếu những cuộc lặn định kỳ của lực lượng chuyên trách là nền tảng cho công tác giám sát, bảo tồn, thì sự tham gia của cộng đồng lặn biển, doanh nghiệp du lịch, người dân và du khách lại tạo nên sức lan tỏa rộng hơn cho hành trình giữ màu xanh của vịnh Nha Trang.
Huấn luyện viên Nguyễn Duy Khương - Câu lạc bộ Sailing Club Divers, người có hơn 27 năm đào tạo và huấn luyện lặn biển, cho biết do thường xuyên làm việc dưới đáy biển, anh nhận thấy môi trường biển ngày càng chịu nhiều tác động, nhiều sinh vật và rạn san hô bị mất đi vì rác thải của con người. Vì vậy, trong thời gian huấn luyện học viên, anh thường kết hợp nhặt rác ở các khu vực lặn. Hằng tháng, trừ những thời điểm mùa đông biển động mạnh và nước đục, câu lạc bộ đều tổ chức chương trình lặn biển với khoảng 10 - 15 người tham gia nhặt rác bảo vệ môi trường. Trong các khóa huấn luyện, học viên cũng được hướng dẫn cách lặn để không làm tổn thương rạn san hô và hệ sinh thái đáy biển.
Ở góc độ doanh nghiệp du lịch, bà Đỗ Nguyên Thùy – điều hành VuongLand Travel chia sẻ, đơn vị luôn yêu cầu hướng dẫn viên nhắc nhở du khách không xả rác xuống vịnh, đặc biệt là rác thải nhựa, lon bia, thức ăn, đồ uống. Ngay cả việc sử dụng kem chống nắng, doanh nghiệp cũng khuyến cáo du khách tránh một số loại có thành phần có thể gây hại cho rạn san hô. Những nhắc nhở tưởng nhỏ, nhưng nếu được thực hiện thường xuyên, sẽ góp phần giảm áp lực lên môi trường biển.
Hay như các hoạt động gỡ lưới ma tại khu vực Hòn Chồng – Đặng Tất của hàng chục tình nguyện viên tham gia là những người yêu biển, có kỹ năng chèo SUP, lặn biển. Khoảng 10 – 15 ván SUP được huy động để hỗ trợ việc tiếp cận các khu vực rạn san hô. Ở mỗi điểm lặn, các thành viên chia thành từng tổ nhỏ 3 - 4 người. Người quan sát địa hình đáy biển, người gom rác vào túi lưới, người hỗ trợ gỡ lưới khỏi rạn, người móc túi rác vào phao để đưa lên mặt nước. Mỗi đợi “ra quân” các thiện nguyện viên đã giải cứu khoảng 200kg lưới “ma” cho khu rạn san hô.
Ông Đàm Hải Vân – Giám đốc Ban Quản lý vịnh Nha Trang cho biết, từ năm 2024, Ban Quản lý vịnh Nha Trang tiếp tục triển khai kế hoạch phục hồi vịnh theo hướng bài bản hơn: phối hợp định kỳ với các nhà khoa học để theo dõi, giám sát hệ sinh thái rạn san hô; bắt sao biển gai; nhặt rác đáy biển Hòn Mun; nghiên cứu thả rạn nhân tạo; lắp đặt phao phân vùng, bảng tuyên truyền tại Hòn Mun và Hòn Chồng; đồng thời duy trì lực lượng kiểm tra, giám sát khu vực Hòn Chồng - Đặng Tất nhằm ngăn chặn các hành vi xâm hại hệ sinh thái.
Theo ông Vân, tháng 5/2026, trong một chuyến khảo sát thực địa tại Khu bảo tồn biển Hòn Mun, Phòng Bảo tồn ghi nhận hệ sinh thái san hô nơi đây đang phục hồi nhanh trên nền gãy đổ cách đây gần 4 năm; nhiều loài cá đủ màu sắc đã quay lại quần tụ quanh các cụm san hô. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy nếu được bảo vệ đúng cách, biển vẫn có khả năng tự hồi sinh.
“Vịnh Nha Trang đã từng chịu tổn thương, nhưng cũng đang cho thấy sức sống bền bỉ. Những cụm san hô non mọc lại trên nền gãy đổ, những đàn cá quay về quanh rạn, những túi rác được kéo lên khỏi đáy biển, những con sao biển gai được thu bắt sau mỗi chuyến lặn – tất cả hợp thành một câu chuyện phục hồi đầy cảm hứng từ sự chung tay của Chính quyền các cấp, Ban Quản lý và các cộng đồng, người dân. Giữ màu xanh cho vịnh Nha Trang không chỉ là khẩu hiệu, mà cần những những hành động cụ thể và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, cộng đồng lặn biển, người dân và du khách. Một thành phố biển chỉ có thể phát triển bền vững khi biết gìn giữ hệ sinh thái đã làm nên sức hấp dẫn riêng có của mình”, ông Vân chia sẻ.
HĐND tỉnh Khánh Hòa đã thông qua Nghị quyết điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Khánh Hòa thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là bước quan trọng nhằm cập nhật định hướng phát triển của tỉnh sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với hệ thống quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng và yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.
Khánh Hòa đang đặt mục tiêu phát triển dịch vụ logistics theo hướng bền vững, hiệu quả, chất lượng và giá trị gia tăng cao. Trên nền tảng cảng biển, sân bay, đường bộ, khu kinh tế và các cực tăng trưởng mới, tỉnh định hướng hình thành 4 trung tâm logistics hiện đại, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục, thu hút đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trước diễn biến nắng nóng kéo dài, nhiệt độ cao, độ ẩm thấp, nguy cơ cháy rừng tại Khánh Hòa luôn ở mức cao, nhiều thời điểm đạt cấp IV, cấp V. UBND tỉnh Khánh Hòa yêu cầu các sở, ngành, địa phương và chủ rừng chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng, lấy phòng ngừa là chính, phát hiện sớm và xử lý kịp thời, không để xảy ra cháy lớn, cháy lan trên diện rộng.
