Nông nghiệp tái tạo là sự phát triển của nông nghiệp truyền thống, giảm thiểu việc sử dụng nước và các yếu tố đầu vào khác, đồng thời ngăn ngừa suy thoái đất và phá rừng, tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và nguồn nước, đồng thời làm cho nông nghiệp năng suất và sinh lợi hơn.
Nông nghiệp tái sinh là phương pháp canh tác tập trung vào sức khỏe của đất, cải thiện chất lượng đất. Nông nghiệp tái sinh giúp làm giảm xáo trộn đất so với việc cày xới theo nông nghiệp truyền thống, giữ lại lượng nước trong đất và hạn chế thải khí CO2 ra bên ngoài. Nông nghiệp tái sinh cũng giảm thiểu việc sử dụng hóa chất, tối đa hóa đa dạng sinh học, luân phiên việc trồng trọt quanh năm và tích hợp chăn nuôi khi cần.
Các phương pháp canh tác tái tạo khi được điều chỉnh phù hợp với nhu cầu có thể giúp tăng thu nhập của nông dân và lợi nhuận của trang trại. Bên cạnh đó, nông nghiệp tái sinh có khả năng cung cấp lương thực đủ dùng, đảm bảo an ninh lương thực và cải thiện sức khỏe. Canh tác tái tạo đem lại hệ thống lương thực bền vững, giảm thiểu nguy cơ thiếu hụt hàng hóa do biến đổi khí hậu tác động đến sản xuất lương thực. Khi sức khỏe của đất được cải thiện, các vi sinh vật sống trong đất giúp cây trồng hấp thụ các vi chất dinh dưỡng và sản sinh ra các hợp chất thực vật có liên quan đến việc phòng ngừa bệnh tật.
Tại Việt Nam, nông nghiệp tái sinh đã góp phần làm thay đổi diện mạo ngành cà phê. Theo báo cáo thường niên năm 2025 của Rainforest Alliance với tựa đề "Regeneration Takes Root" (Nông nghiệp tái sinh bén rễ), việc đầu tư liên tục vào sinh kế của nông dân và công tác phục hồi hệ sinh thái đã mang lại những kết quả đáng kể cho các trang trại đạt chứng nhận trên khắp Việt Nam. Rainforest Alliance đã cấp chứng nhận cho nhiều loại nông sản tại Việt Nam, bao gồm cà phê, chè, hồ tiêu (đen và trắng), hạt điều, dừa, quế, trái cây và hoa. Ước tính có khoảng 90.964 nông dân trồng cà phê tại 91.041 trang trại ở Việt Nam đã tham gia chương trình chứng nhận của Rainforest Alliance trong năm 2025, tăng 69% so với năm 2024.
Một cột mốc quan trọng trong năm 2025 là việc ra mắt Tiêu chuẩn Nông nghiệp Tái sinh của Rainforest Alliance. Đây là một khuôn khổ dựa trên cơ sở khoa học và đã được kiểm nghiệm thực tế, bao gồm 119 yêu cầu về sức khỏe đất, nguồn nước, đa dạng sinh học, khả năng chống chịu của cây trồng và các tác động xã hội. Tiêu chuẩn này vạch ra lộ trình chuyên biệt để nông dân và doanh nghiệp tăng cường cam kết đối với các thực hành tái sinh, đồng thời chủ động phục hồi vùng đất mà họ đang dựa vào để sản xuất.
Một ví dụ khác là chương trình NESCAFÉ Plan của Tập đoàn Nestlé. Triển khai từ năm 2011, chương trình này đã dần chuyển đổi nông dân từ phương thức canh tác truyền thống sang các thực hành nông nghiệp tái sinh, mang lại những lợi ích về môi trường, kinh tế và xã hội. Ông Phạm Phú Ngọc, Trưởng Chi nhánh Công ty Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên, Giám đốc Chương trình Phát triển nông nghiệp cho biết, thách thức lớn nhất không phải là công nghệ, mà là làm sao để các mô hình canh tác mới trở nên thiết thực và nông dân dễ dàng áp dụng.
Để đơn giản hóa quá trình triển khai, hoạt động canh tác tái sinh trong khuôn khổ chương trình tập trung vào ba lĩnh vực cốt lõi: đất, nước và đa dạng sinh học. Nông dân được khuyến khích duy trì lớp phủ bề mặt đất, tái chế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón hữu cơ và áp dụng quy trình quản lý dinh dưỡng cân đối. Các biện pháp này đã giúp giảm 20–40% lượng phân bón hóa học, đồng thời cải thiện chất lượng đất và giảm chi phí sản xuất.
Lượng nước tiêu thụ cũng giảm từ 40–60% nhờ áp dụng phương pháp tưới tiêu dựa trên nhu cầu thực tế của cây trồng, qua đó vừa bảo tồn nguồn nước vừa tiết kiệm chi phí điện và nhiên liệu cho việc bơm tưới. Nhằm tăng cường đa dạng sinh học, nông dân được khuyến khích trồng xen canh cây cà phê với hồ tiêu, sầu riêng và các loại cây ăn quả khác. Mô hình canh tác đa dạng này giúp tạo bóng mát, nâng cao khả năng chống chịu của hệ sinh thái và mang lại thêm nguồn thu nhập.
Ông Ngọc cho biết lợi ích của nông nghiệp tái sinh không chỉ dừng lại ở các chỉ số môi trường mà còn mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực cho các hộ nông dân. Dữ liệu từ chương trình cho thấy thu nhập của nông dân tham gia đã tăng từ 30% đến 150% so với mô hình canh tác cà phê độc canh truyền thống, nhờ chi phí đầu vào thấp hơn và nguồn thu đa dạng từ việc trồng xen canh.
Trong suốt 15 năm, chương trình NESCAFÉ Plan đã hỗ trợ hơn 23.000 hộ nông dân, góp phần cải thiện đáng kể năng suất, kỹ thuật canh tác và thu nhập của các hộ gia đình.
Một ví dụ điển hình là bà Mai Thị Nhung, một nông dân tại Đắk Lắk đang canh tác vườn cà phê rộng 2 héc-ta kết hợp trồng xen canh hồ tiêu và sầu riêng. Nhờ áp dụng các biện pháp canh tác tái sinh cùng các công cụ quản lý trang trại kỹ thuật số, gia đình bà hiện đạt lợi nhuận hơn 1,2 tỷ đồng (tương đương 46.000 USD) mỗi vụ thu hoạch.
Bà Hoàng Thị Thu Hương, chuyên viên dự án cấp cao tại Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ), nhận định rằng nông nghiệp tái sinh nổi bật nhờ khả năng phục hồi tài nguyên thiên nhiên song song với việc tạo ra giá trị kinh tế bền vững.
Bà Hương cho biết việc chuyển đổi sang nông nghiệp tái sinh không chỉ giúp ngành cà phê tuân thủ các quy định mới, chẳng hạn như Quy định của Liên minh Châu Âu về chống phá rừng (EUDR), mà còn tạo điều kiện cho người sản xuất tham gia vào thị trường tín chỉ carbon trong tương lai. Điều này vừa mở ra cơ hội gia tăng thu nhập, vừa củng cố vị thế của cà phê Việt Nam trên bản đồ nông nghiệp bền vững toàn cầu.
Cùng với những kết quả đã đạt được, vừa qua, Tập đoàn cà phê UCC của Nhật Bản đã triển khai chương trình thí điểm cà phê tái tạo tại Việt Nam, thử nghiệm xem các biện pháp canh tác như trồng cây che bóng, trồng cây che phủ và sử dụng phân hữu cơ sinh học có thể cải thiện sự sinh trưởng và năng suất cây cà phê đồng thời giảm thiểu tác động đến môi trường hay không.
Dự án đang được thực hiện với Công ty TNHH Thương phẩm Atlantic Việt Nam (ACOM), công ty con tại Việt Nam của tập đoàn ECOM. UCC mô tả ACOM là một trong những đối tác thu mua cà phê bền vững với mạng lưới hỗ trợ nông dân và nông nghiệp hiện có.
Các công ty dự định thành lập các trang trại thí điểm với mục tiêu tổng thể là thúc đẩy sự phát triển và năng suất cây trồng, giảm sự phụ thuộc vào phân bón hóa học và giúp cây trồng chống chịu tốt hơn với các tác động của biến đổi khí hậu. UCC kỳ vọng những kết quả đem lại từ chương trình sẽ được chia sẻ rộng rãi với các nhà sản xuất tại địa phương nhằm tăng khả năng chống chịu trên toàn khu vực.
Hiện nay, các yêu cầu về giảm phát thải carbon ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với hoạt động sản xuất, thương mại và xuất khẩu, việc ứng dụng nền tảng số vào kiểm kê khí nhà kính đang mở ra hướng đi mới cho doanh nghiệp Việt Nam. Không chỉ giúp đáp ứng quy định pháp luật, công nghệ số còn hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị phát thải, tối ưu hóa sản xuất và gia tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Việc Montclair (thành viên Annam Group) đạt chứng nhận Trung hòa Carbon theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 14068-1:2023 không chỉ là một cột mốc của doanh nghiệp mà còn là tín hiệu tích cực cho lộ trình Net Zero 2050 của Việt Nam.
Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 180/2026/NĐ-CP về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam. Không chỉ mở ra cơ hội chuyển hóa giá trị sinh thái của rừng thành nguồn lực kinh tế mới, Nghị định còn đặt nền móng để ngành lâm nghiệp tham gia sâu hơn vào dòng chảy tài chính khí hậu toàn cầu. Xung quanh những cơ hội, thách thức và yêu cầu đặt ra trong quá trình hiện thực hóa thị trường các-bon rừng, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với GS, TS. Phạm Văn Điển, Phó Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam.
Sau hơn 2 năm triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại ĐBSCL, nhiều tín hiệu tích cực đã dần hiện hữu. Không chỉ giúp nông dân giảm chi phí, tăng lợi nhuận, mô hình còn mở ra hướng đi mới cho ngành lúa gạo Việt Nam trong bối cảnh thế giới ngày càng coi trọng “dấu vết carbon” của nông sản. Trao đổi với phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, PGS, TS. Mai Văn Trịnh, Viện trưởng Viện Môi trường Nông nghiệp cho rằng, muốn xây dựng một nền nông nghiệp xanh và bền vững, điều cốt lõi phải bắt đầu từ thay đổi phương thức canh tác.
Sáng ngày 18/5, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị Ban Chỉ đạo triển khai Đề án “Sản xuất trồng trọt giảm phát thải giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn 2050”. Thứ trưởng Hoàng Trung dự và chỉ đạo hội nghị, tham dự hội nghị còn có lãnh đạo các đơn vị đại diện cho các cục, vụ thuộc Bộ, các tổ chức quốc tế như GIZ, UNIDO, các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và đại diện các Sở Nông nghiệp và Môi trường địa phương.
